 |
| Ngân hàng Nhà nước và Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) đang tích cực đẩy mạnh các phương án xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ nhằm phục vụ quá trình tái cơ cấu. Ảnh: Song Lê |
Từ vụ SCB, luật quy định chặt hơn về sở hữu chéo
SCB vừa thông báo sẽ phối hợp cùng Cơ quan Thi hành án dân sự TP. Đà Nẵng tổ chức bán đấu giá trực tuyến 2 bất động sản thương mại dịch vụ tại Khu đô thị số 7B (Sentosa City), phường Điện Bàn Đông, TP. Đà Nẵng để đẩy mạnh công tác xử lý tài sản bảo đảm, thu hồi nợ vào ngày 17/9. Động thái này nằm trong chiến lược xử lý tài sản bảo đảm, thu hồi nợ trọng tâm của SCB dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).
Trước đó, vào tháng 7/2026, hàng loạt tài sản bị kê biên liên quan đến đại án Vạn Thịnh Phát đã được đấu giá nhằm khắc phục hậu quả. Cơ quan chức năng đã áp dụng nhiều đợt giảm giá sâu, hướng tới mục tiêu thu hồi tối đa tài sản theo các bản án có hiệu lực.
Các hoạt động xử lý tài sản nêu trên nhằm tái cấu trúc SCB sau sự cố “rút tiền hàng loạt” và bị đưa vào diện kiểm soát đặt biệt tháng 10/2022. Sự cố này xuất phát từ tình trạng cá nhân sở hữu cổ phần lớn, chi phối hoạt động cấp tín dụng, gây hậu quả nghiêm trọng cho ngân hàng. Theo kết luận của cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, tính đến tháng 10/2022, bà Trương Mỹ Lan đã sở hữu và chi phối 91,536% vốn điều lệ của SCB thông qua 27 pháp nhân và cá nhân đứng tên giúp.
Để góp phần hạn chế tình trạng thao túng thông qua sở hữu cổ phần lớn và sở hữu chéo giữa ngân hàng và doanh nghiệp, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2024) quy định các cổ đông sở hữu từ 1% trở lên có trách nhiệm cung cấp thông tin chi tiết bằng văn bản cho ngân hàng và cập nhật trong 7 ngày làm việc khi có thay đổi. Về phía ngân hàng, thông tin phải được niêm yết tại trụ sở chính và công khai trên website.
Theo một số thông tin hiện hành, cơ cấu sở hữu tại nhiều nhà băng có sự hiện diện của các nhóm gia đình và hệ sinh thái lớn. Chẳng hạn, Chủ tịch VPBank Ngô Chí Dũng cùng những người có liên quan nắm giữ tổng tỷ lệ sở hữu khoảng 33% vốn điều lệ của ngân hàng này. Chủ tịch Techcombank Hồ Hùng Anh nắm giữ hơn 1,1% và các thành viên gia đình sở hữu khoảng 18% vốn điều lệ. Tỷ phú Phạm Nhật Vượng sở hữu 4,894% vốn điều lệ của Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank), tương đương 146,2 triệu cổ phiếu.
Cần tăng cường công khai, giám sát quá trình tái cấu trúc ngân hàng
Về phía cơ quan quản lý, NHNN cho biết việc cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yếu kém, cần được kiểm soát đặc biệt đang được triển khai tích cực. Trong đó, cơ quan quản lý đã triển khai phương án xử lý tài sản thu hồi nợ đối với SCB và phương án chuyển giao bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng yếu kém. Chính phủ cũng chỉ đạo xây dựng, ban hành đề án cơ cấu lại tổng thể hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co-opBank) giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 nhằm nâng cao chất lượng hoạt động và bảo đảm an toàn hệ thống.
Đánh giá về tiến độ tái cấu trúc ngân hàng, TS. Châu Đình Linh, giảng viên Đại học Ngân hàng TP.HCM cho rằng, đây là quá trình lâu dài với khối lượng công việc rất lớn. Trong đó, SCB là trường hợp có nhiều vấn đề phức tạp, âm ỉ và đã kéo dài 4 năm. Gần đây, tiến trình đã ghi nhận bước chuyển biến khi SCB bắt đầu đẩy mạnh đấu giá hàng loạt tài sản để thu hồi nợ. Với các ngân hàng thuộc diện chuyển giao bắt buộc (Vikki, VCBNeo, MBV, GPBank), sau 10 năm tái cơ cấu, hoạt động của các ngân hàng này mới ghi nhận những bước tiến nhất định.
Về sở hữu chéo và tỷ lệ sở hữu tại các tổ chức tín dụng, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 quy định cổ đông sở hữu trên 1% phải công bố thông tin, một cổ đông là tổ chức không được sở hữu cổ phần vượt quá 10% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng; cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó không được sở hữu cổ phần vượt quá 15% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng. Cổ đông lớn của một tổ chức tín dụng và người có liên quan của cổ đông đó không được sở hữu cổ phần từ 05% vốn điều lệ trở lên của một tổ chức tín dụng khác.
Đối với các cổ đông đang sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ so với quy định mới, kể từ ngày Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 có hiệu lực thi hành, cổ đông và người có liên quan sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ sở hữu cổ phần quy định mới được tiếp tục duy trì cổ phần nhưng không được tăng thêm cổ phần cho đến khi tuân thủ quy định về tỉ lệ sở hữu cổ phần theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, trừ trường hợp nhận cổ tức bằng cổ phiếu.
TS. Châu Đình Linh cho rằng, khung pháp lý đã có bước tiến lớn khi siết tỷ lệ sở hữu cổ phần và yêu cầu công bố thông tin cổ đông lớn. Tuy nhiên, để quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng hiệu quả hơn trong thời gian tới, cần công khai tiến độ phục hồi cho từng ngân hàng được tái cơ cấu, kèm theo đầy đủ thông tin về vốn, phương án xử lý/hỗ trợ khoản lỗ từ hoạt động kinh doanh và tiến độ thu hồi nợ một cách rõ ràng và chi tiết hơn. Bên cạnh đó, cần có yêu cầu tăng vốn đối với các ngân hàng để gia tăng "vòng đệm" vốn, nâng cao chất lượng tài sản và hấp thụ các tổn thất có thể xảy ra trong tương lai. Đáng chú ý, theo ông Linh, cần giám sát chặt chẽ các giao dịch nội bộ trong các ngân hàng tái cơ cấu, minh bạch hóa dòng tiền đầu vào và đầu ra, đặc biệt là việc cho vay các bên liên quan và tỷ lệ vi phạm an toàn vốn. Đồng thời, cần có tầm nhìn dài hạn về thu hút nguồn vốn từ các nhà đầu tư chiến lược thay vì chỉ dựa vào nguồn lực tại chỗ.
Việc cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yếu kém, cần được kiểm soát đặc biệt đang được triển khai tích cực. Trong đó, cơ quan quản lý đã triển khai phương án xử lý tài sản thu hồi nợ đối với SCB và phương án chuyển giao bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng yếu kém. Chính phủ cũng chỉ đạo xây dựng, ban hành đề án cơ cấu lại tổng thể hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co-opBank) giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045.
