 |
| 45-60% số DN mà VCCI khảo sát cho biết rất khó tìm được thị trường đầu ra, tìm khách hàng khó ngang với năm 2021 - thời đỉnh điểm của đại dịch Covid-19. Ảnh: Nhã Chi |
Sau hơn 1 năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, thực tế cho thấy, bên cạnh số DN gia tăng, số DN rời khỏi thị trường cũng tăng mạnh. Ông nhìn nhận thế nào về vấn đề này?
Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã thổi luồng sinh khí mát lành vào khu vực kinh tế tư nhân bắt đầu từ quý II năm 2025. Kết quả là, năm 2025 đã có 297.500 DN gia nhập thị trường, tăng 27,4% so với năm trước, trong khi có 227.200 DN rời khỏi thị trường, tăng 14,8%. Nhờ đó, Việt Nam đã chính thức có 1 triệu DN hoạt động.
Tinh thần khởi nghiệp tiếp tục mạnh mẽ trong 6 tháng đầu năm 2026 với gần 170.000 DN gia nhập và tái gia nhập thị trường, tăng hơn 11% so với cùng kỳ. Nếu duy trì được tốc độ này thì số lượng DN mới tham gia thị trường năm nay sẽ vượt mọi kỷ lục.
Tuy nhiên, 6 tháng đầu năm nay ghi nhận tỷ trọng DN rút lui khỏi thị trường lên tới 18,8% cao hơn tỷ trọng DN gia nhập mới. Thực tế này khiến nhiều chuyên gia băn khoăn, nhưng tôi cho rằng, đây là sự thanh lọc tự nhiên, thị trường đào thải những DN yếu để nâng cao chất lượng các chủ thể hoạt động. Theo tôi, dù mới khởi lên nhưng xu thế này cần được theo dõi chặt chẽ, nhất là khi nước ta đặt mục tiêu 2 triệu DN hoạt động vào năm 2030.
Điểm sáng trong bức tranh DN mới là vốn bình quân/DN trong nửa đầu năm nay lên mức 12,22 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với con số 9 tỷ đồng trung bình của năm 2025 và có thể nói là cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Thưa ông, nhìn sâu hơn vào con số trên 151.000 DN rút lui khỏi thị trường 6 tháng đầu năm nay, tăng gần 19% so với cùng kỳ, liệu có phản ánh hoạt động sản xuất, kinh doanh đang khó khăn hơn?
Cần phải phân tích kỹ con số này. Trong số DN rút lui có gần 24.000 đơn vị đã chấm dứt hoạt động, tăng tới 94,7% so với cùng kỳ và cũng là tốc độ tăng cao kỷ lục; 41.200 DN đang “chờ khai tử” có nguyên nhân là cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là cơ quan thuế, quản lý thị trường, công an thắt chặt quản lý, chống gian lận thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, truy quét DN “ma” khiến hàng loạt doanh chủ phải đóng cửa hoặc bị buộc phải đóng cửa DN. Khối DN này dừng lại là tín hiệu tích cực vì làm lành mạnh hóa môi trường đầu tư, kinh doanh.
Nguyên nhân thứ hai là sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử khiến hoạt động kinh doanh thương mại, dịch vụ truyền thống không cạnh tranh nổi. Đây là sự điều tiết tất yếu của thị trường.
Nguyên nhân thứ ba là một phần lớn DN thực sự khó khăn. Con số hơn 85.900 DN tạm ngừng kinh doanh, tăng 6,3% cũng nằm trong số này và đây là điều đặc biệt lưu ý vì hết thời gian tạm dừng hoạt động, sẽ có nhiều chủ thể vào danh sách giải thể, vĩnh viễn biến mất khỏi thị trường.
Với hơn 1 triệu DN hiện có, nhìn từ hiệu quả sản xuất, kinh doanh, ông đánh giá thế nào?
Nói một cách ngắn gọn nhất là “đông nhưng nhỏ và yếu”. Cụ thể, khoảng 70% DN có số vốn dưới 10 tỷ đồng; 81,4% sử dụng dưới 10 lao động; tỷ suất lợi nhuận bình quân chỉ đạt 2,22%/năm, tăng không đáng kể so với con số 1,88% vào năm 2020 và vô cùng thấp so với tỷ suất lợi nhuận của khu vực DN nhà nước (8,30%) cũng như khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (5,25%). Theo số liệu của Bộ Tài chính thì chỉ có 42% số DN tư nhân có lãi nhưng tập trung ở một số DN vừa và lớn; 43% báo cáo lỗ; số còn lại là hòa vốn.
Theo số liệu của Cục Thống kê, vốn đăng ký tăng thêm của DN đang hoạt động nửa đầu năm 2026 giảm hơn 11%. Thực tế này cho thấy dường như những chủ thể có kinh nghiệm thương trường đang dè dặt mở rộng hoạt động trong bối cảnh môi trường kinh doanh khó khăn, nhiều vướng mắc cũ chưa được giải quyết. Kết quả điều tra gần 4.000 DN tư nhân do VCCI thực hiện mới đây cũng cho thấy, chỉ 31% doanh chủ có ý định mở rộng hoạt động, thấp hơn so với năm trước đó. Những con số này có thể phản ánh tâm lý thận trọng hợp lý trong kinh doanh.
Rất nhiều rào cản, khó khăn, vướng mắc đã và đang được Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành, địa phương tháo gỡ, theo ông vì sao DN thận trọng?
Có nhiều lý do nhưng tôi đơn cử: đại đa số DN nội địa vừa và nhỏ không trực tiếp tham gia vào hoạt động xuất - nhập khẩu, nhưng vẫn bị tác động rất mạnh từ cuộc xung đột Trung Đông khi giá dầu diesel tăng bất thường từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 4/2026 khiến chi phí sản xuất tăng. Dù không trực tiếp xuất khẩu, nhưng DN cung cấp hàng hóa cho DN xuất khẩu, khi cước tàu biển sang châu Âu và Hoa Kỳ (2 thị trường xuất khẩu chiến lược) tăng gấp 2 - 3 lần do eo biển Hormuz bị “đóng băng”, phải giảm giá bán để “chia lửa” với DN xuất khẩu. Cũng bị tác động bởi cuộc chiến này khiến đơn hàng xuất khẩu bị giảm tới 53,5%...
Bên cạnh thách thức khách quan, khó khăn nội tại của DN, của nền kinh tế vẫn còn. Đó là 45-60% số DN mà chúng tôi khảo sát cho biết rất khó tìm được thị trường đầu ra, tìm khách hàng khó ngang với năm 2021 - thời đỉnh điểm của đại dịch Covid-19. Chưa hết, bài toán chưa có lời giải đó là tiếp cận vốn khi 75,5% DN cho biết rất khó tiếp cận vốn ngân hàng. Muốn vay được vốn ngân hàng thì 93,5% khoản vay bắt buộc phải có tài sản thế chấp, con số này cao hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực như Malaysia là 33,4% và Thái Lan là khoảng 56%...
Khu vực hộ kinh doanh - DN siêu nhỏ dường như đỡ khó hơn, nhìn từ số liệu 6 tháng đầu năm?
Trong nửa đầu năm nay ghi nhận 605.800 đơn vị thành lập mới, tăng hơn 32% so với cùng kỳ với số vốn đăng ký tăng gần gấp đôi, nâng tổng số hộ kinh doanh trên cả nước lên trên 6,1 triệu hộ. Lực lượng hộ kinh doanh đông đảo, nhưng gần 74% có lợi nhuận rất thấp; thậm chí có tới 81,5% số hộ cho biết còn bị giảm doanh thu.
Kể từ khi có Luật Hỗ trợ DN vừa và nhỏ (năm 2017), Chính phủ đã ban hành hàng loạt cơ chế, chính sách, khuyến khích, động viên, hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành DN, nhưng nửa đầu năm nay chỉ có khoảng 2.300 hộ kinh doanh chuyển sang hoạt động mô hình DN và qua khảo sát của chúng tôi thì chỉ có 15% số hộ kinh doanh có ý định thành lập DN trong vòng vài năm tới. Đây là con số rất thấp, có thể ảnh hưởng tới mục tiêu đạt 2 triệu DN vào năm 2030. Khi đưa ra mục tiêu 2 triệu DN, cơ quan hoạch định định hướng một phần hộ kinh doanh sẽ thành lập DN. Luật Hỗ trợ DN vừa và nhỏ (sửa đổi, bổ sung) đang được Bộ Tài chính soạn thảo hy vọng sẽ có nhiều quyết sách mạnh mẽ để thu hút lực lượng này gia nhập cộng đồng DN.
Là cơ quan đồng hành sát sao cùng cộng đồng DN, xin ông chia sẻ đôi điều DN cảm nhận về nỗ lực cải cách môi trường kinh doanh và những đề xuất để giảm khó khăn, tăng cơ hội thương trường?
Phải khẳng định rằng, cộng đồng DN đánh giá rất cao Chính phủ kiến tạo, đồng hành khi năm 2025 đã cắt giảm, đơn giản hóa 3.085 thủ tục hành chính; giảm đáng kể thời gian, chi phí, công sức, nhất là chi phí không chính thức; áp dụng tối đa công nghệ vào quản lý nhà nước khiến 90-91% số DN được khảo sát rất hài lòng với dịch vụ công trực tuyến. Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2030 cam kết tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh; đặt ra yêu cầu cắt giảm, đơn giản hóa 100% điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết hoặc mâu thuẫn, chồng chéo hoặc quy định chung chung, không cụ thể, không rõ ràng; bãi bỏ 100% điều kiện đầu tư kinh doanh của các ngành, nghề không thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính so với năm 2024.
Dù đánh giá cao những nỗ lực cải cách, nhưng vẫn còn 879 phản ánh từ DN gửi đến Chính phủ trong đó 51,4% cho rằng, nhiều quy định chưa rõ ràng, không khả thi; 36,7% cho biết một số quy định mới làm tăng chi phí tuân thủ và 11% ý kiến phản ánh quy định mới ban hành gây ra mâu thuẫn, chồng chéo… Tôi mong rằng, những phản ánh chân thực, khách quan từ DN sẽ tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực cải cách, xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, thuận lợi để góp sức phát triển nền kinh tế.
