Sửa đổi Luật Đấu giá tài sản: Tạo khung pháp lý cho đấu giá tài sản tự nguyện

Đấu giá tài sản tự nguyện đang trở thành phương thức giao dịch được nhiều chủ thể áp dụng nhằm tối ưu hóa giá trị tài sản muốn bán

Trong lần sửa đổi Luật Đấu giá tài sản hiện nay, nhiều ý kiến đề xuất nên xây dựng khung pháp lý đầy đủ cho đấu giá tài sản tự nguyện trên cơ sở tôn trọng tối đa quyền định đoạt của chủ sở hữu tài sản.

Đấu giá tài sản tự nguyện: cần hành lang pháp lý thống nhất

Luật Đấu giá tài sản năm 2016, được sửa đổi, bổ sung năm 2024 đã thiết lập khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, thống nhất cho hoạt động đấu giá trên phạm vi toàn quốc. Đây là bước chuyển căn bản so với giai đoạn trước, khi hoạt động đấu giá chịu sự điều chỉnh rời rạc của nhiều văn bản khác nhau.

Ngày 1/4/2026, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo tại Hà Nội, lấy ý kiến các chủ thể liên quan đối với dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến góp ý là quy định về đấu giá tài sản tự nguyện. Đại diện Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản TP.HCM ước tính, tại Việt Nam, tài sản tư nhân đưa ra đấu giá mới chiếm chưa tới 1% tổng số cuộc đấu giá, trong khi theo thông lệ quốc tế, đây mới là khu vực phát triển chính của thị trường đấu giá. Theo đó việc xây dựng khung pháp lý cụ thể về đấu giá tài sản tự nguyện trong Dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) là cần thiết, nhằm bảo đảm tính minh bạch, linh hoạt và phù hợp với cơ chế thị trường hiện đại.

Thực tế hoạt động đấu giá tài sản tự nguyện đang dần trở thành một phương thức giao dịch được nhiều chủ thể áp dụng nhằm tối ưu hóa giá trị tài sản muốn bán. Song theo bà Đỗ Thị Hồng Hạnh, Chủ tịch HĐTV Công ty đấu giá hợp danh Lạc Việt, pháp luật hiện hành chưa thiết lập một khung pháp lý riêng cho loại hình này, vẫn điều chỉnh theo Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại. Việc áp dụng các quy định pháp lý vì thế còn thiếu thống nhất, chưa kiểm soát đầy đủ các vấn đề trong đấu giá tài sản tự nguyện.

Chủ tịch HĐTV Công ty đấu giá hợp danh Lạc Việt góp ý, về kỹ thuật lập pháp, có thể cân nhắc 2 phương án. Thứ nhất là xây dựng các điều khoản riêng điều chỉnh lĩnh vực đấu giá tài sản tự nguyện. Thứ hai là lồng ghép thành một chương, hoặc mục độc lập trong Luật Đấu giá tài sản. Trong điều kiện hệ thống pháp luật hiện nay, phương án thứ hai có tính khả thi và bảo đảm tính thống nhất cao hơn.

"Nội dung của khung pháp lý mới cần được xây dựng theo hướng tôn trọng tối đa quyền định đoạt của chủ sở hữu tài sản, đồng thời thiết lập các nguyên tắc để bảo đảm tính minh bạch và an toàn pháp lý", bà Hạnh nêu quan điểm.

Theo đó, cần quy định rõ phạm vi tài sản áp dụng; quyền và nghĩa vụ của người có tài sản, tổ chức đấu giá và người tham gia đấu giá; nguyên tắc lựa chọn và áp dụng các phương thức đấu giá; cũng như các giới hạn cần thiết để bảo đảm trật tự công và phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, phải xác lập ranh giới rõ ràng với đấu giá bắt buộc.

Cũng liên quan đến đấu giá tài sản tự nguyện, đại diện Công ty Đấu giá hợp danh Rồng Việt đề xuất thiết kế thêm một điều luật (Điều 54a hoặc Điều 55) quy định chi tiết về trình tự, thủ tục đấu giá hoặc thêm các khoản, điểm… vào các điều luật về quy trình, thủ tục đấu giá của Luật Đấu giá tài sản.

Xác định rõ vai trò của tổ chức hành nghề đấu giá

Một trong những nội dung cần bàn khi xây dựng khung pháp lý về đấu giá tự nguyện là vấn đề nguồn gốc tài sản. Theo bà Hạnh, cần thiết lập một cơ chế rõ ràng, chuyển trọng tâm trách nhiệm về phía người có tài sản, đồng thời kết hợp với các công cụ hỗ trợ kiểm soát từ phía tổ chức hành nghề đấu giá. Cụ thể, người có tài sản đưa ra đấu giá phải có nghĩa vụ cam kết về tính hợp pháp, quyền sở hữu hoặc quyền định đoạt, cũng như nguồn gốc xuất xứ của tài sản. Cam kết cần được xác lập dưới dạng nghĩa vụ pháp lý rõ ràng, gắn với trách nhiệm bồi thường hoặc chế tài trong trường hợp vi phạm. Song song với đó, cần từng bước xây dựng cơ chế định danh và số hóa thông tin tài sản đấu giá, đặc biệt đối với các tài sản có giá trị lớn hoặc có yêu cầu quản lý đặc thù. Đây là tiền đề quan trọng để kết nối với các hệ thống dữ liệu khác trong tương lai, phục vụ quản lý và phát triển thị trường.

Đối với tổ chức hành nghề đấu giá, nhiều ý kiến đề xuất, cần xác định lại vai trò theo hướng không phải là chủ thể chịu trách nhiệm thay cho nguồn gốc tài sản, chỉ có nghĩa vụ thực hiện kiểm tra ở mức độ hợp lý trước khi tổ chức đấu giá. Nghĩa vụ này có thể bao gồm việc kiểm tra hồ sơ pháp lý do người có tài sản cung cấp, yêu cầu bổ sung thông tin khi cần thiết và từ chối tổ chức đấu giá nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Đại diện Công ty Đấu giá hợp danh Rồng Việt chia sẻ, trong thực tế đấu giá tài sản thuộc sở hữu của cá nhân, tổ chức gặp khá nhiều rủi ro về tính pháp lý tài sản. Đối với các loại tài sản đặc thù, tổ chức đấu giá cũng rất khó xác định được chất lượng, khó giám định được thật - giả, công năng, công dụng cua tài sản… nên khi tổ chức đấu giá dễ phát sinh nhiều phức tạp, có thể dẫn đến mất uy tín của tổ chức đấu giá.

Ngoài ra, cần có quy định để bảo đảm quyền lợi của người trúng đấu giá, bởi thực tế người có tài sản đấu giá có thể thay đổi quyết định, có trường hợp vì nhiều lý do dẫn đến thiếu hợp tác, không ký, hoặc kéo dài việc ký biên bản đấu giá, hợp đồng mua bán tài sản đấu giá. Trong trường hợp người có tài sản đấu giá đã đồng ý bán tài sản của mình thì biên bản đấu giá không nhất thiết phải có chữ ký của người có tài sản. Người có tài sản đấu giá cũng có thể giao cho tổ chức đấu ký hợp đồng mua bán với người trúng đấu giá. Quy định như vậy không trái với quy định của Bộ luật Dân sự và quy định tại Điều 33 Luật Đấu giá tài sản, đại diện Công ty Đấu giá hợp danh Rồng Việt nêu quan điểm.