 |
| Việt Nam thiếu các sân chơi giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư. Ảnh: Tuấn Anh |
“Rổ hàng hóa” mất cân đối
Dù Việt Nam được đánh giá là điểm đến lý tưởng của dòng vốn đầu tư, nhưng thị trường chứng khoán lại đang chứng kiến khối ngoại liên tục rút ròng. Hiện tại, tỷ lệ sở hữu của khối ngoại tính theo giá trị vốn hóa chỉ đạt khoảng 12%, giảm một nửa so với thời kỳ đỉnh cao năm 2016.
Tại Hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn" do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức, bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu tại Dragon Capital đã thẳng thắn chỉ ra vốn hóa thị trường hiện tập trung quá dày đặc vào nhóm tài chính - ngân hàng và bất động sản (chiếm tới 56%). Ngược lại, nhóm ngành sản xuất chỉ đóng góp 15% vốn hóa, dù Việt Nam có tiềm năng lớn trong việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và thu hút FDI. Tương tự, dù tầng lớp trung lưu đang mở rộng nhanh chóng, tỷ trọng vốn hóa của ngành hàng tiêu dùng hiện đã giảm xuống mức 10%.
"Nhà đầu tư nước ngoài khi nhìn vào Việt Nam rất thích câu chuyện vĩ mô về sản xuất và tiêu dùng, nhưng khi nghiên cứu sàn chứng khoán, họ lại không có nhiều lựa chọn doanh nghiệp đáng đầu tư ngoài các cổ phiếu ngành ngân hàng và bất động sản. Thị trường đang thực sự thiếu vắng các doanh nghiệp thuộc ngành đột phá về công nghệ cao và sản xuất quy mô lớn," bà Minh nhấn mạnh.
"Tiếp sức" cho startup - từ vốn mạo hiểm đến sàn giao dịch chuyên biệt
Trong khi sàn chứng khoán đang khát doanh nghiệp mới thì gần 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo (theo số liệu từ Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ - Bộ Khoa học và Công nghệ) lại đứng bên lề, chưa được khai thác. Khối doanh nghiệp khởi nghiệp xuất hiện nhiều trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ xanh. Sự bùng nổ của AI và công nghệ xanh đang tạo ra những động lực tăng trưởng mới, nhưng con đường từ startup đến doanh nghiệp quy mô lớn vẫn còn nhiều chông gai.
Ông Bùi Thành Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS) cho biết, năm 2025 ghi nhận tổng vốn đầu tư vào cổ phần tư nhân (Private Equity - PE) và vốn đầu tư mạo hiểm (Venture Capital - VC) đạt khoảng 4,5 tỷ USD thông qua 149 thương vụ, tăng mạnh so với mức 2,3 tỷ USD năm 2024. Trong đó, vốn đầu tư mạo hiểm tăng từ 398 triệu USD lên 509 triệu USD. Tuy nhiên, số thương vụ đầu tư vào các doanh nghiệp tư nhân lại giảm 13%.
Bên cạnh đó, các vòng gọi vốn giai đoạn đầu (early-stage) và Series A trong 3 năm qua nhìn chung không có nhiều biến động. Điểm đáng chú ý nằm ở các giai đoạn muộn hơn: ở vòng Series B, quy mô vốn trung bình mỗi thương vụ tăng nhẹ, từ 10 triệu USD (năm 2024) lên 11 triệu USD (năm 2025). Còn ở các vòng từ Series C trở lên, số thương vụ tăng vọt gấp 3 lần, từ 2 thương vụ năm 2024 lên 6 thương vụ năm 2025 - đây cũng là con số cao nhất kể từ năm 2022.
"Số liệu trên cho thấy, dòng vốn đang dịch chuyển sang giai đoạn muộn (late-stage) thay vì các startup ở giai đoạn đầu, nhằm ưu tiên sự an toàn, ưu tiên các mô hình kinh doanh đã được kiểm chứng", ông Trung phân tích.
Nguyên nhân khiến dòng vốn chưa chảy mạnh vào doanh nghiệp khởi nghiệp, theo ông Trung, nằm ở khả năng thoái vốn. Hiện nay, cổ phiếu chưa niêm yết rất khó chuyển nhượng do không có thị trường và sự khác biệt trong định giá giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư. Do chưa có sàn giao dịch chuyên biệt dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà đầu tư, khiến quá trình thoái vốn thường kéo dài.
Từ thực tế trên, một trong những giải pháp mà ông Trung đề xuất là sớm hình thành sàn giao dịch dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư kết nối thuận lợi hơn, nâng cao tính minh bạch, thu hẹp khoảng cách định giá và quan trọng nhất là tạo thanh khoản cho cổ phiếu chưa niêm yết.
Ngoài ra, cần nghiên cứu thành lập quỹ bảo lãnh cho doanh nghiệp khởi nghiệp nhằm hỗ trợ các đơn vị có tài sản trí tuệ nhưng chưa đủ tài sản bảo đảm để tiếp cận vốn tín dụng. Đồng thời kiến nghị các chính sách khuyến khích hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) tương tự mô hình của Singapore, như ưu đãi thuế đối với các thương vụ mua bán doanh nghiệp hoặc các khoản đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Về phía cơ quan quản lý thị trường chứng khoán, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết: "Để thu hút dòng vốn, chúng tôi đang phát triển các thị trường mới, trong đó có thị trường dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Chúng tôi đang xây dựng nghị định đề xuất mở cửa thị trường này cho các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết".
