Hơn 8.100 căn hộ tái định cư trống tại TP.HCM: Đi tìm lời giải cho nghịch lý “nhà chờ người”

3.790 căn hộ tái định cư thuộc diện bán đấu giá (lần thứ 4) ở Khu đô thị mới Thủ Thiêm nhưng chưa tìm được chủ nhân đang được nhiều chuyên gia kiến nghị chuyển đổi sang nhà ở xã hội cho thuê hoặc thuê mua. Ảnh: Gia An

"Xơ xác" hàng nghìn căn hộ tài sản công

Theo báo cáo số 24147/SXD-PTĐT của Sở Xây dựng TP.HCM gửi Bộ Xây dựng, tính đến đầu tháng 6/2026, Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng đang tiếp nhận và quản lý 10.449 căn hộ thuộc tài sản công phục vụ tái định cư. Tuy nhiên, số lượng căn hộ thực sự phát huy công năng lại vô cùng khiêm tốn. Thành phố mới chỉ cho thuê được 69 căn, bố trí tạm cư 330 căn và bán hoàn thành 1.868 căn. Con số chiếm tỷ trọng lớn nhất và gây nhức nhối nhất chính là 8.182 căn hộ vẫn đang trong tình trạng chưa bố trí sử dụng, trong đó đã bao gồm 3.790 căn tái định cư thuộc diện bán đấu giá (lần thứ 4) ở Khu đô thị mới Thủ Thiêm nhưng chưa tìm được chủ nhân.

Con số 8.182 căn hộ bỏ trống không chỉ biểu hiện sự lãng phí nghiêm trọng nguồn lực đất đai và ngân sách nhà nước trong chi phí bảo trì, quản lý vận hành, mà còn phản ánh sự bất hợp lý gay gắt trên thị trường nhà ở. Khảo sát thực tế của cơ quan chức năng cho thấy, chỉ riêng nhóm công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trên địa bàn thành phố đã có nhu cầu thuê nhà lên tới hơn 727.000 căn. Sự chênh lệch giữa nguồn cung tài sản công đang đắp chiếu và nhu cầu an cư cháy bỏng của người lao động đang tạo ra một lực cản lớn cho sự phát triển bền vững của đô thị.

Nghịch lý nhà tái định cư bỏ trống kéo dài xuất phát từ nhiều nguyên nhân mang tính lịch sử. Việc đấu giá hàng nghìn căn hộ gặp khó khăn do vướng mắc pháp lý, quy trình thẩm định giá phức tạp và chất lượng công trình suy giảm dần theo thời gian. Mặt khác, nhiều dự án tái định cư trước đây được xây dựng ở vị trí thiếu đồng bộ về hạ tầng giao thông lẫn hạ tầng xã hội, khiến nhiều người dân thuộc diện giải tỏa thà nhận tiền đền bù để tự lo chỗ ở còn hơn chuyển về sinh sống.

Ông Huỳnh Thanh Khiết, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, nhằm giải quyết triệt để tình trạng lãng phí quỹ nhà tái định cư và áp lực phát triển nhà ở xã hội, TP.HCM đang rà soát để ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công, đồng thời chủ động chuyển đổi công năng từ nhà ở phục vụ tái định cư sang nhà ở xã hội đối với một số dự án hoặc quỹ nhà thuộc tài sản công không còn nhu cầu bố trí tái định cư hoặc sử dụng không hiệu quả. Đây là giải pháp mũi nhọn để vừa đáp ứng nhu cầu nhà ở cấp bách cho cán bộ, công chức, công nhân, vừa tối ưu hóa nguồn lực tài sản công.

Cơ chế "luồng xanh" và mệnh lệnh không thể lùi

Sự khập khiễng giữa nguồn cung tái định cư dôi dư và nhu cầu nhà ở giá rẻ bùng nổ đòi hỏi một tư duy quản lý linh hoạt, vượt thoát khỏi những quy định cứng nhắc trước đây. Để thực hiện mục tiêu phát triển 181.257 căn nhà ở xã hội giai đoạn 2026 - 2030 do Chính phủ giao, việc tận dụng quỹ nhà tái định cư bỏ trống được xem là bước đi ngắn hạn nhưng mang lại hiệu quả tức thì.

Đánh giá về bài toán này dưới góc độ thị trường và cơ chế chính sách, đại diện cộng đồng doanh nghiệp bất động sản TP.HCM cho rằng việc chuyển đổi công năng là hướng đi hoàn toàn đúng đắn nhưng cần sự quyết liệt về mặt thủ tục.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) nhận định, việc 8.182 căn hộ tái định cư chưa sử dụng là một tài sản rất lớn của Nhà nước đang bị lãng phí chi phí cơ hội. Để tháo gỡ, TP.HCM cần kiến nghị cơ chế đặc thù cho phép đơn giản hóa tối đa quy trình chuyển đổi các quỹ nhà tái định cư dôi dư này sang nhà ở xã hội cho thuê hoặc cho thuê mua.

Vẫn theo ông Lê Hoàng Châu, đối với những dự án đưa ra đấu giá nhiều lần không thành công, Thành phố nên xem xét giao cho các đơn vị quản lý nhà chuyên nghiệp hoặc Quỹ Phát triển nhà ở vận hành theo cơ chế thị trường nhưng áp giá thuê ưu đãi cho công nhân và người thu nhập thấp. Việc chấp nhận thu phí thuê hợp lý để bù đắp chi phí vận hành, bảo trì vẫn hiệu quả hơn nhiều so với việc tiếp tục để tài sản công xuống cấp từng ngày.

Bên cạnh giải pháp điều chuyển quỹ nhà, TP.HCM cũng đang tích cực kiến nghị Bộ Xây dựng và Chính phủ áp dụng "luồng xanh" nhằm rút ngắn 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính cho các dự án nhà ở xã hội. Hy vọng sự kết hợp đồng bộ giữa việc khai thông 8.182 căn hộ tái định cư dôi dư và đẩy nhanh tiến độ các dự án mới sẽ là chìa khóa vàng giúp TP.HCM giải bài toán an cư, biến những khối bê tông "đắp chiếu" thành những mái ấm thực sự cho người lao động.