 |
| Ảnh minh họa: AI |
DN Việt tìm chỗ đứng trong hệ sinh thái sản xuất toàn cầu
Bắc Ninh là một trong những địa bàn thể hiện rõ sức hút của Việt Nam đối với các tập đoàn sản xuất toàn cầu. Sự hiện diện của Samsung, Foxconn, Luxshare, Goertek, Canon, Amkor… cùng nhiều DN công nghệ, điện tử và công nghiệp hỗ trợ đã hình thành một hệ sinh thái sản xuất có mức độ hội nhập cao. Cùng với dòng vốn đầu tư, nhu cầu về linh kiện, vật liệu, khuôn mẫu, thiết bị, logistics và dịch vụ kỹ thuật cũng ngày càng mở rộng.
Theo bà Vương Thị Minh Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Tài chính, trong những năm gần đây, chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tổ chức lại theo hướng đa dạng hóa khả năng chống chịu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Xu hướng này mở ra cơ hội quan trọng để DN Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất công nghiệp toàn cầu.
Bà Hiếu cho rằng, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để nắm bắt cơ hội này với môi trường chính trị - xã hội ổn định, nền kinh tế hội nhập sâu rộng với mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng khắp và năng lực sản xuất công nghiệp ngày càng được củng cố. Khu vực đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Tuy nhiên, theo khảo sát của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) được công bố ngày 4/11/2026, tỷ lệ thu mua nội địa của các DN Nhật Bản tại Việt Nam đạt 38,1%, tăng 1,5 điểm phần trăm so với năm trước. Đáng chú ý, tỷ lệ thu mua từ chính các DN nội địa chỉ đạt 18,3% trong tổng hoạt động thu mua, dù đã tăng 2,6 điểm phần trăm và là mức cao nhất kể từ khi khảo sát được thực hiện cho đến nay, trong khi đa số tỷ lệ thu mua nội địa tại các nước trong khu vực đều từ 40,1 - 59,4%.
Khoảng cách giữa hai con số cho thấy hoạt động thu mua tại Việt Nam đã mở rộng, nhưng khả năng cung ứng của DN vẫn còn hạn chế. Một phần nhu cầu đầu vào được đáp ứng bởi DN FDI đang hoạt động tại Việt Nam, còn lại nhiều nguyên liệu, linh kiện và sản phẩm kỹ thuật vẫn phải nhập khẩu.
Khảo sát của JETRO cũng chỉ ra tình trạng “không có nhà sản xuất có thể cung cấp nguyên liệu tại địa phương” (các ngành hóa chất/dược phẩm và cao su/gốm sứ/đất đá) và “chất lượng, năng lực kỹ thuật của nhà cung cấp nội địa chưa đủ” (ngành dệt may/quần áo) vẫn là 2 vấn đề được DN phản ánh nhiều nhất. Ở một số ngành, tỷ lệ DN cho rằng chất lượng và năng lực kỹ thuật của nhà cung cấp trong nước chưa đủ vẫn còn rất cao, như thiết bị chính xác, y tế và dệt may.
Những con số này phản ánh một điểm nghẽn mang tính cấu trúc của ngành công nghiệp Việt Nam, đó là DN nội chưa theo kịp yêu cầu về công nghệ, chất lượng, quản trị sản xuất và khả năng bảo đảm đơn hàng của các tập đoàn đầu chuỗi. Nhiều ngành thiếu nhà sản xuất nguyên liệu tại chỗ hoặc chất lượng chưa đạt tiêu chuẩn.
Tạo thị trường, kiến tạo năng lực công nghiệp nội địa
Thực tế tại Bắc Ninh cho thấy, kết nối DN đang dần có bước chuyển, từ hoạt động giao thương đơn thuần sang hỗ trợ nâng cấp năng lực sản xuất, kết nối giữa các DN công nghệ, công nghiệp hỗ trợ và các tập đoàn sản xuất lớn, đặc biệt trong điện tử, bán dẫn và sản xuất thiết bị công nghệ cao.
Tại Diễn đàn Công nghiệp Bắc Ninh năm 2026 diễn ra chiều ngày 4/11, ông Nguyễn Minh Hiếu - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh cho biết, địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 có từ 700 DN công nghiệp hỗ trợ trở lên hoạt động trong các ngành ưu tiên vào năm 2030; khoảng 60% DN nội địa đạt tiêu chuẩn quản lý quốc tế và trở thành nhà cung cấp chính thức cho các tập đoàn lớn.
Đặt trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, bà Vương Thị Minh Hiếu nhận định, yêu cầu nâng cao năng lực DN nội địa cũng đòi hỏi phải thay đổi cách tiếp cận trong thu hút đầu tư FDI, cần chuyển mạnh sang lựa chọn sang các dự án có công nghệ, giá trị gia tăng cao, có khả năng quản trị hiện đại và liên kết với nền kinh tế trong nước.
Ở góc độ phát triển hạ tầng, ông Đinh Hoài Nam - Giám đốc cấp cao, Phát triển kinh doanh và thương mại SLP Việt Nam cho rằng, yêu cầu nâng sức cạnh tranh chuỗi cung ứng không chỉ nằm trong phạm vi nhà máy. DN sản xuất ngày càng cần một nền tảng giúp vận hành nhanh, kết nối hiệu quả với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Do đó, cần quy hoạch hạ tầng công nghiệp và logistics thành mạng lưới thống nhất, để giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng, và tăng khả năng ứng phó với rủi ro.
Không chỉ Bắc Ninh, theo ông Hiếu, đây cũng là yêu cầu đặt ra với các trung tâm công nghiệp lớn khác, khi hướng tới những ngành có yêu cầu cao về độ chính xác, tính liên tục và tiêu chuẩn môi trường. Hạ tầng giao thông kết nối, kho bãi, cảng biển, nguồn điện, cấp thoát nước và dịch vụ kỹ thuật đều là những cấu phần ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và độ tin cậy của chuỗi cung ứng. Một hệ sinh thái sản xuất chỉ có thể cạnh tranh bền vững khi các mắt xích này vận hành đồng bộ.
Bên cạnh năng lực nội tại của DN, nhiều ý kiến cho rằng, một điều kiện quan trọng để phát triển chuỗi cung ứng là hình thành một thị trường đủ lớn và ổn định cho sản phẩm công nghiệp trong nước. DN khó đầu tư dây chuyền, công nghệ và hệ thống quản trị, nếu không nhìn thấy triển vọng đơn hàng dài hạn. Thị trường mua sắm công cũng là một kênh đáng chú ý. Thông qua các dự án đầu tư công và hoạt động mua sắm phục vụ cung cấp dịch vụ công, nhu cầu về nhiều nhóm sản phẩm công nghiệp được hình thành với quy mô và yêu cầu kỹ thuật tương đối rõ ràng. Từ đó tạo cơ hội cho doanh nghiệp nội địa lớn mạnh hơn qua từng hợp đồng thực tế.
