 |
| Các doanh nghiệp cơ khí trong nước chưa đủ năng lực để thực hiện các dự án lớn, phức tạp của ngành điện lực. Ảnh: Nguyễn Văn Cường |
Bức tranh lệch về thị phần
Bộ Công Thương cho biết, trong giai đoạn vừa qua, các doanh nghiệp (DN) chế tạo lĩnh vực điện lực trong nước đã từng bước làm chủ được dịch vụ tư vấn, thiết kế, công nghệ chế tạo máy móc, thiết bị. Tuy vậy, ngành công nghiệp chế tạo lĩnh vực điện lực vẫn còn không ít tồn tại, hạn chế. Các DN cơ khí trong nước chưa đủ năng lực về công nghệ, nhân sự, quy mô nguồn vốn để thực hiện các dự án lớn, phức tạp của ngành điện lực.
“Hầu hết các nhà máy điện khí tại Việt Nam hiện nay đều do nước ngoài đảm nhận tổng thầu EPC (thiết kế, cung cấp, thi công). Phần cung cấp thiết bị (chiếm tỷ trọng lớn trong các dự án) chủ yếu do nhà thầu nước ngoài thực hiện. DN Việt Nam chỉ tham gia ở vai trò nhà thầu phụ thực hiện các công việc xây dựng, lắp đặt, chế tạo kết cấu thép. Trong các nhà máy nhiệt điện, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp”, Bộ Công Thương nêu thực tế.
Tương tự, ở lĩnh vực năng lượng mới và năng lượng tái tạo, tỷ lệ nội địa hóa thiết bị còn hạn chế, một số thiết bị quan trọng như tuabin - máy phát; cánh quạt… vẫn phải nhập khẩu.
Theo Bộ Công Thương, cơ chế, chính sách hỗ trợ, ưu đãi phát triển ngành công nghiệp chế tạo lĩnh vực điện lực chưa đủ mạnh để thúc đẩy DN trong nước đầu tư cho hoạt động nghiên cứu, phát triển, chế tạo sản phẩm mới. Điều này dẫn đến chủng loại sản phẩm, dịch vụ ngành cơ khí điện do DN nội địa cung cấp chưa đa dạng, năng lực cạnh tranh còn hạn chế.
Trong khi đó, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, nhu cầu đầu tư trong lĩnh vực điện (bao gồm cả nguồn và lưới) giai đoạn 2026 - 2030 là 136,3 tỷ USD. Vì vậy, nếu có chính sách hợp lý để đẩy mạnh nội địa hóa thiết bị cơ khí điện trong nước, đặc biệt là ưu đãi trong mua thiết kế và tiếp nhận chuyển giao công nghệ thì có thể tạo ra một thị trường sản phẩm, dịch vụ cơ khí điện lớn cho các DN trong nước, ước tính từ nay đến năm 2030 khoảng hơn 60 tỷ USD; từ năm 2030 - 2050 khoảng 199,6 - 255,6 tỷ USD…
Tạo cơ chế, tăng cơ hội cho doanh nghiệp nội
Tại Dự thảo Nghị định Quy định về ứng dụng KHCN và phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực, Bộ Công Thương đã đề xuất một số cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực này.
Cụ thể, Dự thảo Nghị định đề xuất chủ đầu tư các dự án điện lực đặt hàng, ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ thuộc Danh mục hạng mục, thiết bị, công nghệ và dịch vụ tư vấn quan trọng trong lĩnh vực điện lực đặt hàng, ưu tiên cung cấp tại Việt Nam theo từng thời kỳ phù hợp với khả năng làm chủ công nghệ, sản xuất trong nước và tình hình phát triển kinh tế - xã hội.
Dự thảo Nghị định có nội dung giao trực tiếp cho tổ chức, DN, cá nhân thực hiện cung cấp sản phẩm thiết bị điện cho dự án điện lực lần đầu tiên cung cấp tại Việt Nam đáp ứng một trong các tiêu chí: sản xuất, chế tạo trong nước được đánh giá, thử nghiệm, kiểm định đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, bảo vệ môi trường theo quy định; hình thành từ kết quả nghiên cứu KHCN.
Nhà cung cấp nhận đặt hàng được hỗ trợ 100% chi phí mua bảo hiểm cho sản phẩm theo quy định; được ưu đãi về giá (không quá 10% so với giá thành sản phẩm nhập khẩu tương tự) khi tính giá đặt hàng; được miễn các yêu cầu, điều kiện về năng lực và kinh nghiệm khi tham gia đặt hàng...
Theo Dự thảo, các sản phẩm thiết bị điện đã được sản xuất, chế tạo trong nước, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, chất lượng theo quy định pháp luật và đã được cung cấp, sử dụng trong công trình điện lực tại Việt Nam phải được ưu tiên sử dụng.
Nhà thầu cung cấp sản phẩm thiết bị điện đáp ứng yêu cầu trên được bổ sung vào Danh mục máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ trong nước đã sản xuất được. Bên cạnh đó còn có các hỗ trợ về tín dụng; thử nghiệm, đánh giá sản phẩm; ứng dụng KHCN; hạ tầng; tín dụng; nhân lực chất lượng cao…
Đánh giá về cơ chế trên, ông Lê Hồng Sơn, Giám đốc Công ty CP Xây lắp và Cơ khí Phương Nam cho rằng, đây là các chính sách ưu tiên cần thiết để phát triển ngành công nghiệp chế tạo phục vụ lĩnh vực điện lực. Nhưng để mang lại hiệu quả thực tế, điều quan trọng nhất là công tác triển khai trên thực tế.
Đồng quan điểm, một nhà thầu lĩnh vực điện cho biết, thời gian qua, DN đã có nhiều sản phẩm được đánh giá không thua kém hàng nhập khẩu, được khách hàng tin dùng, nhưng vẫn khó chen chân vào các gói thầu/dự án đầu tư công. Vì thế, nhà thầu hy vọng, với những cơ chế mới được đề xuất, các sản phẩm phục vụ ngành điện lực của DN sẽ thuận lợi hơn khi tham gia cạnh tranh làm các công trình, dự án.
