 |
| Chiến sự tại Trung Đông tác động rõ rệt nhất đến hoạt động xuất nhập khẩu bởi chi phí gia tăng. Ảnh: Minh Trí |
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2/2026 ngày 4/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cần lưu ý những yếu tố tác động tiêu cực đến nước ta, đặc biệt là xung đột đang rất phức tạp ở Trung Đông và các khu vực khác trên thế giới, kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền.
Thủ tướng nhấn mạnh, kiên định mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng từ 10% trở lên, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Thủ tướng giao Bộ Tài chính xây dựng kịch bản điều hành kinh tế - xã hội phù hợp trước tình hình thế giới hiện nay; Bộ Công Thương xây dựng kịch bản về đảm bảo an ninh năng lượng trong tình hình mới.
Về chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước chủ trì công bố, công khai hạn mức tăng trưởng tín dụng của cả năm 2026 và điều chỉnh linh hoạt, kịp thời, hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tiễn; dứt khoát không để "kiểm soát được lạm phát - mất tăng trưởng" hoặc ngược lại; chủ động điều hành lãi suất, tỷ giá, tín dụng linh hoạt, hài hòa, hợp lý, không giật cục; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, hướng tín dụng vào sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng; kiểm soát tín dụng đối với lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.
Ở góc nhìn chuyên gia, TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính (Học viện Tài chính) cho rằng, diễn biến chiến sự tại Trung Đông tiếp tục căng thẳng song khó đoán về thời điểm có thể chấm dứt xung đột. Trước mắt, chiến sự dẫn đến tình trạng giá dầu tăng, hoạt động xuất nhập khẩu chịu tác động rõ rệt nhất bởi chi phí gia tăng. Tuy nhiên, Việt Nam đã từng trải qua giai đoạn giá dầu tăng mạnh lên đến 120 USD/thùng khi Nga và Ukraine căng thẳng năm 2022, nên có kinh nghiệm ứng phó phù hợp. Trên thị trường tiền tệ, tỷ giá cũng tăng nhẹ song mức độ tác động chưa lớn.
“Dù các yếu tố về giá dầu, tỷ giá chưa phản ánh rõ vào các chỉ báo kinh tế vĩ mô song cần tính trước các kịch bản để có các giải pháp ứng phó phù hợp, giữ vững đà tăng trưởng kinh tế năm nay. Nếu chiến sự kéo dài sẽ ảnh hưởng đáng ngại đối với kinh tế Việt Nam, đặc biệt là tăng trưởng kinh tế”, ông Độ nói.
Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Quốc Việt, Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, điểm đáng quan tâm là độ mở lớn của nền kinh tế khiến Việt Nam đặc biệt nhạy cảm với các cú sốc năng lượng. “Bài học từ xung đột Nga - Ukraine năm 2022, khi đứt gãy nguồn cung đã tạo sức ép lớn lên tăng trưởng và ổn định vĩ mô. Điều quan trọng không chỉ là đảm bảo nguồn cung mà còn phải kích hoạt kịp thời các công cụ chính sách để giảm sốc cho doanh nghiệp và người dân. Bên cạnh việc chúng ta nỗ lực ổn định nguồn cung xăng dầu thì một trong những biện pháp khác là đảm bảo các cân đối lớn dựa trên sự can thiệp kịp thời về tài khóa, nhất là những chính sách hỗ trợ cho người dân và doanh nghiệp để giảm các cú sốc về giá”, ông Việt nhấn mạnh.
Theo ông Bùi Ngọc Sơn, nguyên Trưởng phòng kinh tế quốc tế, Viện Kinh tế và chính trị thế giới, căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy Trung Đông trở lại vòng xoáy bất ổn, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc chi phí mới đối với kinh tế toàn cầu. Với Việt Nam, trong bối cảnh nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực phụ thuộc lớn vào các tuyến vận chuyển đi qua khu vực nhạy cảm, áp lực chi phí logistics gia tăng sẽ làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo ông Sơn, nếu giá xăng dầu thế giới tăng mạnh do nguồn cung bị gián đoạn, áp lực lạm phát trong nước sẽ gia tăng đáng kể. Giá dầu nhiều khả năng sẽ chịu tác động tăng trong bối cảnh xung đột leo thang, tuy nhiên, mức tăng đến đâu còn phụ thuộc vào thời gian kéo dài của cuộc chiến cũng như khả năng kiểm soát tình hình của Mỹ đối với Iran. Nếu xung đột diễn ra trong thời gian ngắn và được khống chế sớm, áp lực lên thị trường năng lượng sẽ không quá lớn. Ngược lại, kịch bản căng thẳng kéo dài có thể khiến giá dầu biến động mạnh hơn trong ngắn hạn.
Nhìn nhận về về rủi ro đối với kinh tế vĩ mô của Việt Nam, Nhóm nghiên cứu Công ty chứng khoán Vietcombank (VCBS) đánh giá, xung đột Trung Đông có thể tác động gián tiếp đối với tỷ giá, thị trường hàng hóa, nhập khẩu lạm phát. Rủi ro chính hiện nay nằm ở mức độ bất định cao của cục diện xung đột. Trong bối cảnh căng thẳng vẫn chưa có tín hiệu hạ nhiệt rõ ràng, VCBS cho rằng, chỉ số DXY - thước đo sức mạnh đồng USD - có khả năng duy trì xu hướng tăng. Mỹ hiện là nước xuất khẩu năng lượng ròng, trong trường hợp giá dầu và khí đốt tiếp tục tăng do rủi ro gián đoạn nguồn cung, cán cân năng lượng của Mỹ có thể cải thiện tương đối so với nhiều nền kinh tế nhập khẩu ròng, qua đó củng cố sức mạnh của đồng USD.
Theo VCBS, việc DXY đảo chiều sang xu hướng mạnh lên có thể tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá USD/VND trong thời gian tới. Áp lực này càng gia tăng trong bối cảnh thị trường đang kỳ vọng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) duy trì mặt bằng lãi suất hiện tại trong thời gian dài hơn dự kiến, thậm chí, một số quan chức Fed không loại trừ khả năng tái thắt chặt chính sách tiền tệ nếu lạm phát vẫn dai dẳng.
Ngoài ra, cần lưu ý rủi ro lạm phát nhập khẩu trong trường hợp USD mạnh lên, đồng thời giá năng lượng tăng cao. Việt Nam có thể chịu tác động kép từ biến động tỷ giá và giá hàng hóa quốc tế, qua đó tạo áp lực lên CPI trong các quý tiếp theo nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài.
Tuy nhiên Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, trong bối cảnh địa chính trị biến động, Việt Nam vẫn có thể xoay chuyển thách thức thành cơ hội. Nếu duy trì được ổn định vĩ mô, Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là điểm đến an toàn cho dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đang có xu hướng rời xa các khu vực rủi ro. Với các hiệp định thương mại tự do (FTA) sâu rộng, Việt Nam có lợi thế trong việc trở thành một mắt xích thiết yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Để tận dụng lợi thế, điều kiện tiên quyết là kiểm soát tốt lạm phát chi phí đẩy và điều hành tỷ giá linh hoạt. Sự kết hợp giữa ổn định chính trị và chính sách tài khóa có thể giúp Việt Nam thành một điểm sáng tăng trưởng hiếm hoi trong bức tranh kinh tế toàn cầu nhiều bất ổn.
