Theo Khối Nghiên cứu đầu tư HSBC, thương mại nội vùng châu Á đối với hàng hóa liên quan đến AI như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị để công nghệ AI vận hành đã tăng lên gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với mức trước đại dịch và hiện hàng hóa liên quan đến AI đang chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Á, tăng so với mức 19% của thập kỷ trước.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã tiến nhanh hơn và xa hơn bất kỳ nền kinh tế nào khác. Thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam trong mảng thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% năm 2025, là mức tăng cao nhất trên thế giới đối với một nền kinh tế nói riêng trong giai đoạn này. Đầu năm 2026, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong khu vực Đông Nam Á, cho thấy mối liên kết sản xuất sâu rộng cũng như vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong khâu lắp ráp cuối cùng phần cứng máy tính, bao gồm cả thiết bị liên quan đến máy chủ AI.
Theo ông Tim Evans, những con số này cho thấy một sự dịch chuyển lớn. Việt Nam không còn là một cứ điểm lắp ráp chi phí thấp ở cuối chuỗi cung ứng của nước khác mà đã trở thành một mắt xích trong mạng lưới đa phương.
Sự vươn lên này của Việt Nam phản ánh cả yếu tố chính sách lẫn yếu tố địa lý. Chính phủ Việt Nam đã đề ra chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp bán dẫn với tham vọng đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư chip bán dẫn vào năm 2030, đồng thời xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là một trụ cột của phát triển quốc gia. Các nhà sản xuất toàn cầu đã hưởng ứng bằng những khoản đầu tư lớn vào mảng đóng gói, kiểm thử và sản xuất hàng điện tử trên khắp Việt Nam, đồng thời Việt Nam hợp tác cùng các tập đoàn công nghệ hàng đầu nhằm đưa năng lực nghiên cứu và thiết kế về cùng các dây chuyền sản xuất.
Song song với mặt cung ứng, Việt Nam cũng đang bắt đầu xây dựng mặt nhu cầu. FDI được công bố trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã vượt mức 270 tỷ USD trong năm 2025, trong đó Đông Nam Á chiếm tỷ trọng ngày càng lớn. Với dân số trẻ, am hiểu công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp đang nhanh chóng định hình, Việt Nam có vị thế thuận lợi để trở thành một thị trường tiêu thụ dịch vụ AI quan trọng và một nước sản xuất phần cứng AI. Những nền kinh tế hưởng lợi nhiều nhất trong kỷ nguyên này sẽ là các nền kinh tế tham gia đồng thời ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị bao gồm sản xuất phần cứng, vận hành hạ tầng và ứng dụng công nghệ để cải thiện năng suất trên diện rộng trong toàn nền kinh tế.
Tuy nhiên, theo ông Tim Evans, những rủi ro cũng cần được tính đến. Chuyên môn hoá sâu hơn cũng đồng nghĩa Việt Nam dễ bị ảnh hưởng trước các cú sốc chung, đó có thể là suy giảm chi tiêu vốn toàn cầu cho AI, siết chặt kiểm soát xuất khẩu hay biến động mạnh về giá bán dẫn và việc giá chip cùng hàng điện tử tăng có thể làm gia tăng áp lực lạm phát trong toàn khu vực. Một phần thế mạnh xuất khẩu hiện nay cũng có thể đến từ các đơn hàng được đẩy sớm rồi dần trở về mức bình thường theo thời gian.
Tuy vậy, các động lực mang tính cấu trúc vẫn đang ủng hộ Việt Nam. Chuỗi cung ứng đang đa dạng hoá trên khắp châu Á thay vì tập trung vào một điểm duy nhất, các hiệp định khu vực như RCEP và CPTPP tiếp tục giảm rào cản thương mại và Việt Nam, thông qua nhiều làn sóng đầu tư liên tiếp, đã chứng minh được khả năng hấp thụ quy mô, vươn lên cao hơn trong chuỗi giá trị cũng như khả năng triển khai ở quy mô lớn. Trong bối cảnh châu Á chuyển mình từ một bệ phóng xuất khẩu thành một trung tâm nhu cầu AI của chính mình, Việt Nam đang đứng ở vị trí trung tâm trong quá trình chuyển dịch đó xét cả về kinh tế lẫn địa lý.
"Nếu Việt Nam chuyển hoá được đà tăng trưởng sản xuất thành một hệ sinh thái AI thực thụ kết hợp quy mô phần cứng với kỹ năng, hạ tầng và mức độ ứng dụng trong doanh nghiệp thì “hoa thơm trái ngọt” sẽ không chỉ “đơm kết” ở kim ngạch xuất khẩu mà còn ở năng suất của nhà máy, của khu vực dịch vụ và trong vận hành thường nhật của hàng trăm nghìn doanh nghiệp. Mười năm trước, vai trò của Việt Nam trong thương mại công nghệ toàn cầu chỉ được đong đếm bằng tỷ lệ phần trăm rất nhỏ. Nhiệm vụ trong thập kỷ tới là phải bảo đảm rằng vị thế của Việt Nam không chỉ là những gì Việt Nam sản xuất cho kỷ nguyên AI mà còn bởi những cơ hội AI có thể mở ra cho Việt Nam", ông Tim Evans nhận xét.
