 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa |
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng đang tổ chức lựa chọn nhà thầu thực hiện Gói thầu số 07 Chi phí trang thiết bị thuộc Dự án Số hóa tư liệu hiện vật Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, trị giá hơn 46 tỷ đồng. Theo HSMT, vị trí Trưởng nhóm số hóa phải có chứng chỉ “hiệu chuẩn các dụng cụ đo độ dài thông dụng” hoặc tương đương; cán bộ đào tạo và bàn giao sản phẩm phải có chứng chỉ hoặc chứng nhận “tư vấn chuyển giao và hỗ trợ kỹ thuật máy quét 3D”.
Theo kiến nghị của nhà thầu, các yêu cầu này chưa phù hợp với bản chất công việc của Gói thầu. Phạm vi công việc chủ yếu của Gói thầu là cung cấp thiết bị và thực hiện số hóa hiện vật bằng máy quét 3D cầm tay. Công việc của Trưởng nhóm số hóa tập trung vào tổ chức, điều phối, kiểm soát quá trình quét và xử lý dữ liệu; cán bộ đào tạo chủ yếu hướng dẫn vận hành thiết bị, phần mềm và bàn giao sản phẩm. Chứng chỉ “hiệu chuẩn các dụng cụ đo độ dài thông dụng” không phản ánh trực tiếp năng lực tổ chức thực hiện số hóa 3D. Tương tự, chứng nhận “tư vấn chuyển giao và hỗ trợ kỹ thuật máy quét 3D” về bản chất chỉ là chứng nhận đào tạo hoặc xác nhận hoàn thành khóa học do nhà sản xuất hoặc đơn vị đào tạo cấp, không phải chứng chỉ hành nghề bắt buộc theo quy định pháp luật. Do đó, việc yêu cầu các chứng chỉ này là chưa có căn cứ pháp lý rõ ràng và chưa phù hợp với hướng dẫn lập HSMT.
Tương tự, tại Gói thầu Chỉnh lý khối tài liệu cấp huyện đã kết thúc hoạt động theo Đề án 2996, trị giá khoảng 138 tỷ đồng, do Trung tâm Lưu trữ lịch sử tỉnh Đồng Nai làm chủ đầu tư, nhà thầu kiến nghị việc HSMT yêu cầu các vị trí chủ nhiệm dự án chỉnh lý tài liệu, chuyên gia nghiệp vụ lưu trữ, trưởng nhóm chỉnh lý phải có chứng chỉ hành nghề lưu trữ là không còn cơ sở pháp lý. Lý do là Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP đã bãi bỏ chứng chỉ hành nghề lưu trữ quy định tại Điều 56 Luật Lưu trữ năm 2024.
Trong lĩnh vực tư vấn, nhiều gói thầu kiểm toán cũng bị phản ánh vì yêu cầu kiểm toán viên phải có thêm chứng chỉ thẩm định viên về giá, chứng chỉ định giá xây dựng, thậm chí là chứng chỉ hành nghề đấu thầu, mặc dù pháp luật về kiểm toán độc lập không quy định đây là điều kiện để hành nghề kiểm toán.
Không chỉ các lĩnh vực nêu trên, tình trạng yêu cầu chứng chỉ không còn hiệu lực hoặc không thuộc diện bắt buộc cũng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực khác.
Đơn cử, tại Gói thầu Thi công sửa chữa thuộc Dự án Sửa chữa nhà làm việc Công ty Điện lực TP. Cần Thơ, HSMT yêu cầu chỉ huy trưởng công trình có chứng chỉ hành nghề giám sát công tác xây dựng công trình hạng III và chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ chỉ huy trưởng. Hay tại Gói thầu 01 Xây lắp và thiết bị thuộc Dự án Xây dựng công trình nước sạch xã Cam Hồng, Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Quảng Trị vẫn quy định vị trí chỉ huy trưởng phải có chứng chỉ hành nghề giám sát công tác xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật tối thiểu hạng III... Trong khi đó, điểm 7.1 khoản 7 Phụ lục VI ban hành kèm theo Nghị định số 175/2024/NĐ-CP quy định chỉ huy trưởng công trường là lĩnh vực không yêu cầu cấp chứng chỉ hành nghề.
Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 212/2026/NĐ-CP tiếp tục cắt giảm nhiều điều kiện về chứng chỉ hành nghề đối với cá nhân. Theo đó, chứng chỉ hành nghề định giá xây dựng và chứng chỉ hành nghề quản lý dự án được bãi bỏ, hoạt động quản lý dự án được chuyển sang quy định về điều kiện hành nghề. Đồng thời, Điều 27 của Nghị định cũng quy định nhiều hoạt động xây dựng không còn yêu cầu cá nhân phải có chứng chỉ hành nghề, như thiết kế, thẩm tra thiết kế sơ bộ; thiết kế, giám sát hệ thống thông tin liên lạc, viễn thông; thiết kế, giám sát các công việc hoàn thiện không ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực; hoạt động xây dựng đối với công viên cây xanh, công trình chiếu sáng công cộng, đường cáp truyền dẫn tín hiệu viễn thông và một số công trình chuyên ngành khác.
Theo một số chuyên gia đấu thầu, những thay đổi liên tục của pháp luật chuyên ngành đặt ra yêu cầu các chủ đầu tư phải thường xuyên rà soát, cập nhật quy định khi lập HSMT. Việc chuẩn hóa yêu cầu về bằng cấp, chứng chỉ không chỉ bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật mà còn góp phần mở rộng cơ hội dự thầu cho nhiều doanh nghiệp có năng lực.
