Xây cơ chế phát triển ngành công nghiệp đường sắt

Những cơ chế đặc thù đối với đối với Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam được xây dựng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo bệ phóng phát triển công nghiệp và hạ tầng đường sắt. Ảnh: Nhã Chi

Trong đó, một số nội dung thu hút sự quan tâm là: cơ chế đặt hàng Tổ hợp công nghiệp đường sắt cung cấp dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt; cơ chế đặc thù đối với quản lý, bảo trì, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia và ưu đãi tín dụng đầu tư.

Về cơ chế đặt hàng Tổ hợp công nghiệp đường sắt cung cấp dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt, Dự thảo quy định, cơ quan giao nhiệm vụ, đặt hàng thực hiện giao nhiệm vụ, đặt hàng VNR cung cấp dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt của Tổ hợp công nghiệp đường sắt và được loại trừ tiêu chí quy định tại điểm b khoản 3 Điều 5 Nghị định số 04/2026/NĐ-CP khi giao nhiệm vụ, đặt hàng.

Góp ý Dự thảo, Bộ Tư pháp đề nghị quy định rõ tiêu chí loại trừ là gì (ví dụ: doanh thu bình quân hằng năm tối thiểu) và viện dẫn theo pháp luật về đấu thầu, không viện dẫn điều, khoản, điểm trong văn bản cụ thể để tránh trường hợp khi văn bản được viện dẫn được sửa đổi, bổ sung sẽ dẫn đến quy định tại Nghị định không ổn định.

Tiếp thu ý kiến của Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính sửa đổi như sau: “Cơ quan giao nhiệm vụ, đặt hàng thực hiện giao nhiệm vụ, đặt hàng VNR cung cấp dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt của Tổ hợp công nghiệp đường sắt và được loại trừ tiêu chí về doanh thu bình quân hằng năm của 03 năm tài chính gần nhất theo quy định pháp luật giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam được giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp dịch vụ, hàng hóa công nghiệp đường sắt”.

Về cơ chế đặc thù đối với quản lý, bảo trì, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, Dự thảo quy định, VNR được giao nhiệm vụ, đặt hàng cho đơn vị hạch toán phụ thuộc, đơn vị hạch toán độc lập thuộc VNR; đặt hàng các công ty con của VNR thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia bằng nguồn vốn của doanh nghiệp.

Trường hợp phát sinh tình huống khẩn cấp, cấp bách theo quy định của pháp luật về xây dựng hoặc sửa chữa đột xuất thì VNR được ứng kinh phí từ nguồn thu khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quy định tại Điều 20 Nghị định số 15/2025/NĐ-CP hoặc nguồn kinh phí của doanh nghiệp để thực hiện.

Góp ý nội dung này, theo Bộ Xây dựng, cơ chế “đặt hàng các công ty con thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia bằng nguồn vốn của doanh nghiệp; ứng kinh phí từ nguồn thu khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt hoặc nguồn kinh phí của doanh nghiệp để xử lý tình huống khẩn cấp, cấp bách” có thể tác động đến việc quản lý, phân bổ nguồn lực tài chính của doanh nghiệp và thủ tục quyết toán, hoàn trả.

Phản hồi ý kiến trên, Bộ Tài chính cho biết, đối với cơ chế đặt hàng các công ty con thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia bằng nguồn vốn của doanh nghiệp, theo quy định của pháp luật hiện hành, VNR phải tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị thực hiện. Theo đó, riêng thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu đối với đấu thầu trong nước tối thiểu là 18 ngày hoặc 9 ngày đối với gói thầu xây lắp, hỗn hợp có giá không quá 20 tỷ đồng, chưa bao gồm thời gian lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, hồ sơ mời thầu; đánh giá hồ sơ dự thầu, phê duyệt kết quả và hoàn thiện hợp đồng. Quá trình này đồng thời phát sinh chi phí tổ chức lựa chọn nhà thầu, đăng tải thông tin và chi phí thuê tư vấn lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, thẩm định kết quả trong trường hợp cần thiết.

Do đó, việc áp dụng cơ chế đặt hàng cho công ty con có đủ năng lực được thực hiện theo quy trình nội bộ của VNR sẽ rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí tổ chức lựa chọn nhà thầu, chủ động tiến độ và tận dụng hiệu quả năng lực kỹ thuật, nhân lực, thiết bị sẵn có trong nội bộ Tập đoàn. Đây là quy trình quản trị nội bộ, không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính đối với VNR.

Về ưu đãi tín dụng đầu tư, Dự thảo quy định bổ sung “Dự án đầu tư sản xuất, lắp ráp, mua sắm các loại đầu máy, toa xe đường sắt; phương tiện chuyên dùng chạy trên đường sắt; máy móc, thiết bị phục vụ bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt; các tổng thành, hệ thống, linh kiện cơ khí phục vụ sản xuất, lắp ráp đầu máy, toa xe và phương tiện giao thông đường sắt (quy mô nhóm A, B, C)” vào Danh mục các dự án vay vốn tín dụng đầu tư theo Nghị định số 78/2023/NĐ-CP về tín dụng đầu tư của Nhà nước.

Góp ý nội dung này, Bộ Công Thương đề nghị không quy định sửa đổi danh mục ưu đãi tín dụng đầu tư tại Nghị định đặc thù của doanh nghiệp do chính sách ưu đãi tín dụng không thuộc phạm vi cơ chế hoạt động, quản lý tài chính đối với doanh nghiệp.

Giải trình về nội dung trên, Bộ Tài chính cho rằng, chính sách ưu đãi tín dụng giúp VNR giảm chi phí lãi vay, từ đó giảm chi phí tài chính. Do vậy, nội dung này thuộc phạm vi đặc thù về tài chính của doanh nghiệp. Tiếp thu ý kiến của Bộ Công thương, Bộ Tài chính sửa theo hướng: “Dự án đầu tư sản xuất, lắp ráp, mua sắm các loại đầu máy, toa xe đường sắt; phương tiện chuyên dùng chạy trên đường sắt; máy móc, thiết bị phục vụ bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt; các tổng thành, hệ thống, linh kiện cơ khí phục vụ sản xuất, lắp ráp đầu máy, toa xe và phương tiện giao thông đường sắt của VNR thuộc danh mục các dự án vay vốn tín dụng đầu tư theo pháp luật về tín dụng đầu tư của Nhà nước”.