 |
| Thu hút nguồn lực tư nhân theo phương thức PPP là giải pháp cần thiết khi nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng giao thông giai đoạn 2026 - 2030 lên đến gần 3 triệu tỷ đồng. Ảnh: Trấn Vũ |
Dấu ấn chính sách mới
Luật PPP có hiệu lực từ 1/1/2021 tạo ra khung pháp lý thống nhất điều chỉnh hoạt động đầu tư theo phương thức PPP. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng thời thu hút nhiều hơn nữa nguồn lực tư nhân cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, trong năm 2025, Chính phủ đã hai lần báo cáo Quốc hội sửa đổi, bổ sung Luật PPP và được Quốc hội thông qua tại Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15. Chính phủ ban hành Nghị định 243/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật PPP, Nghị định 257/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về việc thực hiện dự án áp dụng loại hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).
Theo Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Tài chính, một số điểm mới nổi bật trong chính sách PPP được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 57, Luật số 90 có thể kể đến như không giới hạn lĩnh vực, quy mô vốn tối thiểu nhằm huy động tối đa các nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng, cung cấp sản phẩm, dịch vụ công; đơn giản hóa quy trình, thủ tục chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền một số thủ tục. Đồng thời, nâng hạn mức tỷ lệ vốn nhà nước trong dự án PPP nhằm tạo động lực thu hút doanh nghiệp tư nhân; cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu được sửa đổi, bổ sung theo tinh thần Chính phủ đồng hành với nhà đầu tư, tạo động lực để thực hiện dự án; bổ sung loại hợp đồng dự án BT; bổ sung trường hợp và cơ chế xử lý trường hợp chấm dứt hợp đồng trước hạn…
Đặc biệt, nhiều chính sách mới thúc đẩy loại dự án PPP lĩnh vực khoa học công nghệ. Trong đó, cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu áp dụng riêng đối với dự án PPP khoa học công nghệ, không yêu cầu nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án chia sẻ phần tăng doanh thu trong 3 năm đầu sau thời điểm vận hành, kinh doanh. Trong 3 năm đầu sau vận hành, kinh doanh, cho phép áp dụng mức chia sẻ 100% phần chênh lệch giảm giữa doanh thu thực tế và doanh thu trong phương án tài chính (PATC) khi doanh thu thực tế thấp hơn doanh thu trong PATC.
Theo ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, trong 15 năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến trong xây dựng nền tảng pháp lý và thể chế cho PPP. Những sửa đổi gần đây vào các năm 2024 và 2025 cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách để Việt Nam có thể triển khai PPP theo hướng chiến lược và nhất quán hơn.
Trong Báo cáo Ngành hạ tầng giao thông - triển vọng 2026, Công ty CP Đầu tư xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) nhận định, khung pháp lý về PPP được điều chỉnh theo hướng đẩy nhanh phê duyệt dự án và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, tạo lực hút rõ rệt với dòng vốn tư nhân vào hạ tầng. Trong đó, VIS Rating đánh giá các quy định mới đã đơn giản hóa quy trình phê duyệt dự án PPP bằng cách phân cấp thẩm quyền cho các bộ ngành và chính quyền địa phương; bảo vệ nhà đầu tư được tăng cường thông qua các biện pháp như nâng trần vốn góp công từ 50% lên 70% đối với các dự án đường bộ thu phí đủ điều kiện, đồng thời áp dụng khung lựa chọn nhà đầu tư minh bạch và tiêu chuẩn hóa.
Thúc đẩy mạnh mẽ dự án PPP có tính lan tỏa cao
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhận định, sau giai đoạn nỗ lực hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, Việt Nam đã sẵn sàng bước vào giai đoạn thúc đẩy triển khai mạnh mẽ các dự án PPP có tính lan tỏa cao.
Về những lĩnh vực tiềm năng, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, nhóm thứ nhất là lĩnh vực giao thông - trụ cột của chương trình PPP có nhu cầu vốn cao và khả năng thu hút nhà đầu tư mạnh nhất, từ đường bộ cao tốc, cảng biển, sân bay đến hạ tầng kết nối liên vùng. Việc triển khai PPP trong lĩnh vực giao thông giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm, chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành theo chuẩn quốc tế. Đây cũng là lĩnh vực được kỳ vọng tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế và phát triển vùng.
Bộ Xây dựng và các địa phương đã và đang triển khai khoảng 16 dự án theo hình thức BOT, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 440.000 tỷ đồng, trong đó vốn nhà đầu tư huy động khoảng 230.000 tỷ đồng.
Nhóm thứ hai là phát triển đô thị và giao thông đô thị, đặc biệt là mô hình gắn kết phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Đây là một trong những lĩnh vực quan trọng, cần nghiên cứu, xây dựng các giải pháp bền vững để triển khai hạ tầng đô thị quy mô lớn, đồng thời có cơ chế huy động vốn thông qua khai thác quỹ đất và giá trị gia tăng.
Nhóm thứ ba là lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hạ tầng xã hội. Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, đây là nhóm lĩnh vực mới, nhưng có tiềm năng tạo đột phá với các mô hình như hạ tầng số phục vụ quản trị quốc gia và dịch vụ công; hợp tác 3 bên giữa nhà nước - doanh nghiệp - viện, trường. Thời gian tới, Việt Nam mong muốn thúc đẩy các mô hình PPP sáng tạo, phù hợp xu thế phát triển kinh tế số.
Từ nền tảng chính sách mới, các bộ, ngành, địa phương dự kiến đầu tư nhiều dự án theo phương thức PPP. Thống kê sơ bộ của Cục Quản lý đấu thầu cho thấy, danh mục dự án tiềm năng đa dạng trên các lĩnh vực giao thông; y tế; xử lý chất thải; cung cấp nước sạch, thoát nước và xử lý nước thải; công nghệ thông tin; công trình công cộng. Các loại hợp đồng đề xuất khá đa dạng như BLT, BOO, BOT, BT, BTL…
Riêng trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng giao thông, theo Cục Đường bộ Việt Nam, sau khi Luật PPP ban hành, Bộ Xây dựng và các địa phương đã và đang triển khai khoảng 16 dự án theo hình thức BOT, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 440.000 tỷ đồng, trong đó vốn nhà đầu tư huy động khoảng 230.000 tỷ đồng, vốn nhà nước tham gia khoảng 210.000 tỷ đồng (chiếm khoảng 51% sơ bộ tổng mức đầu tư). Để tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, nhu cầu vốn đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2026 - 2030 rất lớn (ước tính gần 3 triệu tỷ đồng), trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế và phải cân đối cho các lĩnh vực quan trọng khác, giải pháp huy động nguồn vốn đầu tư theo phương thức PPP là cần thiết.
Trong đó, nhiều địa phương đề xuất các dự án cao tốc quy mô lớn theo phương thức PPP như dự án Cam Lộ - Lao Bảo (Quảng Trị), Gò Dầu - Xa Mát (Tây Ninh), Nha Trang - Liên Khương (Khánh Hòa)...
Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, ông Phạm Thy Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính cho biết, các chính sách mới về PPP nhận được sự quan tâm, phản hồi tích cực từ cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp công nghệ. Bộ Tài chính đã nhận được đề xuất thực hiện dự án PPP công nghệ của nhiều địa phương. Ông Hùng cho rằng, mô hình PPP không chỉ giúp tận dụng nguồn lực vốn mà còn khai thác năng lực quản trị, vận hành và ý tưởng sáng tạo từ khu vực tư nhân. Với sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ khâu đề xuất dự án, đầu tư, nghiên cứu và chia sẻ lợi nhuận, PPP hứa hẹn mang lại lợi ích lớn cho khoa học công nghệ, phát triển kinh tế.
