 |
| Hoạt động xuất khẩu của nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực FDI, trong khi năng lực xuất khẩu và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Ảnh: Lê Tiên |
Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội năm 2027 vừa được Quốc hội thông qua xác định 2027 là năm tăng tốc, bứt phá, với mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên, CPI bình quân khoảng 4,5%. Theo bà, cần những giải pháp, điều kiện gì để hiện thực hóa mục tiêu 2027?
Mục tiêu tăng trưởng năm 2027 như trên thể hiện quyết tâm rất cao và cần được cụ thể hóa thành các kịch bản, chỉ tiêu và nhiệm vụ theo từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Mỗi ngành, mỗi địa phương cần xác định rõ dư địa tăng trưởng, nguồn lực có thể huy động, những điểm nghẽn cần tháo gỡ và kết quả cụ thể phải đạt được. Việc thường xuyên cập nhật kịch bản sẽ giúp chính sách điều hành chủ động hơn trước những biến động của tình hình trong nước và quốc tế.
Để thực thi được, theo tôi, cần nâng cao hiệu quả huy động và phân bổ vốn đầu tư. Nghị quyết của Quốc hội đặt mục tiêu tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội/GDP năm 2027 đạt 36-38%. Đây là nguồn lực rất lớn, đòi hỏi phải phát triển đồng bộ các kênh dẫn vốn, từ ngân sách nhà nước, tín dụng, thị trường vốn đến đầu tư tư nhân và FDI. Trong đó, cần phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn phù hợp với chu kỳ đầu tư, giảm sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.
Đối với đầu tư công, cần chuyển mạnh từ tư duy phân bổ vốn sang quản lý theo kết quả đầu ra, nâng cao hiệu quả dự án và cải thiện chỉ số ICOR. Đối với khu vực tư nhân, cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ khó khăn về thủ tục, đất đai, vốn. Với doanh nghiệp FDI, cần khuyến khích tái đầu tư lợi nhuận, mở rộng liên kết với doanh nghiệp trong nước và tăng cường chuyển giao công nghệ.
Cùng với đó, phải phát triển mạnh năng lực nội tại của nền kinh tế. Thực tế nhập siêu 10 tháng năm 2026 và tỷ trọng nhập khẩu tư liệu sản xuất ở mức cao cho thấy công nghiệp hỗ trợ, năng lực cung ứng nguyên liệu và linh kiện trong nước còn nhiều dư địa phát triển. Nếu tiếp tục phụ thuộc lớn vào nguồn cung bên ngoài, nền kinh tế sẽ dễ bị tổn thương trước biến động giá cả và đứt gãy chuỗi cung ứng.
Tăng trưởng cao phải đi cùng với việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn. Mục tiêu CPI bình quân khoảng 4,5% trong năm 2027 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ, thương mại và quản lý giá. Tăng trưởng cao không thể đánh đổi bằng suy giảm ổn định vĩ mô, bởi khi lạm phát, tỷ giá hoặc các cân đối lớn chịu sức ép kéo dài, chi phí của nền kinh tế sẽ tăng lên và làm suy giảm động lực đầu tư.
Trong 3 quý vừa qua nền kinh tế gặp nhiều thách thức, nhưng nhiều chỉ tiêu tiếp tục khả quan. Động lực tăng trưởng trong quý cuối năm có gì, thưa bà?
Tăng trưởng GDP 9 tháng năm 2026 đạt trên 9% cho thấy nền kinh tế đang duy trì được nhịp tăng trưởng cao. Động lực tăng trưởng đến từ cả 3 khu vực kinh tế, trong đó công nghiệp tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, dịch vụ phục hồi và mở rộng; còn nông, lâm nghiệp và thủy sản duy trì vai trò bệ đỡ.
Đáng chú ý, công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là đầu tàu của tăng trưởng. Số liệu tháng 10 tiếp tục củng cố nhận định này. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 10 tăng 15% so với cùng kỳ năm trước; tính chung 10 tháng tăng 12,4% - mức tăng cao nhất trong cùng kỳ giai đoạn 2019-2026. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 13%. Một số ngành công nghiệp có mức tăng đáng chú ý như sản xuất kim loại tăng 25,6%; sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 15,2%; sản xuất xe có động cơ tăng 14,6%... Những con số này cho thấy năng lực sản xuất đang được khai thác tốt hơn, nhu cầu đầu vào và hoạt động cung ứng của nhiều ngành công nghiệp được mở rộng. Đây là điểm tựa quan trọng để duy trì tăng trưởng trong quý cuối năm.
Tiến độ giải ngân đầu tư công hiện đạt 74% kế hoạch, trong khi Thủ tướng yêu cầu phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch năm 2026. Theo bà, cần tập trung vào những giải pháp nào để nguồn vốn này thực sự tạo ra tăng trưởng?
Đầu tư công có vai trò dẫn dắt, không chỉ trực tiếp tạo ra khối lượng xây dựng mà còn thúc đẩy các ngành sản xuất vật liệu, vận tải, logistics và dịch vụ liên quan. Đặc biệt, các dự án hạ tầng giao thông, năng lượng và kết nối vùng khi hoàn thành sẽ mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Trong 10 tháng, giải ngân vốn đầu tư tăng gần 20% so với cùng kỳ. Đây là kết quả tích cực về tốc độ thực hiện, nhưng vẫn còn khoảng cách đáng kể so với yêu cầu giải ngân 100% kế hoạch năm. Cần lưu ý rằng, giải ngân vốn đầu tư công không chỉ là vấn đề phân bổ và thanh toán vốn. Điều quan trọng là vốn phải được chuyển hóa thành khối lượng công trình, dự án và năng lực sản xuất thực tế. Nếu dự án còn vướng mặt bằng, thủ tục điều chỉnh, thiếu vật liệu hoặc năng lực nhà thầu không đáp ứng, vốn bố trí có thể chưa tạo ra sản lượng tương ứng trong kỳ.
Để nguồn vốn đầu tư công tạo nên tăng trưởng, cần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, tránh tình trạng vốn đã có nhưng dự án không triển khai được.
Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Không nên chỉ đánh giá kết quả đầu tư công bằng tỷ lệ giải ngân, mà phải xem xét hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng kết nối và mức độ lan tỏa của từng dự án. Việc phân bổ vốn cần gắn với kết quả đầu ra, kiên quyết điều chuyển vốn từ nơi giải ngân thấp sang nơi có khả năng thực hiện tốt hơn.
Nếu đầu tư công được sử dụng hiệu quả để nâng cấp hạ tầng, còn FDI được kết nối tốt hơn với doanh nghiệp nội địa, 2 dòng vốn này sẽ tạo ra tác động lan tỏa lớn hơn đối với năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo số liệu tháng 10, cán cân thương mại hàng hóa đã chuyển sang xuất siêu 7,31 tỷ USD, trong khi 9 tháng trước đó nhập siêu hơn 19 tỷ USD. Đây có phải là tín hiệu cho thấy hoạt động xuất khẩu đang tăng tốc?
Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cần nhìn nhận trong tương quan giữa xuất khẩu và nhập khẩu, cũng như trong giai đoạn đủ dài để đánh giá tính bền vững. Tháng 10, kim ngạch xuất khẩu đạt 64,67 tỷ USD, tăng 51,4% so với cùng kỳ năm trước, trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 57,36 tỷ USD, tăng 43%. Cán cân thương mại hàng hóa tháng 10 xuất siêu 7,31 tỷ USD, sau khi xuất siêu 1,30 tỷ USD trong tháng 9, nhưng nền kinh tế sau 10 tháng vẫn nhập siêu 12,07 tỷ USD. Mức nhập siêu này đã thu hẹp đáng kể so với 9 tháng, nhưng chưa thể khẳng định cán cân thương mại cả năm chắc chắn chuyển sang xuất siêu.
Điều đáng quan tâm hơn là cơ cấu xuất nhập khẩu. Khu vực FDI chiếm trên 81% tổng kim ngạch xuất khẩu 10 tháng và đạt xuất siêu 25,76 tỷ USD. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước xuất khẩu 93,93 tỷ USD, tăng 8,2%, nhưng nhập siêu 37,83 tỷ USD. Điều này cho thấy hoạt động xuất khẩu của nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào khu vực FDI, trong khi năng lực xuất khẩu và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Xuất siêu trong tháng 9 và tháng 10 là chuyển biến tích cực, nhưng về dài hạn, điều quan trọng là phải nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và năng lực cung ứng trong nước. Nếu không giải quyết được vấn đề này, quy mô xuất nhập khẩu có thể tiếp tục tăng nhanh nhưng phần giá trị thực sự được giữ lại trong nền kinh tế vẫn chưa tương xứng.
Chưa đầy 2 tháng là kết thúc năm 2026. Bà đánh giá thế nào về khả năng hoàn thành mục tiêu năm nay, tạo đà cho năm tới?
Để đạt mục tiêu GDP cả năm 2026 tăng từ 10% trở lên, trên cơ sở mức tăng hơn 9% trong 9 tháng, theo tính toán, GDP quý IV cần tăng khoảng 12,5%. Đây là mức rất cao, tạo áp lực lớn đối với các ngành, lĩnh vực và địa phương. Hiện nay, công nghiệp tiếp tục tăng tốc, xuất khẩu tăng mạnh, đầu tư công cải thiện, tiêu dùng và dịch vụ duy trì đà tăng. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tín hiệu tích cực của một số chỉ tiêu tháng 10 với mức tăng GDP của cả quý IV.
Bên cạnh đó, với độ mở lớn, nền kinh tế chịu tác động nhanh từ biến động nhu cầu tại các thị trường lớn, chính sách thương mại, thuế quan và chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cũng phải đối mặt với áp lực chi phí nguyên liệu, logistics, lãi suất và dòng tiền. Vì vậy, để đạt được mục tiêu kế hoạch, 2 tháng cuối năm cần những nỗ lực rất lớn để tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất, đẩy nhanh tiến độ các dự án có khả năng tạo khối lượng thực tế, đồng thời khai thác tốt nhu cầu tiêu dùng và dịch vụ trong nền kinh tế.
