 |
| Có những sự kiện du lịch định kỳ, có kế hoạch thực hiện sớm nhưng vẫn phải chỉ định thầu vì lý do cấp bách. Ảnh: Tuấn Anh |
Như Báo Đấu thầu đã phản ánh, 2 gói thầu tổ chức chương trình nghệ thuật khai mạc tuần lễ du lịch, mùa du lịch của tỉnh Thái Nguyên và Ninh Bình đều lựa chọn nhà thầu theo hình thức chỉ định thầu rút gọn, dù vượt hạn mức chỉ định thầu đối với gói thầu dịch vụ phi tư vấn thuộc dự toán mua sắm (2 tỷ đồng). Theo đại diện 2 chủ đầu tư, lý do “cấp bách” là gần ngày diễn ra sự kiện khai mạc.
Theo tìm hiểu, đây đều là những sự kiện du lịch định kỳ, có kế hoạch thực hiện sớm và thực tế đã được 2 chủ đầu tư đấu thầu rộng rãi. Một trong những điểm then chốt dẫn đến hủy thầu là hồ sơ mời thầu (HSMT) nêu đích danh tên ca sĩ, MC và yêu cầu nhà thầu phải có hợp đồng nguyên tắc (gói thầu tại Ninh Bình), biên bản thỏa thuận (gói thầu tại Thái Nguyên) thì mới được đánh giá đạt.
Theo quy định pháp luật về đấu thầu, HSMT không được nêu yêu cầu gây hạn chế sự tham gia của nhà thầu. Theo một nhà thầu, nếu thực sự cần phải nêu đích danh tên ca sĩ, cũng giống như thực sự cần phải nêu nhãn hiệu xuất xứ hàng hóa, thì phải mở ra những trường hợp tương đương và nêu rõ nội hàm tương đương là gì. Nếu chủ đầu tư cho rằng chỉ có 1 ca sĩ truyền đạt được thông điệp, cảm xúc của chương trình, thì có thể tách hạng mục thuê ca sĩ đó thành gói thầu riêng để chỉ định thầu. Còn khi đã lựa chọn đấu thầu rộng rãi, chủ đầu tư phải chấp nhận nguyên tắc "mở", cạnh tranh.
Theo khảo sát, nhiều gói thầu thuê tổ chức chương trình nghệ thuật của một số địa phương và của chính Ninh Bình năm 2025 đã lựa chọn được nhà thầu thông qua đấu thầu rộng rãi, HSMT không nêu đích danh tên ca sĩ, MC và chương trình theo đánh giá của địa phương là thành công.
Nếu như Sở Du lịch Ninh Bình không đưa thêm tiêu chí nêu đích danh ca sĩ, MC vào HSMT Gói thầu Tổ chức chương trình nghệ thuật khai mạc Tuần du lịch Ninh Bình 2026 thì cả 3 nhà thầu tham dự đã có thể vượt qua yêu cầu kỹ thuật và tìm được nhà thầu trúng thầu, thay vì hủy thầu và chỉ định thầu rút gọn cho chính nhà thầu trúng gói thầu năm 2025.
Sau khi đấu thầu Gói thầu Tổ chức chương trình nghệ thuật khai mạc mùa du lịch Thái Nguyên “Hồ trên núi - Trà trong mây” năm 2026 không thành, Chủ đầu tư chia Gói thầu thành nhiều gói nhỏ; hạng mục thuê ca sĩ được tách thành 7 gói thầu riêng biệt thuê từng ca sĩ và áp dụng chỉ định thầu. Nếu ngay từ đầu Thái Nguyên không ra đề bài khó, rất có thể việc đấu thầu rộng rãi đã thành công, thay vì chỉ định thầu rút gọn với giá trị giảm giá bằng 0.
Mở rộng rà soát các gói thầu giá trị khoảng 5 - 10 tỷ đồng phê duyệt kết quả chỉ định thầu trong tháng 5/2026 cho thấy, nhiều gói không thuộc trường hợp quy định tại các khoản 3, 4, 5, 6, 7 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, dự án được phê duyệt từ khoảng tháng 2, tháng 3/2026, từ khi phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu đến khi phê duyệt kết quả chỉ định thầu là hơn 1 tháng, hoàn toàn đủ thời gian để chào hàng cạnh tranh hay đấu thầu rộng rãi.
Từ quy định tại Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP có thể thấy, ngoài những gói thầu quy mô nhỏ thuộc hạn mức chỉ định thầu, pháp luật hiện hành mở rộng hơn các trường hợp chỉ định thầu đối với gói thầu cấp bách, khẩn cấp; cần đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả; hay gói thầu thuộc lĩnh vực chiến lược, các dự án, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đặc biệt, chuyển đổi số; gói thầu có yêu cầu, điều kiện đặc thù về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ thuật, công nghệ, thị trường cung ứng; gói thầu có yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật bảo vệ bí mật nhà nước; gói thầu thuộc dự án quan trọng quốc gia được áp dụng chỉ định thầu theo nghị quyết của Quốc hội khi quyết định chủ trương đầu tư dự án; gói thầu thuộc trường hợp chỉ định thầu theo quy định của pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.
Một chuyên gia đấu thầu nêu quan điểm, quy định hiện nay đã mở rộng các trường hợp được chỉ định thầu để đáp ứng yêu cầu khẩn cấp, cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện, góp phần thúc đẩy giải ngân đầu tư công. Tuy nhiên, việc áp dụng chỉ định thầu phải loại trừ nguyên nhân do lỗi chủ quan của chủ đầu tư và chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện về việc lựa chọn áp dụng.
Theo Bộ Tài chính, trong tháng 4/2026 (kỳ thống kê từ 26/3 - 25/4), tổng số lượng gói thầu trên cả nước là 51.511 gói, tổng giá trị gói thầu đạt khoảng 131,9 nghìn tỷ đồng, tổng giá trị trúng thầu khoảng 29,8 nghìn tỷ đồng; tỷ lệ tiết kiệm trung bình toàn quốc đạt 4,18%. Trong đó, tỷ lệ gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu chiếm tỷ trọng cao (82,32% với 42.406 gói), phản ánh tính cấp bách của các dự án đầu tư công năm 2026. Bộ Tài chính lưu ý, đây là vấn đề cần tiếp tục theo dõi để bảo đảm tính cạnh tranh, minh bạch.
