 |
| Chương trình Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026 thí điểm triển khai đối với các doanh nghiệp quy mô lớn ở 3 lĩnh vực. Ảnh: Văn Huyền |
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), Chủ tịch Hội đồng Đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng Việt Nam trao đổi với phóng viên về việc triển khai Chương trình đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng do VACC chủ trì.
Ý tưởng đánh giá năng lực, xếp hạng nhà thầu được VACC đề cập từ lâu, nhưng những yếu tố nào khiến Chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026” được triển khai tại thời điểm này?
Hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai chữ số mỗi năm cho giai đoạn 2026 - 2030, ngành xây dựng đóng vai trò là một động lực cốt lõi. Đặc biệt trong năm 2026, Nhà nước quyết định đầu tư nguồn vốn lên tới 1 triệu tỷ đồng cho các công trình đầu tư công, phần lớn tập trung vào hạ tầng kỹ thuật, là thị trường lớn cho ngành xây dựng. Pháp luật về đấu thầu cũng có nhiều điều chỉnh với việc có khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động chỉ định thầu, mở ra cơ hội lớn cho các nhà thầu có thực lực.
Dù sở hữu lực lượng hùng hậu với ước tính hơn 10.000 doanh nghiệp (DN) xây dựng quy mô đa dạng từ trung ương đến địa phương, nhưng thời gian qua, các DN phát triển một cách tự phát theo yêu cầu thị trường. Trong khi đó, thị trường xây dựng lại thiếu một hệ thống cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và được đánh giá khoa học về năng lực thực sự của DN.
Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm từ một số nền kinh tế có thị trường xây dựng rất phát triển (như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc), được sự ủng hộ của Bộ Xây dựng, VACC đã chính thức triển khai Chương trình đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng.
Chương trình lần này mang tính chất thí điểm, tập trung tôn vinh các DN lớn hàng đầu thuộc 3 lĩnh vực then chốt: công trình dân dụng - công nghiệp, công trình giao thông, cơ điện. Đây được đánh giá là các lĩnh vực cơ bản phản ánh đầy đủ bộ mặt của các DN lớn trong ngành.
Kết quả của Chương trình không chỉ ghi nhận những DN xây dựng xứng đáng mà còn góp phần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về năng lực nhà thầu, hỗ trợ chủ đầu tư, cơ quan quản lý và các đối tác trong việc lựa chọn đơn vị thi công phù hợp, nâng cao hiệu quả đầu tư.
Bộ tiêu chí đánh giá, phương pháp chấm điểm, quy trình xét chọn được Hội đồng Đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng Việt Nam xây dựng như thế nào để bảo đảm minh bạch, công tâm, công bằng và sàng lọc tốt nhất?
VACC mong muốn thực hiện một cuộc cách mạng trong đánh giá năng lực DN nhờ vào tính khách quan, công tâm, phi lợi nhuận trong quá trình đánh giá, xếp hạng.
Hiệp hội đã thành lập Hội đồng Đánh giá năng lực nhà thầu xây dựng Việt Nam. Hội đồng đã họp nhiều lần, mời các chuyên gia đầu ngành tham gia góp ý để hoàn thiện khung đánh giá. Trên cơ sở đó, Hội đồng đã thống nhất bộ tiêu chí đánh giá gồm 3 lớp thông tin (điều kiện sơ loại bắt buộc, điểm năng lực tổng hợp theo công thức trọng số, điểm sàn tối thiểu) để kiểm soát, bảo đảm phản ánh đúng năng lực thực tế, nhiều chiều của DN thi công xây lắp.
Các DN sẽ được đánh giá theo các tiêu chí và ngưỡng điểm đối với 3 loại tiêu chí: năng lực chuyên môn và kinh nghiệm; năng lực tài chính và hiệu quả kinh doanh; quản trị, uy tín và tuân thủ. Trong đó, tiêu chí năng lực chuyên môn và kinh nghiệm sẽ đánh giá năng lực thực tế về kinh nghiệm thực hiện dự án, nhân sự, máy móc thiết bị, công nghệ đổi mới và an toàn lao động. Đây là nhóm tiêu chí phân biệt rõ nhất năng lực thi công thực tế của các DN. Qua đánh giá về năng lực tài chính và hiệu quả kinh doanh sẽ giúp xác định DN có sức khỏe tài chính đủ để hoàn thành hợp đồng lớn mà không mất thanh khoản. Tiêu chí quản trị, uy tín và tuân thủ sẽ được xác định qua các chỉ số hệ thống ERP (hoạch định nguồn lực doanh nghiệp) và phần mềm quản lý, minh bạch tài chính, uy tín với chủ đầu tư - tiêu chí này mang tính xuyên suốt, không phụ thuộc theo loại công trình mà DN thực hiện
Hội đồng cũng đưa ra tỷ lệ/thang điểm được cân đối giữa 3 loại tiêu chí nêu trên sao cho bảo đảm phản ánh đúng năng lực thực tế của DN. Việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá khách quan, minh bạch là một trong những yêu cầu khó nhất khi xây dựng Chương trình.
Một thách thức khác là số lượng DN xây dựng trên cả nước rất lớn, hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Vì vậy, giai đoạn đầu chúng tôi lựa chọn 3 nhóm lĩnh vực để đánh giá nhằm bảo đảm phù hợp và khả thi. Đặc biệt, Chương trình mở rộng cửa chào đón cả những DN xây dựng không phải là hội viên của VACC cùng tham gia đăng ký.
Điểm nhấn khác biệt của Chương trình là thay vì những phương pháp thủ công, VACC ứng dụng hệ thống công nghệ AI, số hóa để xây dựng một khung đánh giá minh bạch.
Để bảo đảm tính khách quan, DN sẽ tự kê khai trên nền tảng số theo khung tiêu chí đã công bố, sau đó đơn vị tư vấn và Hội đồng đánh giá sẽ kiểm tra, thẩm định lại toàn bộ thông tin. Mục tiêu cốt lõi của Chương trình hướng tới không chỉ tôn vinh, mà còn tạo lập được một hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia chính quy, tin cậy. Đây sẽ là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích và đáng tin cậy cung cấp cho các cơ quan quản lý nhà nước cũng như các chủ đầu tư, giúp họ có cái nhìn chuẩn xác nhất về năng lực của các nhà thầu tại Việt Nam.
Dự kiến cứ 2 năm sẽ tiến hành đánh giá lại để cập nhật tình hình sức khỏe tài chính, năng lực kinh nghiệm, uy tín văn hóa của DN xây dựng.
Phần lớn DN xây dựng là DN nhỏ và vừa, làm thế nào để thu hút được đông đảo DN nhỏ và vừa tham gia Chương trình, thưa ông?
Trước mắt VACC chưa tổ chức đánh giá được tất cả các DN mà tập trung thí điểm triển khai đối với các DN quy mô lớn ở 3 lĩnh vực để có cơ sở dữ liệu thông tin nhà thầu cung cấp cho các chủ đầu tư về khả năng đảm nhận những dự án lớn, quan trọng của đất nước, đồng thời tạo sự đồng thuận, ủng hộ của các DN xây dựng, cùng với đó là giới thiệu cách làm, cách đánh giá khách quan, minh bạch.
Chúng tôi giao cho đơn vị tư vấn xây dựng phần mềm là các khung hồ sơ để các DN đăng ký. Làm sao Chương trình phải có bộ hồ sơ gọn nhẹ nhưng đầy đủ các thông tin, số liệu để các DN có thể tham gia dễ dàng, nhanh chóng.
Chương trình Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam là hoạt động phi lợi nhuận, không nhằm mục đích tạo nguồn thu cho Hiệp hội các nhà thầu. Các khoản kinh phí thu từ DN tham gia (nếu có) chỉ nhằm bù đắp những chi phí tối thiểu phục vụ trực tiếp cho công tác đánh giá và các hoạt động chuyên môn liên quan. Việc huy động tài trợ hoàn toàn không gắn với kết quả đánh giá, xếp hạng hay vinh danh DN. Mọi DN tham gia đều được đánh giá trên cùng một hệ thống tiêu chí, bảo đảm khách quan, minh bạch và độc lập, ngăn ngừa xung đột lợi ích, tránh việc chương trình bị biến tướng thành hoạt động mang tính thương mại hoặc tạo nguồn thu kinh tế.
Bộ hồ sơ đánh giá gồm 3 nhóm nội dung chính: Thứ nhất là hồ sơ chứng minh tư cách pháp lý và năng lực của DN; thứ hai là hồ sơ về tài chính, phản ánh tình hình hoạt động và khả năng thực hiện nghĩa vụ của DN; thứ ba là hồ sơ liên quan đến quản trị DN. Trong quy chế của Chương trình nêu rõ, DN tự kê khai và tự chịu trách nhiệm về tính trung thực, hợp pháp của các thông tin cung cấp.
Trong quá trình xây dựng Chương trình, cũng có ý kiến đặt vấn đề về sự minh bạch trong kê khai hồ sơ của DN xây dựng. Ban đầu DN tự kê khai thông tin, cơ sở dữ liệu về năng lực kinh nghiệm, tài chính, uy tín văn hóa của mình. Quá trình tiếp nhận và rà soát, đối chiếu dữ liệu sẽ được thực hiện trên cơ sở kê khai của DN kết hợp cùng nhiều nguồn khác nhau. Trường hợp Hội đồng có nghi vấn về thông tin của DN thì sẽ tổ chức kiểm tra, rà soát, xác minh độc lập và loại khỏi danh sách vinh danh đối với các trường hợp bị phát hiện không trung thực.
Sau khi tổ chức thí điểm sẽ có tổng kết, rút kinh nghiệm trước khi có kế hoạch triển khai rộng rãi, mở rộng quy mô đối tượng trong các lần đánh giá, vinh danh tiếp theo.
