 |
| Ảnh Internet |
Rủi ro hiện lớn hơn bao giờ hết. Nợ công đã vượt mốc 100% GDP ở hầu hết các nước giàu và dự kiến sẽ tiếp tục tăng do chi phí già hóa dân số, gánh nặng trả lãi và áp lực gia tăng chi tiêu cho quốc phòng cũng như biến đổi khí hậu.
Các nhà hoạch định chính sách Mỹ hiện rất lạc quan về đà tăng trưởng do AI dẫn dắt. Các chuyên gia kinh tế cũng nhận định, AI có tiềm năng kéo thế giới thoát khỏi đà trượt dài về năng suất từ sau năm 2008, thông qua việc thúc đẩy hiệu suất lao động và giải phóng con người để tập trung vào những công việc tạo ra nhiều giá trị hơn.
Tăng trưởng kinh tế cao hơn sẽ giúp chi tiêu chính phủ và gánh nặng nợ công trở nên dễ kiểm soát hơn, đồng thời xoa dịu sự giám sát khắt khe từ giới đầu tư trái phiếu trên thị trường.
Bà Filiz Unsal, Phó giám đốc phụ trách nghiên cứu và chính sách kinh tế của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho rằng, nếu sự bùng nổ năng suất từ AI đi kèm với sự gia tăng việc làm, nợ công tại các nước OECD sẽ giảm khoảng 10 điểm phần trăm, so với mức dự báo 150% GDP vào năm 2036 của tổ chức này.
Tuy nhiên, đây vẫn sẽ là một mức tăng rất mạnh so với con số 110% hiện nay.
Thực tế sẽ phụ thuộc rất nhiều vào việc liệu số lượng việc làm mới được tạo ra có bù đắp được lượng việc làm mất đi do tự động hóa hay không, liệu doanh nghiệp có chia sẻ mức lợi nhuận cao hơn cho người lao động qua việc tăng lương, và cách các chính phủ quản lý tổng chi tiêu ra sao.
Tại Mỹ, trong kịch bản khả quan nhất, hai trong số các chuyên gia kinh tế dự báo nợ công sẽ tăng chậm lại, đạt mức xấp xỉ 120% GDP trong thập kỷ tới (từ mức khoảng 100% hiện nay). Chuyên gia còn lại cho rằng sẽ không có nhiều sự thay đổi.
"Năng suất giống như một phép màu... Nó giúp cải thiện đáng kể các động lực tài khóa", bà Idanna Appio, cựu chuyên gia Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chi nhánh New York và hiện là nhà quản lý quỹ tại First Eagle Investment Management, chia sẻ.
"Nhưng các vấn đề tài khóa của chúng ta đã vượt quá xa giới hạn mà năng suất có thể giải quyết được", bà Appio nhấn mạnh.
Nhân khẩu học sẽ kìm hãm tác động của AI
Trước mắt, S&P dự báo AI sẽ chưa tạo ra tác động lớn nào đối với tài chính công cho đến cuối thập kỷ này.
Theo nghiên cứu của OECD, AI có thể thúc đẩy năng suất ở Anh tương đương mức ở Mỹ, nhưng ở Ý và Nhật Bản sẽ chỉ bằng một nửa, do tỷ lệ ứng dụng thấp hơn và quy mô các ngành có thể hưởng lợi từ AI cũng nhỏ hơn.
Suy cho cùng, các động lực tài khóa sẽ quyết định mức năng suất do AI mang lại có thể bù đắp lượng nợ công gia tăng đến đâu. Trong đó, nhân khẩu học chính là bài toán hóc búa nhất.
Kevin Khang, Giám đốc nghiên cứu kinh tế toàn cầu tại Vanguard - công ty quản lý tài sản lớn thứ hai thế giới - nhấn mạnh, nguồn cơn của vấn đề nợ công nằm ở tình trạng già hóa dân số và các khoản phúc lợi đi kèm.
Ông cho rằng, việc giải quyết vấn đề này "đòi hỏi phải chỉnh đốn lại nền tài chính quốc gia, và (AI) chỉ đang giúp chúng ta câu giờ mà thôi".
Chuyên gia này đánh giá, kịch bản dễ xảy ra nhất là AI sẽ giúp tăng trưởng kinh tế Mỹ đạt mức trung bình 3% cho đến năm 2040. Trong khi đó, Fed đánh giá mức tăng trưởng tiềm năng chỉ rơi vào khoảng 2%.
Ông ước tính mức tăng trưởng và nguồn thu thuế cao hơn sẽ kiềm chế đà tăng nợ công của Mỹ xuống khoảng 120% GDP vào cuối những năm 2030. Con số này thấp hơn nhiều so với kịch bản bi quan lên tới 180% (cao hơn so với dự báo của các chuyên gia khác) trong trường hợp AI gây thất vọng, tăng trưởng chững lại và áp lực thị trường đẩy chi phí vay vốn vọt lên.
Kể từ sau đại dịch, khi lợi suất trái phiếu tăng mạnh trên khắp các nền kinh tế giàu có, giới đầu tư đã phản ứng rất gay gắt trước các chính sách chi tiêu quá tay của chính phủ.
Bà Appio cho biết, sự sụt giảm lượng người nhập cư vào Mỹ càng làm trầm trọng thêm thách thức về nhân khẩu học.
"Cú sốc lao động này đã triệt tiêu mọi mức tăng trưởng năng suất từ (AI)" bà nhận định, nhưng cũng thừa nhận bản thân sẽ còn lo ngại hơn nhiều nếu không có sự xuất hiện của AI.
Sự bất định xoay quanh thuế và chi tiêu
Việc cải thiện năng suất trên toàn nền kinh tế về lý thuyết sẽ làm tăng nguồn ngân sách. Nhưng nếu AI làm giảm mức độ cạnh tranh hoặc số lượng việc làm, đồng thời phần lớn lợi ích chảy vào lợi nhuận doanh nghiệp và nguồn vốn - những khoản thường chịu mức thuế thấp hơn so với sức lao động - thì nguồn thu thuế có thể sẽ gây thất vọng.
Về mặt chi tiêu, sự gia tăng hiệu quả quản lý của khu vực công có thể giúp tiết giảm chi phí, nhưng rủi ro là chi tiêu công lại có xu hướng tăng song song với đà tăng trưởng.
Đó là lý do Kent Smetters, Giám đốc nhóm phân tích Mô hình Ngân sách Penn Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, dự báo AI sẽ chỉ tạo ra một tác động rất nhỏ đến nợ công của Mỹ trong thập kỷ tới.
Ông giải thích, ngay cả khi mức tăng trưởng cao hơn mức ông đang kỳ vọng, điều đó vẫn có rất ít tác dụng trong việc kiềm chế chi phí an sinh xã hội (vốn chiếm 1/5 chi tiêu liên bang), bởi các khoản trợ cấp này được điều chỉnh theo mức lương trung bình. Hơn nữa, các chi phí lao động khác do chính phủ đài thọ cũng sẽ tăng nếu năng suất đẩy tiền lương khu vực tư nhân lên cao.
"Điều cực kỳ quan trọng là phải theo dõi xem tiền lương có tăng hay không", bà Unsal từ OECD nhấn mạnh, đồng thời lưu ý đà tăng lương sẽ dễ xảy ra hơn nếu AI không làm tăng số lượng việc làm.
Tất nhiên, vẫn còn đó bài toán về chi phí lãi vay nợ. Các nhà kinh tế cho biết những chi phí này phụ thuộc vào việc liệu năng suất có làm tăng lãi suất thực hay không - một chủ đề đang được tranh luận tại Fed - và liệu mức tăng trưởng có thể vượt qua sự gia tăng của chi phí nợ đó trong bao lâu.
Rõ ràng, không ai có quả cầu pha lê để tiên tri tương lai. Một cú sốc kinh tế có thể nhanh chóng làm đảo lộn toàn bộ cuộc tranh luận này.
Christian Keller, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế toàn cầu của Barclays kết luận, một cuộc suy thoái có thể mang ý nghĩa là "sự bùng nổ của AI không đến đủ nhanh trước khi thị trường bắt đầu hoảng sợ về quỹ đạo tài khóa".
