 |
| Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng dự khánh thành Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia. Ảnh: Quý Bắc |
40 năm Đổi mới không chỉ để lại những con số tăng trưởng ấn tượng, mà quan trọng hơn, đã giúp đất nước tích lũy được “thế” và đang bồi đắp “lực” - hai yếu tố then chốt để Việt Nam bước vào một vận hội phát triển mới trong hành trình hướng tới mục tiêu 100 năm.
Thế của Việt Nam sau 40 năm Đổi mới
Nhìn lại 4 thập kỷ trước, quy mô nền kinh tế của nước ta chưa đạt 30 tỷ USD trong những năm đầu Đổi mới; đến năm 2025, quy mô GDP đã vượt mốc 510 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.
Thu nhập bình quân đầu người - thước đo thiết thực của đời sống, cũng ghi nhận bước chuyển lớn: từ mức chỉ vài trăm USD mỗi năm trong thập niên 1980 lên hơn 5.000 USD/người/năm vào năm 2025, đưa Việt Nam chính thức tiến gần ngưỡng thu nhập trung bình cao.
Quan trọng hơn, nền kinh tế Việt Nam đã hình thành được cấu trúc tương đối đa dạng, có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động và cú sốc từ bên ngoài.
Cùng với đó là thế hội nhập ngày càng sâu rộng. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có mạng lưới hiệp định thương mại tự do phong phú và chất lượng cao, kết nối với hầu hết trung tâm kinh tế lớn trên thế giới. Từ vị thế “tham gia” chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam đang từng bước chuyển sang vai trò chủ động hơn, trở thành mắt xích quan trọng trong nhiều chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Điều này không chỉ mở ra không gian thị trường rộng lớn, mà còn tạo động lực cải cách trong nước theo các chuẩn mực quốc tế tiên tiến.
Ở trong nước, môi trường chính trị - xã hội ổn định trong suốt nhiều thập kỷ là một lợi thế cạnh tranh đặc biệt quý giá của Việt Nam. Uy tín và vị thế quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao, thể hiện qua vai trò tích cực trong các diễn đàn khu vực và toàn cầu, cũng như niềm tin của cộng đồng quốc tế đối với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển. Trong một thế giới đầy biến động và phân cực, Việt Nam đang có một không gian chiến lược tương đối thuận lợi để lựa chọn những bước đi dài hạn cho tương lai.
Tất cả những yếu tố đó hợp lại tạo nên một nền tảng đủ vững để Việt Nam không chỉ đi tiếp con đường đã chọn, mà còn dám nghĩ tới những mục tiêu cao hơn.
Lực nội sinh - động lực quyết định tương lai
Nếu “thế” là điều kiện và vị thế bên ngoài, thì “lực” nội sinh mới là yếu tố quyết định Việt Nam có thể đi nhanh đến đâu và đi xa đến mức nào.
Trước hết là nhân lực - tài sản quý giá nhất của quốc gia. Với dân số trẻ, năng động, khả năng tiếp cận nhanh với tri thức và công nghệ mới, Việt Nam đang sở hữu một nguồn lực to lớn cho phát triển. Đội ngũ trí thức, kỹ sư, nhà khoa học, doanh nhân ngày càng đông đảo; tinh thần học tập suốt đời và khả năng thích ứng với thay đổi ngày càng trở thành phẩm chất phổ biến trong xã hội. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào tri thức, đây chính là nền tảng căn bản để Việt Nam bứt phá.
Tiếp đến là lực thể chế. Sau 40 năm Đổi mới, cải cách thể chế được xác định rõ là “điểm then chốt của then chốt”. Tư duy quản lý chuyển mạnh sang kiến tạo phát triển; các nỗ lực hoàn thiện pháp luật, cải cách hành chính, phân cấp - phân quyền được đẩy mạnh nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực xã hội. Dù vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng sự thay đổi trong cách nhìn và cách tiếp cận đã mở ra triển vọng mới cho việc nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.
Một trụ cột quan trọng khác là doanh nghiệp. Sau nhiều năm trưởng thành trong môi trường cạnh tranh và hội nhập, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể cả về quy mô lẫn tầm nhìn. Nhiều doanh nghiệp không còn bằng lòng với vai trò gia công, lắp ráp, mà bắt đầu đầu tư cho nghiên cứu - phát triển, xây dựng thương hiệu, từng bước tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Chính sự lớn mạnh của khu vực doanh nghiệp đang tạo ra động lực quan trọng cho tăng trưởng dài hạn.
Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo: Đòn bẩy chiến lược
Thực tiễn phát triển của thế giới cho thấy, không một quốc gia nào có thể trở nên giàu mạnh và thịnh vượng bền vững nếu chỉ dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ hay tăng trưởng theo chiều rộng. Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật đó. Khi dư địa của mô hình tăng trưởng cũ dần thu hẹp, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mang tính bổ trợ, mà trở thành đột phá chiến lược cho chặng đường phát triển mới. Làm chủ khoa học công nghệ chính là làm chủ năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Đổi mới sáng tạo, vì thế, cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Không chỉ là những phát minh trong phòng thí nghiệm, mà còn là sự đổi mới trong cách tổ chức sản xuất, trong mô hình kinh doanh, trong quản trị nhà nước và trong thiết kế chính sách công. Một nền kinh tế chỉ thực sự năng động khi tinh thần đổi mới thấm vào mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.
Cùng với đó, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội hiếm có để Việt Nam rút ngắn khoảng cách phát triển. Chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, mà còn tạo điều kiện cho một nền quản trị hiện đại, minh bạch và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Thực tế cho thấy, đã và đang xuất hiện ngày càng nhiều chủ thể tiên phong dấn thân vào con đường khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trước hết là khu vực doanh nghiệp, nơi nhiều tập đoàn, doanh nghiệp Việt Nam đã mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi. Nhiều doanh nghiệp lớn đã hình thành trung tâm R&D quy mô hàng nghìn kỹ sư, tham gia vào các lĩnh vực đòi hỏi trình độ công nghệ cao như công nghiệp chế tạo, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, pin - năng lượng mới, vật liệu mới…
Cùng với đó là sự hình thành và phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), các khu công nghệ cao, các vườn ươm và không gian sáng tạo tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng… đã trở thành điểm hội tụ của doanh nghiệp công nghệ, startup, nhà khoa học và các quỹ đầu tư. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có hệ sinh thái startup năng động ở Đông Nam Á, với hàng nghìn doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang tìm lời giải mới cho các bài toán trong tài chính, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, y tế, giáo dục và chuyển đổi số.
Xuân mới - vận hội mới
Tết là thời khắc của hy vọng và khởi đầu. Nhìn lại 40 năm Đổi mới có thể khẳng định rằng, Việt Nam đã tích lũy được thế vững và đang bồi đắp lực mạnh cho chặng đường phía trước. Con đường đi tới thịnh vượng và hùng cường không hề bằng phẳng, nhưng với sự kiên định trong lựa chọn khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển con người, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để bước vào một chu kỳ phát triển vượt trội với niềm tin chín muồi.
Xuân mới mở ra vận hội mới - vận hội của một Việt Nam tự tin, sáng tạo và đủ bản lĩnh để kiến tạo tương lai của chính mình.
