 |
| Con số nhập siêu hơn 15 tỷ USD được giới phân tích nhìn nhận như “dấu chân nhập khẩu” của một chu kỳ đầu tư đi lên. Ảnh: Minh Trí |
Nhập siêu có dấu hiệu giảm nhiệt
Theo số liệu từ Cục Hải quan, trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25%, tương ứng tăng 89,17 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5%; kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8%, đẩy mức nhập siêu 5 tháng lên 13,8 tỷ USD, tăng mạnh so với con số 7,11 tỷ USD vào cuối tháng 4/2026.
Ông Ngô Như An, Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan thuộc Cục Hải quan cho biết, đến 7/6/2026, nhập siêu tiếp tục tăng lên gần 15,4 tỷ USD. Về các yếu tố chính khiến thâm hụt thương mại tăng mạnh trong 5 tháng, đại diện Cục Hải quan cho biết, một số nhóm hàng có kim ngạch nhập khẩu tăng đột biến, gồm: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị, ô tô và linh kiện phục vụ sản xuất; dầu thô…
Trong tháng 5/2026, nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử nhập siêu gần 8 tỷ USD; lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, con số này lên đến 32 tỷ USD, tăng 80,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Đến cuối tháng 5/2026, chỉ riêng kim ngạch nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện lên đến 88,2 tỷ USD, tăng 57,1% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm 38,4% kim ngạch nhập khẩu cả nước.
Nhóm hàng dầu thô chịu tác động do xung đột tại Trung Đông dẫn đến giá dầu tăng cao so với cùng kỳ năm ngoái. Dù lượng dầu thô nhập khẩu giảm 18,2% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng trị giá lại tăng 4,1%, dẫn đến trị giá bình quân mặt hàng dầu thô nhập khẩu tăng 39,5% (từ 570,2 USD/tấn trong 5 tháng đầu năm 2025 lên 725,7 USD/tấn trong 5 tháng đầu năm 2026).
Trong 5 tháng đầu năm nay, nhóm máy móc, thiết bị có kim ngạch nhập khẩu đạt 27,8 tỷ USD, tăng 21,6% so với cùng kỳ năm ngoái; nhóm linh kiện, phụ tùng ô tô có kim ngạch nhập khẩu đạt hơn 3,1 tỷ USD, tăng 44,7%.
Theo ông Ngô Như An, kim ngạch nhập khẩu các nhóm hàng trên tăng đột biến một phần nguyên nhân do doanh nghiệp dự phòng để bảo đảm sản xuất cho các đơn hàng đã đặt trước nên chủ động nhập khẩu linh kiện, thiết bị. “Trong thời gian tới, xung đột tại Trung Đông vẫn khó đoán định, song xu hướng nhập siêu có dấu hiệu hạ nhiệt trong thời gian gần đây. Cụ thể, nửa đầu tháng 5/2026, Việt Nam nhập siêu 5,6 tỷ USD, nhưng sang nửa cuối tháng 5/2026 đã xuất siêu 0,5 tỷ USD. Xu hướng nhập siêu quay trở lại trong những ngày đầu tháng 6, nhưng mức độ giảm so với các tháng trước đó”, ông Ngô Như An cho biết.
Điểm sáng từ FDI
Nhập siêu là yếu tố được nhiều chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận rõ ràng khi đánh giá về triển vọng kinh tế Việt Nam trong cả năm nay. Trong chương trình DataTalk mới đây, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Đại học VinUni cho rằng, điểm đáng chú ý trong cơ cấu mặt hàng nhập siêu 5 tháng đầu năm là kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh ở một số mặt hàng như: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; linh kiện, phụ tùng ô tô. Đây là chỉ dấu cho thấy nền kinh tế đang thực hiện chuyển đổi số, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, đòi hỏi nhập khẩu nhiều linh kiện, thiết bị để xây dựng các trung tâm dữ liệu, thực hiện chiến lược đầu tư lớn cho kết cấu hạ tầng số. Bên cạnh đó, kim ngạch nhập khẩu mặt hàng máy móc, thiết bị, xăng dầu, kim loại cũng tăng mạnh cho thấy có thể xu hướng đầu tư cho dây chuyền công nghiệp quy mô lớn đang tăng. Mặt khác, kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng lên đến 19,5% là một con số rất ấn tượng trong bức tranh kinh tế chung.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Tú Anh lưu ý về rủi ro từ việc Mỹ đề xuất áp thuế bổ sung lên tới 12,5% đối với hàng hóa từ 60 quốc gia, trong đó có Việt Nam theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974. Từ mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu dệt may và giày dép đạt 0,4% và 0,2% trong 5 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước, vị chuyên gia này cho rằng, đây là 2 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam song lại tăng trưởng chậm lại, có thể các đơn hàng lớn đang tạm chờ xu hướng thuế quan rõ rệt hơn. Tuy nhiên, Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm đàm phán các vấn đề thương mại với Mỹ nên ông tin tưởng có thể giải quyết được các vấn đề này trong thời gian tới.
Ở khía cạnh khác, Giám đốc nghiên cứu của Đại học VinUni cho rằng, điểm tích cực đáng chú ý là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân trong 5 tháng vẫn duy trì ở mức cao cùng với nguồn kiều hối tăng mạnh làm giảm áp lực với tỷ giá USD/VND.
Về lạm phát, ông Trần Ngọc Báu, CEO của WiGroup cho hay, lạm phát 5 tháng chịu tác động cộng hưởng từ các yếu tố như giá vật liệu xây dựng, giá kim loại tăng cùng lúc với giá dầu, đẩy nhanh tác động lan tỏa đến các mặt hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, từ tháng 6 trở đi, áp lực lạm phát dự báo hạ nhiệt cùng kỳ vọng căng thẳng tại eo biển Hormuz sẽ được giải quyết. Dự báo lạm phát sẽ chỉ ở mức 4,5% trong cả năm nay.
Cùng quan điểm đánh giá tích cực, nhóm nghiên cứu của SSI Research nhận định, kinh tế Việt Nam vẫn giữ được đà tăng trưởng, nhưng động lực tăng trưởng đang thay đổi sang tăng trưởng dẫn dắt bởi đầu tư, trong đó tích lũy tài sản để đầu tư ngày càng thay thế tiêu dùng và xuất khẩu ròng để trở thành động lực chính. Do đó, sự xuất hiện của thâm hụt thương mại hàng hóa đáng kể nên được nhìn nhận như “dấu chân nhập khẩu” của một chu kỳ đầu tư đi lên, chứ không phải bằng chứng về năng lực cạnh tranh suy giảm.
Nhóm nghiên cứu này ước tính, tăng trưởng GDP quý II/2026 ở mức 8,2 - 8,5% so với cùng kỳ năm trước, có thể lên mức 9% nếu dữ liệu tháng 6 tích cực. Theo đó, tín hiệu mạnh mẽ nhất đến từ đầu tư với vốn FDI giải ngân 5 tháng đầu năm 2026 đạt 9,75 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong 5 tháng đầu năm trong vòng 5 năm, với 82,7% hướng vào lĩnh vực chế biến - chế tạo. Các dự án mở rộng quy mô lớn từ Samsung, SK và BYD tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất khu vực.
