 |
| Vinamilk xây dựng mô hình trang trại sinh thái, kiểm kê khí nhà kính, coi đây là khoản đầu tư chiến lược để củng cố vị thế dẫn dắt trong chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm Việt Nam. Ảnh: Hoài Tâm |
Giới hạn của nguồn lực và yêu cầu thiết lập năng lực mới
Trong nhiều thập kỷ qua, mô hình tăng trưởng của Việt Nam phụ thuộc lớn vào việc khai thác tài nguyên, lao động dồi dào và chi phí thấp, đầu tư thô. Tuy nhiên, trước các yêu cầu gay gắt về tiêu chuẩn xanh từ thị trường toàn cầu và áp lực biến đổi khí hậu, mô hình dựa vào nguồn lực này đang dần chạm trần hiệu quả.
Tại Diễn đàn Doanh nghiệp phát triển bền vững Việt Nam 2026 (VCSF 2026) ngày 5/10, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng - Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhận định, đổi mới mô hình phát triển là chiến lược cốt lõi để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Doanh nghiệp phải là trung tâm của quá trình dịch chuyển này, năng suất lao động và hàm lượng công nghệ trở thành thước đo giá trị thay cho quy mô tiêu tốn nguyên vật liệu.
Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải là hai con đường, mà là một hành trình chung - nơi Nhà nước kiến tạo, địa phương đồng hành, doanh nghiệp tiên phong, khoa học công nghệ tạo động lực và toàn xã hội cùng tham gia. Phát triển bền vững phải trở thành cách thức tạo ra tăng trưởng, kết hợp cùng đổi mới sáng tạo, công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để tạo ra năng suất, thị trường và chuỗi giá trị mới.
“Không lựa chọn giữa tăng trưởng và phát triển bền vững, mà hãy biến phát triển bền vững thành động lực của tăng trưởng; biến đổi mới sáng tạo thành động lực của năng suất; biến liên kết thành sức mạnh của doanh nghiệp; và biến sự đồng hành giữa Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp thành sức mạnh của nền kinh tế”, ông Hùng kêu gọi.
Từ góc nhìn chuyên gia, ông Bùi Minh Giáp - Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhấn mạnh, để duy trì đà tăng trưởng cao mà không đánh đổi môi trường, Việt Nam cần tập trung tái cấu trúc nền kinh tế dựa trên 4 trụ cột năng lực cốt lõi: Năng lực thể chế kiến tạo, năng lực đổi mới sáng tạo, năng lực quản trị nguồn nhân lực chất lượng cao và sức chống chịu nội tại của doanh nghiệp nội địa.
Cuộc chuyển đổi từ những đầu tàu
Nếu trước đây quy mô vốn, số lượng dự án hay năng lực sản xuất là những chỉ dấu quan trọng của phát triển, thì trong giai đoạn mới, năng suất cần đặt ở vị trí trọng tâm. Cuộc chuyển đổi này đòi hỏi sự lan tỏa mạnh mẽ từ khu vực doanh nghiệp dẫn dắt, đặc biệt là những cỗ “máy kéo” giúp nâng tầm năng lực của toàn bộ chuỗi cung ứng nội địa.
Ông James Crampton - Giám đốc Ngoại vụ cấp cao của Công ty HEINEKEN Việt Nam nhận định, phát triển bền vững chính là động lực tăng trưởng kinh tế, trong đó, giá trị lớn nhất là nằm ở sự lan tỏa năng lực. Theo ông James, HEINEKEN Việt Nam đang tạo nên giá trị 62,6 nghìn tỷ đồng trên toàn chuỗi (bao gồm thuế, lợi nhuận đối tác và thu nhập lao động). Nhà máy HEINEKEN Vũng Tàu - nhà máy bia lớn nhất khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đang vận hành dây chuyền đóng lon đạt 12 triệu lon/ngày và hệ thống lên men tự động duy nhất thế giới. Đội ngũ nhân sự Việt Nam tại đây không chỉ làm chủ công nghệ hiện đại, mà còn cải tiến và chuyển giao ngược lại cho mạng lưới chuyên gia toàn cầu. Tỷ lệ 1 việc làm trực tiếp hỗ trợ 58 việc làm gián tiếp trên toàn chuỗi giá trị là minh chứng cho năng lực và sức lan tỏa trong Tập đoàn.
Ông Binu Jacob - Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam - Đồng Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam chia sẻ, xuất khẩu cà phê nhân thô, giá trị gia tăng mang lại rất hạn chế. Nhưng khi hạt cà phê đó được chế biến, chuyển đổi thành sản phẩm, đóng gói, xây dựng thương hiệu và phân phối ra thị trường, giá trị tạo ra có thể cao gấp 4 lần và phần lớn được giữ lại trong nước. Chính quá trình gia tăng giá trị này giúp phát triển năng lực quốc gia, củng cố mạng lưới nhà cung cấp và xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh vững mạnh hơn.
Đẻ giữ lại được nhiều giá trị hơn trong nước, Việt Nam cần có chính sách khuyến khích thu hút doanh nghiệp đầu tư vào năng lực chế biến, sản xuất và phát triển mạng lưới nhà cung cấp nội địa. Việc xây dựng các hệ thống dữ liệu và truy xuất nguồn gốc hiệu quả là yếu tố then chốt để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường xuất khẩu khắt khe.
Là một doanh nghiệp nội địa tiên phong, ông Lê Hoàng Minh - Giám đốc điều hành sản xuất của Công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk) chia sẻ, Vinamilk tiên phong xây dựng mô hình Trang trại sinh thái, kiểm kê khí nhà kính với niềm tin, đây là khoản đầu tư chiến lược giúp doanh nghiệp gia tăng giá trị thương hiệu và củng cố vị thế dẫn dắt trong chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm Việt Nam.
Bên cạnh nỗ lực từ các doanh nghiệp, sự chuyển dịch tư duy đang và sẽ phải thực hiện ở cấp địa phương. Nghị quyết 66-NQ/TW đã gắn phân cấp, phân quyền với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, mở ra không gian để địa phương chủ động hơn trong thu hút đầu tư, cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển nguồn lực. Từ thực tiễn tại địa phương, ông Lê Văn Ánh - Phó Chủ tịch UBND TP. Quảng Ninh chia sẻ, chính quyền Thành phố không đơn thuần là nơi triển khai quy định, mà cần trở thành chủ thể kiến tạo, chọn đúng công nghệ tăng trưởng và chủ động tạo môi trường thu hút dòng vốn chất lượng cao.
