 |
| Tiền gửi dân cư tăng mạnh song tiền gửi của tổ chức kinh tế lại giảm |
Đến cuối tháng 3/2026, tiền gửi của dân cư vào hệ thống ngân hàng đạt trên 10,5 triệu tỷ đồng. Tính từ đầu năm đến hết tháng 3/2026, tiền gửi của dân cư vào ngân hàng đã tăng 2,19% trong khi tiền gửi của tổ chức kinh tế lại giảm 2,69%.
Tính từ tháng 9/2025, tiền gửi của dân cư tăng từ mức 7,8 triệu tỷ đồng lên mức 10,5 triệu tỷ đồng, tương ứng mức tăng 34%. Trong khi đó, tiền gửi của tổ chức kinh tế giảm từ mức 8,35 triệu tỷ đồng còn hơn 6 triệu tỷ đồng, tương ứng mức giảm gần 39%.
Một trong những yếu tố tác động đến biến động tiền gửi trong nền kinh tế là lãi suất có xu hướng tăng trong thời gian qua. Cụ thể, từ cuối quý III/2025 đến nay, lãi suất huy động đã tăng mạnh khoảng 2%, dù mức tăng thực tế tại một số ngân hàng có thể lên tới 3% sau khi áp dụng các chương trình ưu đãi. Lãi suất cho vay các khoản vay mới cũng tăng tương ứng khoảng 3% trong giai đoạn này.
Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, lãi suất cho vay bình quân của các giao dịch phát sinh mới đến ngày 10/5/2026 ở mức 8,78%/năm, tăng 0,7 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Đến ngày 29/5/2026, dư nợ tín dụng đạt 19,66 triệu tỷ đồng, tăng 5,71% so với cuối năm trước, trong khi huy động vốn chỉ tăng 2,98%.
Đáng chú ý, theo số liệu thống kê của Công ty TNHH Chứng khoán ACB (ACBS), tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cuối quý I/2026 giảm về mức 20,8% từ quanh mức 22% trong năm 2024 - 2025. ACBS dự báo tỷ lệ CASA sẽ giảm nhẹ do tỷ lệ sử dụng tiền mặt cao hơn và lãi suất không còn thấp như giai đoạn trước, làm triệt tiêu tác động của xu hướng thanh toán trực tuyến. Các kênh đầu tư bất động sản, chứng khoán kém sôi động trong môi trường lãi suất tăng cũng tác động tiêu cực đến tỷ lệ CASA.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV cho rằng, tiền gửi của tổ chức kinh tế giảm là do doanh nghiệp còn khó khăn, chi phí đầu vào tăng, tín dụng kiểm soát chặt, lãi suất tăng hoặc neo cao nên doanh nghiệp ưu tiên dùng tiền sẵn có. Tăng trưởng tiền gửi thấp hơn đáng kể so với tăng trưởng tín dụng cho thấy sự thiếu hụt thanh khoản trong hệ thống. Áp lực lãi suất tăng trong năm 2026 vẫn khá lớn do nhu cầu tín dụng ở mức cao để đáp ứng hơn 50% nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế. Ngoài ra, để đáp ứng nhu cầu vốn cho các kênh đầu tư khác (như vàng, bạc, ngoại tệ, chứng khoán, bất động sản, tài sản mã hóa…), buộc các tổ chức tín dụng phải tăng lãi suất huy động.
“Dù lãi suất tăng nhưng nhu cầu tín dụng vẫn khá lớn để đáp ứng nhu cầu đầu tư nhiều dự án, công trình trọng điểm quốc gia. Một số doanh nghiệp sản xuất cũng tăng vay ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu bù đắp chi phí đầu vào gia tăng và tăng dự trữ hàng tồn kho với kỳ vọng giá còn tăng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp bất động sản vẫn có nhu cầu vốn lớn, tiếp tục tạo áp lực lên cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, huy động vốn tăng khá chậm khiến áp lực thanh khoản vẫn hiện hữu”, ông Lực chia sẻ.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng cho rằng, tiền gửi của cư dân tăng trong thời gian qua là điều dễ hiểu khi lãi suất tiền gửi tăng tốc trong khi kênh đầu tư và giữ tiền như bất động sản, chứng khoán, vàng có nhiều rủi ro. Đặc biệt, giá vàng giảm trong thời gian gần đây cũng có thể khiến nhiều người bán vàng để gửi tiết kiệm. Trong khi đó, tiền gửi của các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp suy giảm phản ánh sự thay đổi trong hành vi ứng xử dòng tiền của doanh nghiệp. Khi chi phí sản xuất kinh doanh tăng, lãi suất vay vốn tăng, các điều kiện giải ngân của ngân hàng thắt chặt hơn thì doanh nghiệp buộc phải chọn cách tận dụng các nguồn tiền, có thể phải dùng đến khoản tiền gửi dự phòng ở ngân hàng, hoặc tiền gửi trong tài khoản thanh toán, thay vì vay mới.
“Tiền gửi dân cư tăng mạnh song tiền gửi của tổ chức kinh tế lại giảm khiến tăng trưởng huy động vốn của hệ thống ngân hàng rất thấp, chỉ bằng một nửa mức tăng trưởng tín dụng. Bên cạnh đó, 80% nguồn vốn huy động là vốn ngắn hạn, trong khi 50% dư nợ tín dụng cho vay lại là dài hạn, ảnh hưởng đến khả năng cân đối về nguồn vốn tại các ngân hàng. Đó là những yếu tố chính gây áp lực thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Bên cạnh việc tiếp tục các giải pháp hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn cho ngân hàng, cần đẩy mạnh phát triển thị trường vốn để các doanh nghiệp có thêm kênh huy động vốn chủ động”, ông Hiếu nói.
