 |
| Chủ trương đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông sẽ góp phần quan trọng tạo động lực phát triển và mở rộng không gian tăng trưởng kinh tế. Ảnh: Lê Tiên |
Đầu tư công: Không chỉ giải ngân mà phải tạo năng lực sản xuất mới
Trả lời một số câu hỏi chất vấn của đại biểu Quốc hội về tình trạng một số địa phương, bộ, ngành chậm giải ngân, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, đến hết tháng 10/2026, giải ngân đầu tư công đạt 74% kế hoạch, tiến bộ hơn so với năm trước trong bối cảnh lượng vốn năm nay tăng 22%. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn chịu tác động từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, dù thủ tục giải ngân đầu tư công đã được cải tiến, nhưng khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khâu chuẩn bị dự án vẫn là điểm yếu. Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng, bàn giao mặt bằng còn chậm, giá nhân công và nguyên vật liệu tăng cao cũng ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh bổ sung một số yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ như thiếu nguồn vật liệu, thiếu nhân lực, việc công bố chỉ số giá của địa phương chưa kịp thời và tác động của thời tiết. Về nguyên nhân chủ quan, cũng cần kể đến trách nhiệm của chủ đầu tư dự án trong quản trị, tổ chức thực hiện và năng lực điều hành.
Để thúc đẩy giải ngân, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương quyết liệt triển khai nhiệm vụ, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm nay. Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 về chấm điểm giải ngân đầu tư công. Kết quả giải ngân đồng thời được đưa vào 1 trong 5 tiêu chí đánh giá thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội.
Một vấn đề đáng chú ý khác là số vốn tạm ứng chưa thu hồi còn khoảng 240.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 34% số vốn đã giải ngân. Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, tạm ứng sau khi ký hợp đồng là quy định nhằm hỗ trợ nhà thầu triển khai công việc, nhưng cần tiếp tục đôn đốc, thúc đẩy hỗ trợ và kiểm soát chặt chẽ việc ứng vốn. “Quan trọng nhất của việc giải ngân chính là tiền đi vào cuộc sống, tạo ra năng lực sản xuất mới”, Bộ trưởng chia sẻ.
Mở rộng nguồn lực tư nhân thông qua PPP
Trả lời các câu hỏi của đại biểu Quốc hội về đầu tư theo phương thức PPP, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cả nước đang triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức BOT và BT.
Theo Bộ trưởng, đầu tư hạ tầng có thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro cao. Do đó, để thu hút nhà đầu tư tư nhân, cần có hệ thống cơ chế, chính sách công khai, minh bạch, bảo đảm nguyên tắc lợi nhuận bình quân.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đề cập kinh nghiệm quốc tế về việc sử dụng các quỹ hỗ trợ chuẩn bị dự án, bù đắp khoảng trống tài chính và quỹ đầu tư hạ tầng nhằm nâng cao tính khả thi, đồng thời cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình. Lấy ví dụ một dự án đường ở khu vực miền núi, Bộ trưởng cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp thì mới có thể thu hút nguồn lực tư nhân tham gia những dự án có điều kiện tài chính khó khăn.
Tuy nhiên, khi triển khai PPP cần chú ý quyền lợi của người dân. Ông nêu ví dụ, khi đầu tư đường cao tốc Bắc - Nam và tổ chức thu phí, vẫn phải duy trì sửa chữa Quốc lộ 1A để người dân có quyền lựa chọn tuyến đường phù hợp.
Với các dự án BT, Bộ trưởng cho biết cả nước hiện có 31 dự án đang triển khai, chủ yếu là BT thanh toán bằng quỹ đất. Để phòng ngừa thất thoát, cần chuẩn bị dự án kỹ, xác định rõ chi phí và tổng mức đầu tư, quỹ đất thanh toán, đồng thời công khai phương án tài chính để bảo đảm minh bạch và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng.
Huy động vốn quốc tế gắn với chuyển giao công nghệ
Về định hướng huy động vốn nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm quốc gia, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo; trong khi vốn nước ngoài cũng có ý nghĩa lớn. Bộ trưởng cho biết, nợ công hiện ở mức hơn 33% GDP, so với trần 60% GDP; nợ Chính phủ ở mức khoảng 32%, trong khi giới hạn là 50%. Đây là cơ sở để xem xét khả năng huy động vốn, song các phương án vay vẫn phải được cân nhắc kỹ.
Theo Bộ trưởng, nhu cầu vốn cho các công trình trọng điểm là rất lớn. Đơn cử Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có khái toán tổng mức đầu tư hơn 1,7 triệu tỷ đồng; Dự án Đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai khoảng 290.000 tỷ đồng.
Bộ trưởng nhấn mạnh, quá trình đàm phán các dự án này phải gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt. Việc lựa chọn công nghệ cần tính đến mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào quá trình tiếp nhận, làm chủ công nghệ, đồng thời xem xét đồng bộ với hình thức vay của Chính phủ, thời hạn vay và lãi suất phù hợp.
Về khả năng phát hành trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng cho biết Việt Nam đã hoàn tất thanh toán toàn bộ gốc và lãi trái phiếu đến hạn, không còn trái phiếu quốc tế trên thị trường. Trong tháng 10/2026, tổ chức xếp hạng tín nhiệm R&I của Nhật Bản đã nâng xếp hạng tín nhiệm Việt Nam lên mức BBB-, thuộc nhóm đầu tư. Tuy nhiên, hiện chưa phải thời điểm phù hợp để phát hành trái phiếu quốc tế do chi phí vốn cao. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục làm việc với các nhà đầu tư quốc tế và xem xét huy động vốn khi có điều kiện thuận lợi, chi phí hợp lý.
Đối với thu hút FDI, Bộ trưởng cho rằng việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu khiến dư địa sử dụng ưu đãi thuế không còn nhiều. Vì vậy, cần chuyển sang các cơ chế hỗ trợ mới, phù hợp với thông lệ quốc tế và gắn với kết quả đầu ra. Trong đó, cần khuyến khích doanh nghiệp FDI phối hợp với cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong nước, phát triển nguồn nhân lực, tạo ra sản phẩm cụ thể và kết nối với doanh nghiệp Việt.
Phát triển doanh nghiệp trong nước, tăng năng lực nội sinh
Một nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là vấn đề phát triển doanh nghiệp trong nước, tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp nhỏ và vừa vào chuỗi giá trị của khu vực FDI và các doanh nghiệp lớn.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, để tăng cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, cần tạo điều kiện để phát triển nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, bản thân doanh nghiệp cũng phải nỗ lực vươn lên và làm chủ công nghệ.
Bên cạnh việc thúc đẩy liên kết, chính sách tài khóa và cải cách thủ tục hành chính cũng được xác định là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp. Bộ trưởng cho biết, trong năm 2026, mức giảm thuế khoảng 240.000 tỷ đồng, mức gia hạn thuế khoảng 120.000 tỷ đồng, tổng cộng khoảng 360.000 tỷ đồng. Một số chính sách khác gồm miễn thuế 3 năm đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh và nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế, miễn thuế lên 1 tỷ đồng/năm. Cùng với đó, thời gian tuân thủ thủ tục hành chính đã giảm khoảng 53%, chi phí giảm 55%...
Kết luận phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đầu tư công, tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức thực hiện; công khai kết quả giải ngân và điều chuyển vốn từ dự án chậm giải ngân sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Đồng thời, cần kiểm soát chặt việc tạm ứng, thu hồi tạm ứng gắn với khối lượng hoàn thành, chất lượng và hiệu quả đầu tư; hoàn thiện cơ chế PPP để huy động hiệu quả nguồn vốn dài hạn.
