Xây dựng Luật Phát triển DNNVV: Tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn mạnh

Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tập trung nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị và khả năng phát triển thành doanh nghiệp quy mô lớn hơn. Ảnh: Lân Bùi

Đề xuất sửa đổi tiêu chí xác định DNNVV

Trình bày Tờ trình Dự án Luật Phát triển DNNVV, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc hình thành hệ thống chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, một số chính sách chưa phát huy đầy đủ hiệu quả; phương thức hỗ trợ còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của DN; việc tiếp cận chính sách còn khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu phát triển khu vực kinh tế tư nhân đã có nhiều thay đổi. Theo đó, chính sách hỗ trợ không chỉ tập trung gia tăng số lượng, mà cần nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, khả năng đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị và khả năng phát triển thành DN quy mô lớn hơn.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo nhu cầu và lộ trình nâng cấp trưởng thành của DN (từ hộ kinh doanh lên DN, từ siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa và từ vừa lên lớn). Thước đo chính sách chuyển từ “số lượng DN được hỗ trợ” sang “sự phát triển, khả năng hấp thụ của DN sau hỗ trợ”.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại Dự thảo Luật là đề xuất điều chỉnh tiêu chí xác định DNNVV. Theo Bộ Tài chính, DNNVV hiện được xác định dựa vào đồng thời số lao động tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) kết hợp với tổng doanh thu hoặc số lao động tham gia BHXH kết hợp với tổng nguồn vốn. Tiêu chí xác định như vậy là khá phức tạp, chưa thuận lợi cho thống kê, phân loại và xác định đối tượng hỗ trợ do cách hiểu còn có sự khác nhau giữa một số cơ quan hỗ trợ và chính DNNVV.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và rà soát kinh nghiệm quốc tế, Dự thảo Luật Phát triển DNNVV cơ bản kế thừa các tiêu chí xác định DNNVV tại Luật năm 2017 nhưng sửa đổi theo hướng không quy định về số lao động tham gia BHXH, thay vào đó quy định số lao động bình quân năm; đồng thời, nâng mức trần xác định đối với các tiêu chí về lao động (không quá 300 người), tổng doanh thu (400 tỷ đồng) và tổng nguồn vốn (150 tỷ đồng) phù hợp với bối cảnh kinh tế và bản chất của DNNVV. Bộ Tài chính cho rằng, quy định như vậy dễ áp dụng, có khả năng đối chiếu dựa trên cơ sở dữ liệu về đăng ký DN, thuế, bảo hiểm và phù hợp với thông lệ quốc tế.

“Việc không tiếp tục sử dụng tiêu chí số lao động tham gia BHXH để phân loại quy mô DN xuất phát từ sự thay đổi trong mô hình sử dụng lao động hiện nay. Nhiều DN, nhất là DN siêu nhỏ, DN một người, có xu hướng sử dụng lao động linh hoạt, thuê ngoài hoặc ứng dụng AI, nền tảng số để thay thế một phần công việc truyền thống; đồng thời, một lao động có thể làm việc cho nhiều DN. Do đó, số lao động tham gia BHXH không còn phản ánh đầy đủ, ổn định quy mô và năng lực hoạt động thực tế của DN”, cơ quan soạn thảo thông tin.

Hơn nữa, việc nâng ngưỡng lao động bình quân năm lên không quá 300 người là mức hài hòa, phù hợp với quy mô DNNVV Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế. Nhiều quốc gia sử dụng ngưỡng lao động bình quân năm khoảng 200 - 400 người để xác định DNNVV, chỉ một số ít quốc gia sử dụng tới quy mô 500 người. Ngưỡng quy định mới vừa bảo đảm không mở rộng quá mức đối tượng hỗ trợ, vừa tạo dư địa khuyến khích DN phát triển, mở rộng sản xuất, kinh doanh và tuyển thêm lao động.

Đối với đề xuất nâng ngưỡng tổng doanh thu lên 400 tỷ đồng và tổng nguồn vốn lên 150 tỷ đồng, Bộ Tài chính cho rằng, việc nâng các ngưỡng này là phù hợp biến động về mặt bằng giá, chi phí sản xuất kinh doanh và quy mô vốn của DN sau gần 10 năm thi hành Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017. “Ngưỡng đề xuất mới được tính toán trên cơ sở tỷ lệ lạm phát lũy kế giai đoạn từ năm 2017 đến hết năm 2025 ước khoảng trên 30%; theo đó, việc nâng tổng doanh thu, tổng nguồn vốn cơ bản phù hợp với tỷ lệ trượt giá trong chu kỳ 10 năm nhằm tạo dư địa cho DN đầu tư máy móc, công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và mở rộng sản xuất kinh doanh”, Bộ Tài chính cho biết.

Mở rộng cơ hội cho nhà thầu là DNNVV

Trước đề xuất nâng các ngưỡng xác định DNNVV, đại diện Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng An Lập Thịnh cho rằng, đây là điều chỉnh phù hợp với thực tế, nhất là trong bối cảnh mặt bằng giá và chi phí sản xuất, kinh doanh đã thay đổi đáng kể so với thời điểm Luật Hỗ trợ DNNVV 2017 được ban hành. Đề xuất thay tiêu chí số lao động tham gia BHXH bằng số lao động bình quân năm là hợp lý và sát với thực tế hoạt động của DN.

Theo nhà thầu tư vấn, pháp luật cho phép người lao động làm việc cho nhiều DN, nhưng chỉ tham gia BHXH bắt buộc tại một nơi. Do đó, nếu chỉ căn cứ vào số lao động tham gia BHXH thì chưa phản ánh đầy đủ quy mô hoạt động của DN. Tổng doanh thu và tổng nguồn vốn là những chỉ tiêu có thể kiểm chứng thông qua hồ sơ, báo cáo tài chính và dữ liệu thuế. Do đó, việc sử dụng số lao động bình quân năm kết hợp với doanh thu hoặc nguồn vốn sẽ thuận lợi hơn cho việc xác định quy mô DN.

“Doanh thu và tổng nguồn vốn đều được thể hiện trong hồ sơ, quyết toán thuế hàng năm. Đây là những số liệu có cơ sở để đối chiếu, trong khi số lao động tham gia BHXH có thể chưa phản ánh đúng số lao động thực tế của DN”, nhà thầu cho biết.

Theo chuyên gia đấu thầu, những nội dung sửa đổi tại Dự thảo Luật Phát triển DNNVV được kỳ vọng tác động tích cực đến cơ hội tham gia thị trường của các nhà thầu là DNNVV. Khi ngưỡng xác định DNNVV được nâng lên, số lượng DN đáp ứng điều kiện có thể tăng lên, qua đó mở rộng đối tượng tham gia các gói thầu có chính sách ưu đãi dành cho DNNVV. Đây là cơ hội để các nhà thầu có quy mô nhỏ và vừa tham gia vào hoạt động mua sắm công, từng bước mở rộng thị trường, nâng cao năng lực. “Dự thảo Luật phù hợp với định hướng thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, trong đó DNNVV đang là lực lượng đông đảo nhất (chiếm trên 95%) của khu vực kinh tế tư nhân”, chuyên gia nhấn mạnh.