 |
| Ảnh: Nhã Chi |
Cơ chế ưu đãi gắn với cam kết của nhà đầu tư
Chia sẻ với phóng viên, ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp thuộc Bộ Công Thương cho biết, Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm được Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì xây dựng, với mục tiêu thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới, đồng thời bảo đảm doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Quân nhìn nhận, thời gian qua Việt Nam đã bỏ lỡ một số cơ hội thu hút đầu tư quy mô lớn do thiếu các chính sách ưu đãi đủ sức cạnh tranh. Đơn cử, có nhà đầu tư từng mong muốn mở rộng quy mô nhà máy tại Việt Nam từ 1 tỷ USD lên 3,3 tỷ USD, nhưng thời điểm đó chưa có cơ chế ưu đãi phù hợp để giữ chân và khuyến khích họ mở rộng đầu tư. “Gần đây, Việt Nam đã thu hút được một số nhà đầu tư lớn trong lĩnh vực bán dẫn thông qua các cơ chế đặc thù. Tuy nhiên, các cam kết của nhà đầu tư với Chính phủ về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng vẫn còn khá chung chung, chưa đạt kỳ vọng”, ông Quân cho biết.
Liên quan đến quy định hiện hành về ưu đãi, hỗ trợ phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm, tại Tờ trình Dự thảo Luật, Bộ Công Thương chỉ ra, đến nay, chưa có quy định pháp lý nào mang tính hệ thống, khoa học, do thiếu sự phân tách chuỗi giá trị trong từng hệ sinh thái, cụm liên kết ngành, phân ngành công nghiệp. Các giải pháp hỗ trợ về thị trường chưa được quan tâm đúng mức; cơ chế, chính sách cho ứng dụng, chuyển giao, cải tiến, đổi mới quy trình công nghệ sản xuất trong các ngành công nghiệp, đặc biệt là các công nghệ then chốt còn thiếu bền vững, dài hạn không phù hợp với đặc thù của các hoạt động sản xuất công nghiệp…
Để khắc phục hạn chế trên, Dự thảo Luật đề xuất một số chính sách đột phá. Theo đó, bên cạnh ưu đãi về thuế và tín dụng, các doanh nghiệp đầu tư vào ngành công nghiệp trọng điểm dự kiến được ưu tiên tiếp cận nguồn tài nguyên chiến lược, hoặc tham gia các dự án quy mô lớn. Đổi lại, họ phải đưa ra những cam kết cụ thể về chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển nhà cung ứng trong nước và các mục tiêu phát triển khác. Dự thảo Luật cũng thiết kế cơ chế giám sát việc thực hiện cam kết; trường hợp doanh nghiệp không đáp ứng các nghĩa vụ đã cam kết thì các ưu đãi sẽ chấm dứt.
“Nếu các cơ chế mới được thông qua, chúng tôi kỳ vọng sẽ thu hút khoảng 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới đến đầu tư, sản xuất tại Việt Nam trong các ngành công nghiệp trọng điểm. Khi đó, doanh nghiệp trong nước sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thông qua quá trình chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái nhà cung ứng. Đây là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, nguyên liệu và thiết bị, góp phần bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng cũng như an ninh quốc gia”, đại diện Cục Công nghiệp nhấn mạnh.
Mở rộng không gian phát triển doanh nghiệp nội
Nhằm tạo công cụ đủ mạnh để hình thành năng lực công nghiệp lõi trong nước, Dự thảo Luật đề xuất cơ chế đặc thù về đấu thầu, đặt hàng, giao nhiệm vụ và nội địa hóa nhằm tạo thị trường cho các sản phẩm công nghiệp trọng điểm.
Cụ thể, tại Chương II, Dự thảo Luật thiết lập cơ chế đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ, chỉ định thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm, cơ chế nội địa hóa trong các dự án trọng điểm để bảo đảm nâng cao năng lực tự chủ sản xuất trong nước.
Dự thảo cũng quy định các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ mạnh đối với nhà cung cấp nhận đặt hàng và chỉ định thầu, nhà đầu tư thực hiện dự án trọng điểm, trong đó có các hỗ trợ về bảo hiểm sản phẩm, ưu đãi về giá, hỗ trợ lãi suất, hỗ trợ mua công nghệ, hỗ trợ một số chi phí đầu vào và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm đầu ra trong thời gian nhất định. Các quy định này nhằm thúc đẩy, hỗ trợ việc hình thành năng lực công nghiệp lõi trong nước, giảm phụ thuộc nhập khẩu và tăng mức độ tự chủ của nền kinh tế. Dự thảo cũng quy định các hỗ trợ về xuất khẩu để bảo đảm thị trường đầu ra cho các sản phẩm công nghiệp trọng điểm.
“Mỹ có đạo luật Chip, Trung Quốc có đạo luật Made in China và nhiều quốc gia đã áp dụng cơ chế đặt hàng của Nhà nước để phát triển một số lĩnh vực công nghiệp trọng điểm”, ông Quân chia sẻ và cho rằng, Việt Nam cũng cần có những cơ chế đặc thù để hình thành và phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Lãnh đạo Cục Công nghiệp cho biết, Dự thảo Luật được xây dựng trong bối cảnh nhiều luật liên quan như: Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công… đang có hiệu lực thi hành. Do đó, Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu các phương án để hài hòa với các luật hiện hành, đồng thời tạo được cơ chế đủ linh hoạt cho các ngành công nghiệp có ý nghĩa đặc biệt.
Liên quan đến lĩnh vực đấu thầu, tại cuộc họp mới đây, lãnh đạo Chính phủ giao Bộ Tài chính nghiên cứu, xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Đấu thầu để trình Quốc hội theo chương trình xây dựng luật năm 2026. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh triển khai thực hiện giải pháp hiện thực mục tiêu tăng trưởng 2 con số, một số ý kiến đề xuất chính sách mới về đấu thầu cũng sẽ mở ra những ưu đãi thiết thực, thúc đẩy hoạt động đấu thầu, mua sắm phát triển ngành công nghiệp trọng điểm.
