 |
| Sau 20 tháng triển khai thi công, Gói thầu XL01 của Dự án cầu Ba Lai 8 mới đạt 14% giá trị hợp đồng Ảnh: Thảo Liên |
Cần sớm chốt phương án tiếp nhận
Dự án cầu Ba Lai 8 có tổng chiều dài 12,9 km, tổng mức đầu tư 2.255 tỷ đồng, khởi công tháng 10/2024 và dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Theo Ban Quản lý dự án giao thông tỉnh Vĩnh Long, toàn dự án hiện đạt khoảng 33% khối lượng, riêng gói thầu XL01 mới hoàn thành khoảng 14% giá trị hợp đồng.
Gói XL01 là đoạn đầu tuyến kết nối vào cầu Ba Lai 8, có chiều dài hơn 9,5 km, do liên danh Công ty CP Tập đoàn Thành Huy - Công ty CP Hải Đăng - Công ty CP 134 Việt Nam thực hiện (giá trúng thầu tháng 10/2024 là 808,738 tỷ đồng, thời gian thực hiện 720 ngày, hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh). Đây đang là điểm nghẽn lớn nhất của Dự án khi một thành viên liên danh không bảo đảm năng lực tài chính và tổ chức thi công. Riêng Công ty CP Hải Đăng đã ba lần bị xử phạt hợp đồng và đang được chủ đầu tư xem xét chấm dứt phần việc.
Theo một chuyên gia đấu thầu, việc loại bỏ một thành viên không còn đủ năng lực cần được thực hiện đúng trình tự, đồng thời phải khẩn trương xác định chủ thể tiếp nhận phần khối lượng còn lại, tránh để quá trình xử lý hợp đồng tạo thêm khoảng trống trên công trường. Theo khoản 22 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, khi một thành viên liên danh vi phạm hợp đồng hoặc không còn đủ năng lực thực hiện, chủ đầu tư có quyền chấm dứt hợp đồng với thành viên đó. Các thành viên còn lại tiếp tục thực hiện phần công việc đã được phân công. Đối với phần việc dở dang, chủ đầu tư phải xem xét khả năng giao cho các thành viên còn lại trong liên danh nếu họ tự nguyện tiếp nhận và đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm. Trường hợp các đơn vị này không đủ điều kiện hoặc từ chối, phần việc còn lại có thể được tách thành gói thầu riêng để chỉ định thầu hoặc tổ chức lựa chọn nhà thầu theo quy định.
Giá phần việc còn lại phải sát thực tế
Một trong những vấn đề cần được rà soát là giá trị phần việc chưa thực hiện. Theo quy định, nếu áp dụng hình thức chỉ định thầu, giá gói thầu có thể được xác định trên cơ sở giá trị còn lại của hợp đồng cũ sau khi trừ phần đã được nghiệm thu. Cách làm này giúp rút ngắn thủ tục lựa chọn nhà thầu nhưng có thể phát sinh bất cập khi mặt bằng giá thị trường đã thay đổi đáng kể. Báo cáo của Sở Xây dựng tỉnh Vĩnh Long cho thấy đến hết quý II/2026, giá cát tăng gần 27%, trong khi giá đá tăng hơn 137% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí thực tế đưa vật liệu đến công trường còn phụ thuộc vào nguồn cung, cự ly vận chuyển, bốc dỡ và điều kiện thi công. Đây là yếu tố cần được đánh giá khách quan. Nhà thầu tiếp nhận không chỉ phải thực hiện khối lượng lớn trong thời gian ngắn hơn mà còn phải tổ chức lại công trường, xử lý các tồn tại và tăng cường nguồn lực để bù tiến độ. Nếu phần việc còn lại tiếp tục áp dụng đơn giá không còn phù hợp với điều kiện thị trường, nhà thầu có thể gặp khó khăn về dòng tiền, dẫn đến thi công cầm chừng hoặc phát sinh thêm tranh chấp hợp đồng.
Do đó, giá trị phần việc còn lại cần được xác định trên cơ sở khối lượng thực tế chưa thi công, mặt bằng giá vật liệu hiện hành, nguồn cung, cự ly vận chuyển, điều kiện địa chất và yêu cầu tiến độ. Quá trình rà soát phải được thẩm tra độc lập, công khai và tuân thủ quy định pháp luật, tránh việc điều chỉnh thiếu căn cứ hoặc tạo lợi thế cho bất kỳ đơn vị nào. Trong trường hợp giá trị hợp đồng cũ không còn phù hợp, chủ đầu tư có thể cân nhắc tách phần việc thành gói thầu riêng để xác định lại giá và tổ chức lựa chọn nhà thầu. Phương án này có thể cần thêm thời gian chuẩn bị, nhưng sẽ tạo cơ sở thực tế hơn để đơn vị tiếp nhận triển khai, đồng thời hạn chế nguy cơ đổ vỡ hợp đồng lần nữa.
Thay đổi giải pháp thi công để rút ngắn tiến độ
Theo ghi nhận tại hiện trường, phần lớn khối lượng xử lý nền đất yếu trên gói XL01 chưa được triển khai. Nếu tiếp tục áp dụng chủ yếu giải pháp bấc thấm kết hợp gia tải, tiến độ sẽ phụ thuộc lớn vào nguồn cát đắp và thời gian chờ cố kết. Trong điều kiện nguồn cát còn khó khăn và quỹ thời gian của dự án đã bị thu hẹp, công tác xử lý nền có thể trở thành đường găng mới, ngay cả khi việc thay thế nhà thầu được hoàn tất. Các chuyên gia cho rằng tư vấn thiết kế cần rà soát lại điều kiện địa chất từng đoạn tuyến, chiều sâu lớp đất yếu, tải trọng công trình và yêu cầu tiến độ để lựa chọn giải pháp phù hợp.
Tại những vị trí đáp ứng điều kiện kỹ thuật, có thể nghiên cứu sử dụng cọc đất gia cố xi măng bằng phương pháp trộn sâu nhằm giảm nhu cầu cát gia tải và rút ngắn thời gian xử lý nền. Tuy nhiên, việc thay đổi giải pháp không nên được áp dụng cơ học trên toàn tuyến. Mỗi giải pháp đều có yêu cầu riêng về địa chất, thiết bị, chi phí và kiểm soát chất lượng. Vì vậy, phương án cuối cùng cần được tính toán trên cơ sở so sánh đầy đủ giữa tiến độ, chất lượng, hiệu quả đầu tư và khả năng tổ chức thi công thực tế. Mọi điều chỉnh thiết kế phải được khảo sát, thẩm định và phê duyệt đúng quy định, bảo đảm mục tiêu rút ngắn thời gian nhưng không đánh đổi chất lượng và độ bền lâu dài của công trình.
Tại cuộc họp gần đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Trúc Sơn đã yêu cầu các đơn vị liên quan tập trung tháo gỡ thực chất các khó khăn, không để tình trạng chậm tiến độ tiếp diễn đối với công trình có vai trò quan trọng trong kết nối tuyến đường bộ ven biển.
Việc chấm dứt hợp đồng với thành viên liên danh vi phạm tại Gói thầu XL01 là bước đi cần thiết, nhưng mới chỉ xử lý được một phần vấn đề. Nếu chỉ thay nhà thầu nhưng giữ nguyên những điều kiện từng tạo ra sự chậm trễ, dự án có thể tiếp tục lặp lại kịch bản cũ dưới một cái tên mới. Ngược lại, nếu các điểm nghẽn được nhận diện và xử lý đồng bộ, việc điều chỉnh nhà thầu sẽ trở thành cơ hội để tổ chức lại công trường, khôi phục tiến độ và đưa dự án trở lại đúng quỹ đạo.
