 |
| Ảnh chỉ mang tính minh họa: Internet |
Yêu cầu HPHLS đối với giấy tờ, tài liệu có nguồn gốc từ nước ngoài được quy định tại Nghị định số 111/2011/NĐ-CP và sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 196/2025/NĐ-CP. Đáng chú ý, Nghị định số 196/2025/NĐ-CP đã công nhận giá trị của tài liệu điện tử và trao quyền cho chủ đầu tư tự xác thực tài liệu nhằm giảm gánh nặng chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.
Thế nhưng, thực tế triển khai các các gói thầu mua sắm vật tư, thiết bị y tế cho thấy, nhiều hồ sơ mời thầu (HSMT) vẫn xuất hiện yêu cầu, đối với các tài liệu chứng minh thông số do hãng sản xuất xác nhận phải được lãnh sự hóa trước thời điểm đóng thầu.
Đơn cử, tại Gói thầu Mua sắm hóa chất xét nghiệm bổ sung năm 2025 - 2026 của Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, nhà thầu bị loại ngay từ vòng đầu vì không đáp ứng yêu cầu về HPHLS. HSMT tại đây quy định: “Các chứng nhận lưu hành của Cục Quản lý thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (CFG); Chứng chỉ đạt tiêu chuẩn chất lượng châu Âu (CE Mark Certificate) phải còn hiệu lực tối thiểu đến thời điểm đóng thầu… Nhà thầu phải nộp bản đã được HPHLS và đường link tra cứu”.
Tại gói thầu này, Công ty CP Thiết bị y tế Nam Trung bị loại khỏi hàng loạt phần lô quan trọng với lý do: “Chứng nhận CE không có HPHLS theo yêu cầu của HSMT”.
Hàng loạt gói thầu khác có tiêu chí yêu cầu HPHLS, gây khó khăn cho nhà thầu, như Gói thầu: “Mua sắm hóa chất xét nghiệm, vật tư y tế bổ sung năm 2025” (gồm 32 mặt hàng, chia thành 19 phần) của Bệnh viện Tim mạch An Giang; Gói 1 – Mua sắm sinh phẩm hoá chất xét nghiệm năm 2026 – 2027 của Bệnh viện Lê Văn Thịnh; Gói số 01 Mua vật tư y tế và hoá chất xét nghiệm của Bệnh viện Vũng Tàu; Gói thầu số 11 Mua hoá chất, vật tư xét nghiệm huyết học, đông máu năm 2026 - 2027 (gồm 31 mặt hàng chia thành 03 phần) của Bệnh viện Sản Nhi An Giang…
Dưới góc nhìn của các chuyên gia công nghệ và đấu thầu, HPHLS thực chất chỉ là việc xác nhận tính hợp lệ của con dấu, chữ ký, chức danh trên tài liệu, chứ hoàn toàn không xác nhận tính chính xác của nội dung bên trong tài liệu.
Theo các chuyên gia, catalogue, brochure, IFU (hướng dẫn sử dụng) là nhóm tài liệu có nguy cơ dễ bị chỉnh sửa thông số bằng phần mềm (làm giả nội dung) thì lại được mặc nhiên chấp nhận, không yêu cầu thực hiện HPHLS. Trong khi đó, các tài liệu có dấu như ISO, CE, COA, CFS, DOC... có độ xác thực cao, tích hợp mã QR/link tra cứu trực tiếp trên hệ thống toàn cầu (chống giả 100%) thì lại bị từ chối tra cứu số hóa, bắt buộc phải có HPHLS bản giấy. Điều này đi ngược hoàn toàn logic về an toàn thông tin.
Một quy trình HPHLS truyền thống thường mất từ 3 đến 6 tuần, trong khi thời gian phát hành HSMT của nhiều gói thầu chỉ từ 15 - 20 ngày. Trên thực tế, nhiều quốc gia sản xuất thiết bị y tế không có cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam, việc chuyển tài liệu cần xác nhận thông qua nước thứ ba trong khoảng thời gian 15-20 ngày gần như bất khả thi, làm phát sinh chi phí và tước đi cơ hội dự thầu của nhiều nhà thầu.
Thực tế cho thấy, cũng có chủ đầu tư có cách xử lý linh hoạt khi nhà thầu không đáp ứng được quy định HPHLS. Chẳng hạn, tại Gói thầu Mua sắm hóa chất, vật tư dùng cho máy cấy máu tự động BACTEC FX TOP, máy phân tích khí máu GEM PREMIER 3000 - 5700 ++ tại Bệnh viện Ung Bướu năm 2025 - 2026, nhà thầu cung cấp tài liệu xác nhận tính tương thích nhưng chưa được HPHLS và nộp kèm văn bản cam kết sẽ bổ sung văn bản được HPHLS trước khi giao hàng.
Thay vì loại bỏ nhà thầu, Tổ chuyên gia đã xin ý kiến của Chủ đầu tư và được xử lý tình huống một cách linh hoạt. Kết quả là cả 4 nhà thầu tham dự đạt yêu cầu và được lựa chọn trúng thầu.
Theo chuyên gia đấu thầu, việc tra cứu trực tuyến các tài liệu ISO, CE, COA, CFS, DOC... trên cổng thông tin toàn cầu là rất dễ dàng và chuẩn xác. Khi chủ đầu tư yêu cầu tài liệu được HPHLS chứng tỏ họ không hiểu, hoặc có tâm lý sợ sai, đẩy trách nhiệm sang cho nhà thầu. Dĩ nhiên, không loại trừ nghi vấn chủ đầu tư dựng “rào thủ tục” đối với nhà thầu lạ. Trước thực tế trên, chuyên gia cho rằng, cơ quan quan lý cần vào cuộc chấn chỉnh tình trạng “phép vua thua lệ làng”, buộc các chủ đầu tư phải tuân thủ tinh thần số hóa của Chính phủ, trả lại môi trường đấu thầu y tế minh bạch và bình đẳng”.
