 |
| Dịch vụ công ích là các công việc mang tính lặp lại theo chu kỳ, kỹ thuật thực hiện tương đối đơn giản. Ảnh: Tiến Giang |
Theo ghi nhận, một trong những nội dung gây tranh cãi nhiều nhất là yêu cầu về hợp đồng tương tự. Đơn cử, tại Gói thầu Thực hiện các dịch vụ sự nghiệp công ích phường Bình Minh (tỉnh Tây Ninh) năm 2026 (giá gói thầu 17,899 tỷ đồng), HSMT quy định, nhà thầu đã hoàn thành tối thiểu 1 hợp đồng tương tự có tính chất: thu gom chất thải rắn sinh hoạt; vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt; quét đường; quét hè và dải phân cách các tuyến đường; dịch vụ cây xanh đô thị các công viên, trụ sở, tuyến đường; dịch vụ thoát nước đô thị; dịch vụ chiếu sáng đô thị; duy trì các công viên, cụm cờ với quy mô (giá trị) tối thiểu 5,369 tỷ đồng.
Một số nhà thầu kiến nghị, việc HSMT “gom” các hạng mục công việc có tính chất khác nhau như trên vào một hợp đồng tương tự duy nhất đã tạo rào cản đối với sự tham gia của nhà thầu. Đây là cách đánh giá cứng nhắc, không phản ánh đúng năng lực thực tế của nhà thầu. Bởi trên thực tế, các dịch vụ công ích thường được thực hiện thông qua nhiều hợp đồng riêng lẻ, tương ứng với từng lĩnh vực chuyên môn cụ thể. Mặt khác, theo hướng dẫn tại Mẫu số 5A HSMT dịch vụ phi tư vấn ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC, nhà thầu được phép chứng minh kinh nghiệm thông qua các hạng mục công việc tương tự đã thực hiện trong nhiều hợp đồng khác nhau, hoặc trong một hợp đồng, miễn là đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ giá trị tối thiểu của từng hạng mục cũng như tổng giá trị các hạng mục so với gói thầu đang xét. Do vậy, việc yêu cầu nhà thầu từng thực hiện đầy đủ tất cả các hạng mục trong cùng một hợp đồng bị cho là điều kiện gây khó và có nguy cơ hạn chế cạnh tranh. Theo kết quả được công khai ngày 30/1/2026, Công ty CP Công trình đô thị Tây Ninh là nhà thầu duy nhất tham dự Gói thầu và trúng thầu với giá 14,304 tỷ đồng.
Tiêu chí về nhân sự cũng là một rào cản phổ biến trong nhiều HSMT. Cùng tại Tây Ninh, Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Long Hoa đang tổ chức đấu thầu Gói thầu Thực hiện dịch vụ công ích đô thị khu vực phường Long Hoa từ ngày 1/5/2026 đến 31/12/2026 (giá gói thầu 12,695 tỷ đồng). HSMT yêu cầu 5 vị trí nhân sự chủ chốt đều phải tốt nghiệp đại học các chuyên ngành: môi trường/điện/cây xanh hoặc cảnh quan/bảo hộ lao động hoặc an toàn lao động tương ứng với vị trí đảm nhận, đồng thời phải có chứng chỉ hoặc chứng nhận huấn luyện về an toàn lao động, vệ sinh lao động còn hiệu lực... Việc yêu cầu số lượng lớn nhân sự chủ chốt cùng các điều kiện cao về bằng cấp, chứng chỉ bị nhiều nhà thầu cho rằng không phù hợp với tính chất đơn giản của gói thầu.
Tại Đồng Nai, HSMT một số gói thầu chăm sóc cây xanh, bồn hoa, thảm cỏ và vệ sinh đô thị trên địa bàn các phường (Bình Lộc, Long Khánh) năm 2026 yêu cầu vị trí cán bộ quản lý công tác chung có trình độ đại học trở lên chuyên ngành kinh tế và quản lý công hoặc ngành kinh tế hoặc tài chính hoặc quản trị kinh doanh. Trong khi chăm sóc cây xanh, bồn hoa, thảm cỏ và vệ sinh đô thị là công việc thực hiện thường xuyên, không có yếu tố đặc thù, phức tạp.
Nhiều HSMT còn bị phản ánh hạn chế cạnh tranh thông qua các yêu cầu về thiết bị chủ yếu. Cụ thể, tại Gói thầu Duy trì cây xanh khu hành chính, quảng trường, tiểu cảnh, khu vực công cộng từ tháng 4/2026 đến tháng 12/2028 trên địa bàn xã Thới Lai, TP. Cần Thơ, nhà thầu phản ánh, phạm vi công việc không có công tác tưới bằng xe bồn nhưng HSMT yêu cầu nhà thầu đề xuất xe xi téc, dung tích < 5m3...
Theo quan sát của phóng viên Báo Đấu thầu, trong khi hoạt động đấu thầu đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về mức độ cạnh tranh, thì riêng các gói thầu cung ứng dịch vụ công ích theo chu kỳ lại cho thấy bức tranh đối lập khi phần lớn các gói thầu được công bố từ đầu năm đến nay chỉ có một nhà thầu tham dự và trúng thầu. Với tính chất công việc lặp lại theo chu kỳ, tiêu chí mời thầu thường được xây dựng theo hướng kế thừa, ưu ái cho nhà thầu cũ - những đơn vị đã quen thuộc với điều kiện hiện trường.
Để hạn chế tình trạng này, chuyên gia đấu thầu cho rằng, vai trò giám sát của cơ quan quản lý và sự chủ động kiến nghị của nhà thầu cần được phát huy. Khi các bất cập được kịp thời phát hiện và điều chỉnh, môi trường đấu thầu sẽ minh bạch, cạnh tranh hơn.
