 |
| Nâng cao năng lực, trách nhiệm của cán bộ đấu thầu là giải pháp căn cơ để tăng cường hiệu quả đầu tư cho các gói thầu, dự án. Ảnh: Nhã Chi |
Kết quả kiểm tra công tác đấu thầu năm 2025 vừa được Sở Tài chính tỉnh Đồng Tháp thông tin cho thấy, có gói thầu chủ đầu tư chưa tổ chức thẩm định, phê duyệt dự toán theo quy định để làm cơ sở lập và phê duyệt hồ sơ mời thầu (HSMT). Việc triển khai tổ chức lựa chọn nhà thầu một số gói thầu còn chậm so với kế hoạch, dẫn đến phải điều chỉnh kế hoạch. Bên cạnh đó, việc đánh giá hồ sơ dự thầu (HSDT) trong một số trường hợp chưa bám sát các yêu cầu cũng như tiêu chuẩn đánh giá trong HSMT, đưa ra kết luận thiếu căn cứ xác đáng, dẫn đến kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu… Theo Sở Tài chính Đồng Tháp, nguyên nhân chính là chủ đầu tư chỉ định thầu cho các đơn vị tư vấn mới thành lập nên năng lực và kinh nghiệm hạn chế, một số hồ sơ thiết kế tư vấn phải chỉnh sửa nhiều lần, làm chậm tiến độ... Tại nhiều gói thầu, đơn vị tư vấn đấu thầu và tổ chuyên gia đấu thầu chưa bảo đảm điều kiện, năng lực và kinh nghiệm theo quy định, khi gặp tình huống trong đấu thầu, chủ đầu tư thường lúng túng, không kịp thời tổ chức kiểm tra, xác minh thông tin…
Báo cáo về công tác đấu thầu tại Hải Phòng, UBND TP. cho biết còn tình trạng công khai thông tin không bảo đảm thời gian theo quy định. Việc lựa chọn nhà thầu của một số đơn vị chưa chặt chẽ nên phát sinh kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu. Đa số các đơn vị chưa đánh giá được tình hình công tác quản lý trong đấu thầu của ngành, địa phương bên dưới. Nguyên nhân là đội ngũ cán bộ đấu thầu ở một số cơ quan, đơn vị làm việc kiêm nhiệm và thường luân chuyển công tác nên chưa đáp ứng năng lực, kinh nghiệm hoặc kịp thời được bồi dưỡng, cập nhật kiến thức về đấu thầu. Trong khi đó, nhiều đơn vị tư vấn đấu thầu chưa bảo đảm năng lực chuyên môn, trách nhiệm chưa cao và chưa có chế tài nghiêm minh về trách nhiệm của tư vấn.
Tại Bắc Ninh, Tỉnh đã phân cấp mạnh cho chủ đầu tư thực hiện đấu thầu. Tuy nhiên, cán bộ đấu thầu ở cấp xã còn hạn chế về trình độ và tinh thần trách nhiệm, thiếu sự chủ động trong triển khai công việc, thực hiện chưa đầy đủ quyền và trách nhiệm của chủ đầu tư, dẫn đến vướng mắc, khó khăn phát sinh, ảnh hưởng đến tính cạnh tranh, minh bạch của công tác đấu thầu.
Tại Đồng Nai, theo UBND Tỉnh, sau sáp nhập, nhiều chủ đầu tư, cán bộ cấp xã lần đầu tiếp cận với Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nên lúng túng trong công tác vận hành, làm kéo dài quá trình lựa chọn nhà thầu. Một vấn đề khác là việc lập HSMT còn nhiều bất cập, đưa ra các yêu cầu không cần thiết trong HSMT; không xác định rõ yêu cầu với tiêu chí cơ bản, tiêu chí tổng quát… dẫn đến những kiến nghị của nhà thầu. Nguyên nhân được chỉ ra là chủ đầu tư chưa chú trọng công tác đấu thầu, giao toàn quyền cho tư vấn đấu thầu mà không tổ chức giám sát, theo dõi. Chủ đầu tư xử lý kiến nghị chưa kịp thời, chưa hiệu quả, làm kéo dài thời gian thực hiện gói thầu, dự án…
Đây cũng là tồn tại được nhiều địa phương thẳng thắn nhìn nhận, đánh giá trong báo cáo công tác đấu thầu thời gian qua.
Ghi nhận từ thực tế cho thấy, không ít gói thầu phải sửa đổi HSMT nhiều lần sau khi tiếp nhận kiến nghị/phản ánh của nhà thầu như Gói thầu số 14 Thi công xây dựng, cung cấp và lắp đặt thiết bị công trình thuộc Dự án thành phần 2 Đường đi qua Khu công nghiệp Sông Khoai để hoàn thiện toàn tuyến đường kết nối từ đường cao tốc Hạ Long - Hải Phòng đến Đông Triều (giá dự toán 927,9 tỷ đồng) của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I tỉnh Quảng Ninh (phải sửa đổi HSMT 3 lần); Gói thầu số 05 Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án thành phần 2 Xây dựng cầu Sông Chanh trên Đường tỉnh 338, tỉnh Quảng Ninh (giá gói thầu 659,871 tỷ đồng) của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực II tỉnh Quảng Ninh (phải sửa đổi HSMT 2 lần)… Theo các chuyên gia, việc sửa đổi HSMT sẽ gây khó khăn cho quá trình lập HSDT, nó phản ánh chất lượng và trách nhiệm của đội ngũ nhân lực tham gia xây dựng HSMT (tư vấn/chủ đầu tư), đại diện chủ đầu tư phê duyệt, thẩm định HSMT…
Chia sẻ với phóng viên, ông Lê Văn Tăng, chuyên gia về đấu thầu cho hay, chủ đầu tư, tư vấn đấu thầu là những người “cầm cân nảy mực”, quyết định chất lượng của công tác đấu thầu nói chung và hiệu quả của mỗi cuộc thầu nói riêng. Khi đội ngũ này “non tay” sẽ dẫn đến những sai sót trong quá trình lập, thẩm định dự án, kế hoạch lựa chọn nhà thầu, sai sót trong lập HSMT, đánh giá HSDT, chậm trễ tiến độ dự án… Bên cạnh đó, tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm của một bộ phận cán bộ cũng là một trong những nguyên nhân tạo ra điểm nghẽn trong công tác đấu thầu.
Trước thực tế ở nhiều địa phương nêu trên, ông Tăng cho rằng, cần có những giải pháp căn cơ để nâng cao chất lượng, tăng cường trách nhiệm của nhân lực đấu thầu. Theo đó, địa phương cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: hạn chế bố trí cán bộ kiêm nhiệm, trái ngành làm công tác đấu thầu, giao các ban quản lý dự án chuyên nghiệp tại địa phương làm đầu mối xử lý các gói thầu lớn, phức tạp; cần có các khóa đào tạo, tập trung vào các tình huống tranh chấp thực tế, chỉ ra các lỗi thường gặp trong lập HSMT và đánh giá HSDT…
