Việc luật hóa cơ chế giao chủ đầu tư nhà ở xã hội không thông qua đấu thầu có thể góp phần rút ngắn thủ tục, đẩy nhanh quá trình triển khai dự án. Tuy nhiên, khi không đấu thầu, thì yêu cầu về tiêu chí lựa chọn, tính minh bạch và khả năng kiểm tra, giải trình của quyết định giao chủ đầu tư cần được quy định chặt chẽ.
Hiện nay, Dự thảo Luật Nhà ở đã bước đầu xử lý vấn đề này khi quy định trường hợp có từ hai nhà đầu tư trở lên thì xem xét các tiêu chí ưu tiên về năng lực tài chính, kinh nghiệm thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở và các tiêu chí khác theo quy định của Chính phủ. Trường hợp có từ hai nhà đầu tư trở lên, phải có cơ chế so sánh theo các tiêu chí đã được xác định trước.
Tuy nhiên, vấn đề cần được tiếp tục làm rõ là cách đánh giá tiêu chí, thứ tự áp dụng, việc tham gia của liên danh cũng như thời hạn xử lý đối với từng trường hợp giao chủ đầu tư. Với nhà đầu tư liên danh, cần quy định rõ trách nhiệm của từng thành viên để quyết định giao chủ đầu tư có thể kiểm tra, giải trình.
Đặc biệt, không nên thiết kế một quy trình chung cho tất cả các trường hợp. Khi Chính phủ xây dựng quy định chi tiết cần tách bạch từng nhánh thủ tục theo tình trạng pháp lý của dự án và nguồn gốc quyền sử dụng đất, tránh ghép các mốc thời gian của các trường hợp khác nhau thành một quy trình chung.
Quan trọng hơn, kết quả lựa chọn nhà đầu tư cần được công khai, bao gồm thông tin về nhà đầu tư đáp ứng điều kiện, tiêu chí được áp dụng, kết quả đánh giá và căn cứ lựa chọn. Khi cơ chế đấu thầu được thay thế bằng giao chủ đầu tư, việc công khai đầy đủ những căn cứ này chính là một trong những điều kiện để quyết định lựa chọn có thể được kiểm tra và giải trình.
