 |
Cho vay ngoại tệ là một trong những vấn đề quan trọng trong hoạt động của các tổ chức tín dụng (TCTD). Quy định về cho vay ngoại tệ đã được thay đổi nhiều lần, tùy thuộc từng giai đoạn, có các trường hợp được phép cho vay bằng ngoại tệ như: cho vay để thanh toán tiền nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ nói chung; cho vay để thực hiện các dự án đầu tư, phương án sản xuất, kinh doanh hàng hóa và dịch vụ xuất khẩu; cho vay để trả nợ nước ngoài trước hạn; cho vay đốĩ với người lao động đi làm việc ở nước ngoài; cho vay để đầu tư ra nước ngoài…
Với chủ trương chuyển dần quan hệ huy động - cho vay ngoại tệ sang quan hệ mua - bán ngoại tệ để hạn chế tình trạng đô la hóa, ổn định tỷ giá và bảo vệ giá trị đồng Việt Nam (VND), từ năm 2019 việc cho vay ngoại tệ chỉ được thực hiện trong một số trường hợp theo Thông tư số 42/2018/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 24/2015/TT-NHNN về cho vay bằng ngoại tệ.
Thứ nhất, cho vay ngắn hạn để thanh toán ra nước ngoài tiền nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ nhằm thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh hàng hóa xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới, với điều kiện khách hàng vay phải có đủ ngoại tệ từ nguồn thu từ sản xuất, kinh doanh để trả nợ vay.
Thứ hai, cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu được Bộ Công Thương giao hạn mức nhập khẩu xăng dầu hàng năm để thanh toán ra nước ngoài tiền nhập khẩu xăng dầu khi doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu không có hoặc không có đủ nguồn thu ngoại tệ từ hoạt động sản xuất, kinh doanh để trả nợ vay.
Thứ ba, cho vay ngắn hạn để đáp ứng các nhu cầu vốn ở trong nước nhằm thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh hàng hóa xuất khẩu qua cửa khẩu biên giới Việt Nam mà khách hàng vay có đủ ngoại tệ từ nguồn thu xuất khẩu để trả nợ vay. Khi được TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài giải ngân vốn cho vay, khách hàng vay phải bán số ngoại tệ vay đó cho TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cho vay theo hình thức giao dịch hối đoái giao ngay, trừ trường hợp nhu cầu vay vốn của khách hàng để thực hiện giao dịch thanh toán mà pháp luật quy định đồng tiền thanh toán phải bằng ngoại tệ.
Thứ tư, cho vay để đầu tư ra nước ngoài đối với các dự án đầu tư được Quốc hội hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư ra nước ngoài và đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng cho rằng, nguyên tắc của cho vay ngoại tệ là phải có nguồn ngoại tệ trả nợ “khớp” với nguồn đi vay. Theo đó, một doanh nghiệp nhập khẩu vay USD để trả tiền hàng thì nguồn trả nợ là doanh thu bằng USD có thể thu được từ hàng xuất khẩu. Nếu không có nguồn doanh thu bằng USD thì doanh nghiệp có thể chứng minh bằng hợp đồng mua USD từ các ngân hàng. Nếu nguyên tắc này không được bảo đảm, có thể dẫn đến tình huống “khi đến hạn trả nợ, doanh nghiệp phải mua USD trên thị trường với mức chênh lệch tỷ giá cao hơn dự tính”.
“Việc mở rộng đối tượng cho vay theo hướng bổ sung các doanh nghiệp vay để đầu tư có thể gây rủi ro bởi các dự án đầu tư thường thu hồi vốn chậm. Do đó, cần nhất quán nguyên tắc có nguồn trả nợ hợp lý và giám sát chặt chẽ”, ông Hiếu nói.
TS. Châu Đình Linh, giảng viên Đại học Ngân hàng TP.HCM cho rằng, quy định hiện hành cho thấy sự thận trọng trong quản lý ngoại tệ, chống tình trạng đô la hóa, hạn chế rủi ro với thị trường ngoại hối nói riêng và kinh tế vĩ mô nói chung. Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp cần nguồn vốn lớn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao, việc mở thêm đối tượng được vay ngoại tệ sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn tốt hơn. Nếu chính sách này được triển khai, NHNN phải quản lý cả 2 dòng tín dụng nội tệ và ngoại tệ.
Tuy nhiên, cần lường trước các rủi ro khi thực hiện mở rộng đối tượng cho vay bằng ngoại tệ. Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp không chứng minh được nguồn trả nợ bằng ngoại tệ thì phải “gom” ngoại tệ khi đến hạn trả nợ. Nhiều doanh nghiệp “gom” ngoại tệ cùng thời điểm có thể tạo rủi ro cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến nguồn dự trữ ngoại hối. Điều này càng cần được đặc biệt lưu ý trong bối cảnh dự trữ ngoại hối của Việt Nam chỉ ở mức 87,6 tỷ USD, tương đương khoảng 2 tháng nhập khẩu.
Theo ông Linh, cần thận trọng trong việc mở rộng đối tượng cho vay ngoại tệ và có cơ chế giám sát chặt việc sử dụng vốn vay bằng ngoại tệ, xem xét việc cho vay ngoại tệ với các doanh nghiệp có hợp đồng mua ngoại tệ kỳ hạn tại các ngân hàng theo một mức tỷ giá đã ấn định, giới hạn áp dụng với một số ngân hàng có năng lực tài chính và quản trị rủi ro tốt, đồng thời cập nhật thường xuyên trạng thái ngoại tệ của các ngân hàng.
