Bộ Tài chính vừa có Văn bản 5557 BTC-QLĐT ngày 5/5/2026 hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công năm 2026.
Thực thi văn bản này, có thể nhiều chủ đầu tư (CĐT) dễ mắc sai lầm khi tự động áp mức cắt giảm cơ học 5% cho tất cả các gói chỉ định thầu xây lắp. Cần khẳng định rõ, mức 5% này chỉ áp dụng bắt buộc cho các gói thầu có tính chất tương tự với gói thầu đã tổ chức đấu thầu (rộng rãi/hạn chế) mà nhà thầu đó đã thực hiện tốt trong 5 năm qua theo quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP.
Để vừa tuân thủ đúng Văn bản 5557 BTC-QLĐT, vừa vượt qua các kỳ kiểm toán, quyết toán vốn đầu tư an toàn, theo tôi, các bên cần đưa vào chương trình hành động 3 nguyên tắc sau:
Chốt chặt tính pháp lý của dự toán đầu vào (lá chắn kiểm toán): CĐT phải yêu cầu đơn vị tư vấn rà soát khắt khe các đầu mục định mức, đơn giá. Không được phép tồn tại tư duy “để số liệu cao rồi trừ lùi”. Khi quyết toán, Kiểm toán Nhà nước sẽ bóc tách giá trị thực tế hợp lệ. Mọi chênh lệch do tính sai định mức sẽ bị thu hồi toàn bộ, pháp luật không có khái niệm “đã bù trừ vào phần tiết kiệm 5%”.
Hồ sơ hóa quá trình thương thảo bằng dữ liệu thực (bảo vệ dòng tiền): Biên bản thương thảo không được viết chung chung. Phải minh định rõ khoản tiền giảm giá này đến từ việc cắt giảm chi phí dự phòng, chi phí lán trại, hay nhờ nhà thầu đưa ra sáng kiến thay đổi biện pháp thi công/công nghệ. Tuyệt đối không hình thành khoản tiết kiệm bằng cách hạ cấp tiêu chuẩn vật tư hay kết cấu chịu lực.
Chiến lược cạnh tranh bằng quản trị, không bằng cắt xén (dành cho nhà thầu): Đứng trước sức ép giảm giá, nhà thầu hãy lập hồ sơ đề xuất áp dụng các loại vật liệu mới có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương nhưng tối ưu giá thành (trình CĐT phê duyệt trước khi thi công). Mọi sáng kiến tối ưu chi phí phải được ghi nhận bằng văn bản, cụ thể hóa trong phụ lục hợp đồng để làm cơ sở pháp lý vững chắc bảo vệ khối lượng khi làm hồ sơ thanh, quyết toán.
