 |
| Nhiều nhà thầu phản ánh bị làm khó ở khâu chứng minh khả năng huy động thiết bị thực hiện gói thầu. Ảnh minh họa: Nhã Chi |
Sự ra đời của Thông tư số 79/2025/TT-BTC (có hiệu lực ngày 4/8/2025) cùng những quy định mới liên quan đến việc chứng minh khả năng huy động thiết bị góp phần giảm gánh nặng thủ tục đối với nhà thầu, giảm thiểu kiến nghị, khiếu nại trong đấu thầu.
Tại bước đánh giá năng lực và kinh nghiệm, pháp luật đấu thầu quy định, với thiết bị thi công chủ yếu, nhà thầu phải kê khai những thiết bị này trong hồ sơ dự thầu (HSDT) và phải chứng minh khả năng sẵn sàng huy động các thiết bị đã kê khai để tham gia thực hiện gói thầu (nguồn thiết bị thuộc sở hữu của nhà thầu hoặc đi thuê). Mẫu hồ sơ mời thầu (HSMT) không đề cập cụ thể các loại giấy tờ, tài liệu mà nhà thầu phải đề xuất để chứng minh khả năng huy động thiết bị. Đây chính là căn nguyên phát sinh hàng loạt kiến nghị trong đấu thầu do nhiều nhà thầu cho rằng, họ bị loại bởi các tiêu chí không minh bạch, không có cơ sở.
Tháng 5/2025, Công ty CP Môi trường Việt Úc gửi đơn kiến nghị tới Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng TP. Vĩnh Long (cũ), tỉnh Vĩnh Long về kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu Xây lắp số 01 thuộc Dự án Nạo vét các tuyến rạch trên địa bàn Thành phố. Theo đánh giá, nhà thầu này bị loại do không đáp ứng yêu cầu về thiết bị thi công đối với 3 máy đào bánh xích (thiết bị đi thuê) do không cung cấp được giấy chứng nhận đăng ký xe máy chuyên dùng của bên cho thuê.
Theo kiến nghị, máy đào bánh xích thuộc nhóm xe máy chuyên dùng, nhưng khi chỉ hoạt động trong phạm vi công trường thi công nạo vét (không tham gia giao thông đường bộ), thì không phải là đối tượng bắt buộc có giấy chứng nhận đăng ký xe máy chuyên dùng theo quy định của Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ. Hoạt động của máy đào bánh xích trong công trường được điều chỉnh bởi các quy định về an toàn máy móc thiết bị thi công và chứng chỉ của người vận hành theo pháp luật về xây dựng và an toàn lao động. Mặc khác, các máy đào bánh xích được đề xuất đều có đầy đủ giấy tờ pháp lý gồm hợp đồng thuê thiết bị; giấy chứng nhận đăng kiểm; giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường xe máy chuyên dùng nhập khẩu do Cục Đăng kiểm Việt Nam cấp; CQ, CO chứng minh nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật, nên hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn kỹ thuật để hoạt động trong công trường.
Trước đó, một gói thầu xây lắp tại Long An phát sinh kiến nghị tương tự. Theo báo cáo đánh giá HSDT, một nhà thầu bị loại do không chứng minh được khả năng huy động máy móc thiết bị theo yêu cầu của HSMT. Cụ thể, tất cả các xe chuyên dùng thuộc sở hữu của nhà thầu không có hợp đồng mua bán, hóa đơn tài chính mua bán thiết bị. Trong đơn kiến nghị, nhà thầu bị loại cho rằng đây là đánh giá cứng nhắc, bởi trong HSDT, nhà thầu đã đính kèm giấy chứng nhận đăng kiểm đứng tên nhà thầu còn hiệu lực, giấy chứng nhận đăng ký thiết bị để chứng minh thiết bị đó thuộc sở hữu của nhà thầu. Việc có hoặc không có hợp đồng mua bán, hóa đơn tài chính mua bán thiết bị không phải yếu tố quyết định quyền sở hữu thiết bị của nhà thầu.
Đây chỉ là hai trong rất nhiều trường hợp nhà thầu bị loại bởi thiếu một trong các giấy tờ, tài liệu có giá trị pháp lý tương đương nhằm chứng minh quyền sở hữu, khả năng huy động thiết bị. Trong một số trường hợp, các tiêu chí này trở thành rào cản loại bỏ những nhà thầu thực sự có năng lực, ảnh hưởng đến hiệu quả đấu thầu.
Theo quy định tại các mẫu HSMT xây lắp ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC, “đối với thiết bị thi công chủ yếu thuộc sở hữu của nhà thầu, nhà thầu cần cung cấp giấy đăng ký thiết bị hoặc hợp đồng, hóa đơn mua hàng hoặc giấy đăng kiểm, kiểm định theo quy định của pháp luật. Nhà thầu chỉ cần cung cấp một trong các tài liệu này mà không cần cung cấp bất kỳ tài liệu nào khác để chứng minh khả năng huy động thiết bị thi công chủ yếu, kể cả trong trường hợp chủ đầu tư có các yêu cầu khác. Đối với thiết bị thi công chủ yếu không thuộc sở hữu của nhà thầu, nhà thầu cần cung cấp hợp đồng nguyên tắc với bên cho thuê, đồng thời kèm theo một trong các tài liệu sau để chứng minh thiết bị thuộc sở hữu của bên cho thuê: giấy đăng ký thiết bị hoặc hợp đồng, hóa đơn mua hàng hoặc giấy đăng kiểm, kiểm định theo quy định của pháp luật...”.
Một số đơn vị tư vấn đấu thầu đánh giá, quy định trên là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa yêu cầu của HSMT, hạn chế tình trạng tùy tiện đặt ra các tiêu chí phức tạp tạo rào cản cạnh tranh. Đồng thời, việc quy định cụ thể, rõ ràng, lượng hóa các loại tài liệu được chấp nhận cũng sẽ tăng tính minh bạch, hạn chế tranh cãi giữa nhà thầu và chủ đầu tư, từ đó giảm thiểu kiến nghị, khiếu nại, rút ngắn tiến độ lựa chọn nhà thầu. Quy định mới cũng sẽ góp phần giảm gánh nặng thủ tục, tiết kiệm nguồn lực, giúp nhà thầu tập trung vào chất lượng và năng lực cạnh tranh ở nhiều khía cạnh trong HSDT.
