Luật Xây dựng 2025 đặt vai trò của tư vấn thẩm tra vào một vị thế hoàn toàn khác so với trước đây. Nếu Luật Xây dựng 2014 coi thẩm tra là công cụ hỗ trợ đắc lực cho cơ quan quản lý nhà nước trong cơ chế tiền kiểm, thì Luật Xây dựng 2025 lại định vị thẩm tra là “công cụ tự bảo vệ” quan trọng nhất của chủ đầu tư trong bối cảnh quyền tự chủ được mở rộng tối đa. Sự dịch chuyển này làm thay đổi tư duy về trách nhiệm.
Công tác thẩm tra không còn mang tính hình thức mà trở thành “bộ lọc” kỹ thuật độc lập ngay từ đầu, khắc phục tình trạng duyệt dự án “trên giấy” thiếu cơ sở kiểm chứng. Đáng chú ý, nội dung thẩm tra phải bao gồm đánh giá giải pháp thiết kế về phòng cháy và chữa cháy (PCCC), qua đó gắn trách nhiệm của đơn vị thẩm tra với an toàn PCCC ngay từ hồ sơ dự án đầu tư.
Điểm đột phá lớn nhất nằm ở giai đoạn thẩm tra phục vụ thẩm định thiết kế (giai đoạn lập thiết kế xây dựng triển khai sau khi dự án được phê duyệt), đánh dấu sự chuyển giao quyền lực từ Nhà nước sang chủ đầu tư. Khi đó, báo cáo thẩm tra trở thành cơ sở pháp lý quan trọng nhất để chủ đầu tư phê duyệt và chịu trách nhiệm. Nếu xảy ra sự cố, đây sẽ là chứng cứ quan trọng để xác định trách nhiệm liên đới của đơn vị tư vấn.
Sự thay đổi trong quy định pháp luật đặt vai trò của công tác thẩm tra lên một tầm cao mới: thực chất hơn và trách nhiệm nặng nề hơn. Trong bối cảnh đó, chủ đầu tư cần chuyển từ tư duy “thuê thẩm tra để đủ thủ tục” sang “thuê thẩm tra để bảo vệ chính mình”. Việc lựa chọn đơn vị thẩm tra uy tín là yếu tố sống còn để chủ đầu tư giảm thiểu rủi ro pháp lý.
Về phía tư vấn thẩm tra, cơ hội thị trường mở rộng đi kèm với áp lực trách nhiệm. Các đơn vị không thể chỉ thuần túy thẩm tra kết cấu như trước, mà phải kiện toàn năng lực về PCCC, chuẩn hóa quy trình chuyên môn và sẵn sàng cho cơ chế giải trình chặt chẽ.
