 |
| Ảnh minh họa |
Những tiêu chí được xây dựng thiếu phù hợp, vượt quá yêu cầu cần thiết hoặc mang tính định hướng khiến quá trình lựa chọn nhà thầu rơi vào bế tắc, gây lãng phí thời gian, chi phí và ảnh hưởng đến tiến độ dự án.
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng và phát triển đô thị TP. Huế vừa quyết định hủy thầu Gói thầu số 15 Thiết bị còn lại của giai đoạn 1 thuộc Dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại xã A Lưới 3, có giá hơn 14 tỷ đồng. Theo Chủ đầu tư, việc hủy thầu nhằm rà soát và điều chỉnh lại các tiêu chuẩn đánh giá trong HSMT để bảo đảm phù hợp với thực tế và các quy định pháp luật liên quan.
Đây là gói thầu mua sắm các loại hàng hóa phổ thông, nhưng HSMT bị nhiều nhà thầu phản ánh yêu cầu tới 4 vị trí nhân sự chủ chốt. Trong đó, vị trí phụ trách hướng dẫn sử dụng và chuyển giao thiết bị, đồ dùng nhà bếp phải có bằng đại học trở lên liên quan đến thực phẩm, dinh dưỡng và không được kiêm nhiệm bất kỳ chức danh nào khác. Cho rằng yêu cầu bố trí nhân sự chủ chốt vượt quá mức cần thiết, đặc biệt việc đòi hỏi nhân sự có chuyên môn về thực phẩm, dinh dưỡng không liên quan trực tiếp đến phạm vi công việc của Gói thầu, nhiều nhà thầu kiến nghị Chủ đầu tư điều chỉnh HSMT.
Bên cạnh đó, nhiều thông số kỹ thuật trong HSMT cũng bị phản ánh có dấu hiệu mô tả theo cấu hình riêng của một số sản phẩm cụ thể trên thị trường. Chẳng hạn, yêu cầu đối với tivi thông minh 65 inch được cho là tương ứng với dòng sản phẩm độc quyền của một hãng sản xuất (LG); trong khi một số tính năng, thuật toán đối với thiết bị camera lại gắn với công nghệ bản quyền của nhà sản xuất khác (Aver). Những phản ánh này dẫn tới việc Chủ đầu tư quyết định hủy thầu để rà soát lại toàn bộ tiêu chuẩn đánh giá.
Một số chủ đầu tư đã chủ động hủy thầu để khắc phục các bất cập trong HSMT trước thời điểm đóng thầu, nhưng nhiều trường hợp chủ đầu tư vẫn bảo lưu các tiêu chí bị cho là hạn chế cạnh tranh. Hệ quả, những yêu cầu lệch chuẩn này trở thành căn cứ loại nhà thầu và làm gia tăng nguy cơ hủy thầu.
Tại TP. Hải Phòng, Gói thầu số 10 Thi công xây dựng và bảo đảm an toàn giao thông thuộc Dự án Cải tạo, nâng cấp đường giao thông thôn Tiền Vỹ, do UBND xã Hà Tây làm chủ đầu tư, yêu cầu nhà thầu từng thực hiện tối thiểu 2 công trình tương tự có loại kết cấu công trình giao thông/hạ tầng kỹ thuật (có hạng mục đường giao thông nền đường cấp phối đá dăm, mặt đường bê tông nhựa), cấp IV. Một số nhà thầu cho rằng, theo mẫu HSMT xây lắp ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC, chủ đầu tư không được đưa ra yêu cầu về hợp đồng tương tự đối với hạng mục trong trường hợp gói thầu chỉ gồm công trình hoặc cả công trình và hạng mục theo quy định của pháp luật về xây dựng. Tuy nhiên, kiến nghị không được tiếp thu.
Kết quả, Gói thầu bị hủy thầu ngày 2/6/2026 do nhà thầu tham dự không đáp ứng yêu cầu về kinh nghiệm (hợp đồng tương tự không có hạng mục đường giao thông mặt đường bê tông nhựa).
Một trường hợp khác được ghi nhận tại Sở Tài chính tỉnh Đắk Lắk. Gói thầu số 01 Mua sắm tập trung máy photocopy trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk năm 2026 liên tiếp bị kiến nghị điều chỉnh HSMT. Theo phản ánh, HSMT yêu cầu ngôn ngữ in “UFR II” đối với một số chủng loại máy photocopy. Đây là công nghệ độc quyền của hãng Canon và không xuất hiện trên sản phẩm của các hãng khác. Dù vậy, HSMT không được xem xét điều chỉnh. Ngày 27/4/2026, Gói thầu bị hủy thầu do không có nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu.
Trong lần mời thầu lại (mở thầu ngày 26/5/2026), các tiêu chí kỹ thuật gây tranh cãi vẫn được giữ nguyên. Kết quả, 4 nhà thầu tham dự đều bị loại vì không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Gói thầu tiếp tục bị hủy thầu lần hai chỉ sau hơn 1 tháng.
Theo chuyên gia đấu thầu, khung pháp lý về đấu thầu ở thời điểm hiện tại khá đồng bộ, thống nhất và hoàn thiện, tạo thuận lợi cho chủ đầu tư tham chiếu xây dựng HSMT đảm bảo minh bạch, cạnh tranh. Do vậy, để xảy ra tình trạng các gói thầu tính chất đơn giản yêu cầu hàng loạt tiêu chuẩn đánh giá không phù hợp quy định dẫn đến phải hủy thầu, trách nhiệm đầu tiên thuộc về chủ đầu tư. Bên cạnh đó, cần xem xét lại vai trò của các đơn vị tư vấn, đặc biệt là tư vấn thẩm định HSMT. Đơn vị thẩm định phải độc lập, khách quan mới giúp loại bỏ khỏi HSMT những yếu tố làm triệt tiêu tính cạnh tranh.
Trong bối cảnh các địa phương yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, việc hủy thầu không chỉ gây tốn kém chi phí tổ chức lựa chọn nhà thầu mà còn làm chậm quá trình triển khai dự án, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn nhà nước. Vì vậy, chuẩn hóa công tác xây dựng và thẩm định HSMT cần được xem là giải pháp quan trọng để hạn chế tình trạng hủy thầu, bảo đảm môi trường đấu thầu cạnh tranh, công bằng và minh bạch.
