 |
| Thành công của Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ nên được đo bằng chất lượng dòng vốn và vị thế mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh minh họa: Phúc An |
Tạo kết nối mới, vượt ngoài ranh giới 4.174 ha
Ngày 23/7/2026, UBND TP.HCM ban hành Quyết định số 4560/QĐ-UBND thành lập FTZ gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ. Theo định hướng quy hoạch, FTZ Cái Mép Hạ không chỉ gói gọn trong hoạt động khai thác cảng biển đơn thuần, mà tích hợp đa chức năng: logistics, công nghiệp, đô thị và dịch vụ, gắn với kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và hoạt động trung chuyển hàng hóa quốc tế. Trong cấu trúc FTZ có hệ thống bến cảng container, cảng thủy nội địa, trung tâm logistics và ga Cái Mép Hạ thuộc tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu.
Theo ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, FTZ được định vị là đầu mối kết nối sản xuất, thương mại và dịch vụ của TP.HCM với khu vực và thế giới, qua đó tạo thêm không gian phát triển cho Vùng Đông Nam Bộ và cả nước. Từ định hướng này, bài toán không đơn thuần là xây dựng các phân khu bên trong FTZ, mà quan trọng hơn là tổ chức liên kết thông suốt giữa Cái Mép - Thị Vải với các đầu mối giao thông và cửa ngõ giao thương khác.
Một cảng biển có năng lực tiếp nhận tàu lớn không đồng nghĩa chuỗi logistics đã vận hành tối ưu. TS. Trần Du Lịch cho rằng, việc hình thành các cực tăng trưởng mới ở phía Nam cần được đặt trong tổng thể liên kết vùng, trong đó hạ tầng giao thông giữ vai trò then chốt. Khi cảng biển, sân bay và các khu vực sản xuất cùng tồn tại trong một không gian kinh tế, yêu cầu không phải là phát triển từng dự án riêng lẻ, mà là tạo được sự kết nối để các lợi thế bổ sung cho nhau.
Nếu việc kết nối chậm chạp và chi phí vận chuyển đắt đỏ, lợi thế địa lý tự nhiên cũng khó chuyển hóa đầy đủ thành năng lực cạnh tranh. Vì thế, theo Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM Lê Hoàng Châu, cần hình thành hành lang phát triển ven biển phía Nam, kết nối các lợi thế của Đồng bằng sông Cửu Long, TP.HCM và Vùng Đông Nam Bộ. Hành lang này có thể kết nối qua khu vực Cần Giờ với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải tại vịnh Gành Rái, đồng thời gắn với các tuyến Vành đai 3 và Vành đai 4 để tăng khả năng thu gom và phân phối hàng hóa.
Cuộc đua từ hạ tầng, thể chế đến chất lượng dòng vốn
Theo một số chuyên gia, thành công của FTZ Cái Mép Hạ nằm ở chất lượng thực thi, trong đó, giai đoạn 2026 - 2030 tập trung nâng cao hiệu quả các phân khu hiện hữu, kiện toàn bộ máy quản lý, lập quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết, ban hành quy chế hoạt động và đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư. Đây là phát triển hạ tầng kết nối, giải phóng mặt bằng cho các phân khu mới, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược và xúc tiến đầu tư. Do đó, giai đoạn này không nên đặt mục tiêu lấp đầy diện tích, mà là thời gian tạo nền móng về hạ tầng, thể chế và nhà đầu tư.
Trong giai đoạn 2031 - 2035, FTZ được định hướng phát triển trên nền tảng đã được thiết lập, hướng tới tối ưu hóa quỹ đất, thu hút thêm nhà đầu tư và hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng hải có khả năng cạnh tranh.
Sau năm 2035, mục tiêu là đưa FTZ Cái Mép Hạ trở thành hạt nhân của Trung tâm kinh tế biển vùng Đông Nam Bộ, đồng thời phát triển thành cảng trung chuyển lớn nhất cả nước, có tầm cỡ khu vực châu Á và quốc tế.
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, hạ tầng kết nối cần được đầu tư đồng bộ, công tác giải phóng mặt bằng phảitiên phong đi trước, bên cạnh việc xây dựng cơ chế vận hành hấp dẫn và việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược phù hợp.
Ông John Campbell, Giám đốc Bộ phận Dịch vụ công nghiệp Savills Việt Nam cho rằng, sự kết hợp giữa FTZ, sân bay và hạ tầng logistics có thể tạo ra những thay đổi lớn đối với cấu trúc công nghiệp của một khu vực. Từ góc nhìn đó, lợi thế của Cái Mép Hạ không chỉ nằm ở hạ tầng hiện hữu, mà còn ở khả năng tổ chức mạng lưới vận tải đa phương thức và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là điểm cho thấy các FTZ thế hệ mới không còn cạnh tranh chủ yếu bằng ưu đãi thuế hay giá đất. Năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, tốc độ lưu chuyển hàng hóa và khả năng thu hút những ngành, doanh nghiệp có giá trị gia tăng cao.
Bên cạnh hạ tầng và tiến độ triển khai, năng lực cạnh tranh của FTZ Cái Mép Hạ sẽ phụ thuộc vào cơ chế, chính sách. Theo Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cơ chế đối với FTZ được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết 98/2023/QH15, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 260/2025/QH15. TP.HCM sẽ triển khai các cơ chế ưu đãi đầu tư và thuế, nghiên cứu phân cấp, ủy quyền một số thủ tục hành chính chuyên ngành, đồng thời tổ chức các cơ chế liên quan đến hải quan, thị thực, hoạt động ngoại hối và ngân hàng. Trong quá trình thực hiện, Thành phố sẽ tiếp tục đề xuất chính sách để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho nhà đầu tư.
