|
| Hệ thống dữ liệu bất động sản được chuẩn hóa và công khai giúp công tác định giá phản ánh đúng giá trị thực, tạo thuận lợi cho dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước tiếp cận các dự án sạch. Ảnh: Nhã Chi |
“Căn cước số” xóa sổ tình trạng một sản phẩm bán nhiều người
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong công tác quản trị dữ liệu bất động sản (BĐS) tại Việt Nam khi hàng loạt hành lang pháp lý đồng bộ đi vào thực tiễn. Nghị định 357/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, quy định mỗi sản phẩm BĐS từ căn hộ chung cư, nhà ở riêng lẻ đến phần diện tích sàn trong công trình xây dựng đều được cấp một mã định danh điện tử duy nhất (tối đa 40 ký tự gồm chữ và số). Mã này tích hợp thông tin từ mã thửa đất, mã dự án, địa điểm cho đến loại hình sản phẩm và được khởi tạo tự động trên hệ thống dữ liệu quốc gia do Bộ Xây dựng quản lý.
Tiếp đó, ngày 1/9/2026, lộ trình số hóa tiếp tục được siết chặt khi Nghị định 326/2026/NĐ-CP chính thức vận hành. Theo đó, từng thửa đất và công trình xây dựng được gắn một mã định danh 12 chữ số độc lập, liên thông với nền tảng VNeID để người dân dễ dàng đối chiếu. Mới đây, tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, dự thảo Luật Kinh doanh BĐS (sửa đổi) đã đưa toàn bộ cơ chế này vào luật, đồng thời mở rộng định danh sang cả đội ngũ môi giới và đơn vị quản lý vận hành nhằm kiểm soát toàn diện mọi chủ thể trên thị trường.
Thực tế cho thấy, phần lớn rủi ro tranh chấp trên thị trường địa ốc thời gian qua đều bắt nguồn từ sự bất cân xứng thông tin. Tình trạng chủ đầu tư bán một căn hộ cho nhiều khách hàng, dự án “ma” chưa đủ điều kiện pháp lý vẫn huy động vốn, hay môi giới tự ý nâng giá, tạo giao dịch ảo để thổi sóng đất nền vùng ven từng khiến hàng vạn người mua rơi vào cảnh tiền mất tật mang. Khi mỗi BĐS được cấp một mã số độc lập gắn liền từ lúc hình thành dự án đến khi sang tên đổi chủ, toàn bộ lịch sử pháp lý, tình trạng thế chấp ngân hàng và biến động giá giao dịch đều được lưu vết minh bạch.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP.HCM (HoREA) đánh giá, việc định danh từng thửa đất và từng căn nhà là bước đi đột phá giúp minh bạch hóa toàn diện thị trường. Theo ông Châu, trước đây người mua nhà thường bị động trước nguồn thông tin thiếu kiểm chứng từ các kênh trung gian, dễ sập bẫy dự án chưa hoàn thiện pháp lý hoặc các cơn sốt đất ảo bị đẩy giá vô căn cứ. Khi mã định danh được gắn công khai và kết nối liên thông, người dân có thể dễ dàng tra cứu hiện trạng quy hoạch, nghĩa vụ tài chính và lịch sử giao dịch của tài sản, qua đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng và thanh lọc những doanh nghiệp, môi giới làm ăn chụp giật.
Dữ liệu phải “sống” và đồng bộ để thị trường vận hành thực chất
Làm rõ thêm về vai trò của hạ tầng dữ liệu đối với công tác quản lý, bà Hoàng Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường BĐS (Bộ Xây dựng) cho biết, việc hoàn thiện và vận hành đồng bộ hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường BĐS là giải pháp trọng tâm để minh bạch hóa thị trường. Theo bà Hằng, khi dữ liệu về pháp lý dự án, nguồn cung và giao dịch được chuẩn hóa, công khai, người mua sẽ có cơ sở vững chắc để ra quyết định thay vì chạy theo tin đồn, đồng thời cơ quan quản lý có đủ công cụ giám sát và điều tiết thị trường kịp thời.
Dưới góc nhìn của các định chế tư vấn quốc tế, ông Matthew Powell, Giám đốc Savills Hà Nội nhận định, việc cấp mã định danh riêng cho từng BĐS là bước tiến cấu trúc quan trọng giúp nâng chuẩn minh bạch của thị trường Việt Nam lên tiệm cận thông lệ quốc tế. Khi dữ liệu thị trường được chuẩn hóa và công khai, dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước sẽ dễ dàng tiếp cận các dự án sạch, đồng thời giúp công tác định giá BĐS phản ánh đúng giá trị thực thay vì chạy theo kỳ vọng ảo.
Tuy nhiên, để mã định danh thực sự phát huy quyền năng dẹp bỏ thông tin mập mờ, bài toán cốt lõi nằm ở chất lượng và tốc độ làm sạch dữ liệu đầu vào. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường gửi Thủ tướng Chính phủ (công bố cuối tháng 10/2026), cả nước hiện có gần 105,2 triệu thửa đất, trong đó mới xây dựng được cơ sở dữ liệu cho hơn 70,3 triệu thửa (đạt 66,8%). Đáng chú ý, tính đến nay, cả nước mới có hơn 55,65 triệu thửa đất đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống” và hơn 43,1 triệu thửa đã đồng bộ thành công với Trung tâm Dữ liệu quốc gia; gần 50 triệu thửa đất còn lại vẫn đang trong quá trình đo đạc bổ sung hoặc đối khớp thông tin chủ sử dụng.
Bên cạnh đó, giới chuyên gia cũng lưu ý người dân cần hiểu đúng bản chất pháp lý của công cụ này. Mã định danh điện tử đóng vai trò như một chìa khóa tra cứu và kết nối dữ liệu hành chính chứ không thay thế giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay hợp đồng công chứng. Trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay, khi cơ sở dữ liệu quốc gia vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện, làm sạch tại các địa phương, người mua nhà bên cạnh việc kiểm tra mã định danh dự án vẫn cần đối chiếu trực tiếp hồ sơ pháp lý gốc và thực hiện giao dịch qua các kênh chính thống để bảo vệ an toàn cho dòng vốn của mình.
Một khi bức tranh dữ liệu được lấp đầy và vận hành thông suốt từ Trung ương xuống cơ sở sau khi Luật Kinh doanh BĐS (sửa đổi) được Quốc hội thông qua, thị trường BĐS sẽ tự động loại bỏ những vùng tối thông tin. Khi đó, giá trị của mỗi mét vuông nhà đất sẽ được định đoạt bằng quy hoạch thực tế, hạ tầng kết nối và khả năng khai thác dòng tiền thay vì những lời đồn thổi.