 |
| Dự án Di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 hệ thống di tích Kinh thành Huế được xem là “cuộc di dân lịch sử’ nhằm gìn giữ, bảo tồn di tích văn hóa. Ảnh: Minh Tự |
Được áp dụng chính sách đặc thù
Dự án nêu trên thuộc quần thể di tích Cố đô Huế, được phê duyệt lần đầu tháng 2/2019, điều chỉnh tháng 12/2020. Mục tiêu nhằm gìn giữ, bảo vệ các giá trị lịch sử, bảo tồn di tích văn hóa còn nguyên vẹn nhất của Việt Nam do tiền nhân để lại cho tương lai; di dời các hộ dân đang sinh sống tại khu vực 1 di tích đến khu dân cư mới để ổn định và nâng cao chất lượng cuộc sống; bảo vệ môi trường, chỉnh trang cảnh quan; phát huy giá trị di tích, tạo sản phẩm du lịch; tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 4.097 tỷ đồng, trong đó, tổng kinh phí giải phóng mặt bằng khoảng 2.735 tỷ đồng (điều chỉnh tăng 3.765 tỷ đồng), phân kỳ làm 2 giai đoạn: từ năm 2019 - 2021 hoàn thành di dời dân tại khu vực di tích Kinh thành Huế gồm thượng thành, các eo bầu, hộ thành hào và tuyến phòng lộ với 3.516 hộ dân (2.005 tỷ đồng). Giai đoạn 2 từ 2022 - 2025 hoàn thành di dời dân cư tại khu vực các di tích: hồ Tịnh Tâm, hồ Học Hải, Đàn Xã Tắc, Khâm Thiên Giám, Xiển Võ Từ, Lục Bộ, khu vực tiếp giáp Mang Cá cho khoảng 1.954 hộ dân, kinh phí giải phóng mặt bằng khoảng 1.760 tỷ đồng. Song song đó, xây dựng các khu tái định cư, diện tích 91,81 ha để bố trí cho 5.190 hộ dân, kinh phí 1.362 tỷ đồng.
Dự án đã được Chính phủ phê duyệt khung chính sách đặc thù về bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Đáng chú ý, hỗ trợ 100% giá trị bồi thường về đất cho các hộ dân có hoàn cảnh khó khăn, dù trước đó họ sinh sống trên diện tích đất lấn chiếm thuộc hành lang bảo vệ di tích; bố trí đất ở tại các khu quy hoạch mới, khang trang (thay vì tái định cư bằng căn hộ chung cư), đảm bảo điều kiện sống tốt hơn; chi trả thêm các khoản tiền thuê nhà tạm cư, hỗ trợ di chuyển tài sản, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm; tạo điều kiện cho người dân bị ảnh hưởng làm việc tại khu, cụm công nghiệp, làng nghề…
Tuy nhiên, sau gần 8 năm triển khai, đến thời điểm 30/4/2026, vẫn còn 505 hộ dân chưa bàn giao mặt bằng. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng (QLDA ĐTXD) khu vực 1 TP. Huế (chủ đầu tư), giai đoạn 1 của Dự án có phạm vi thực hiện tại 11 khu vực, tổng diện tích khoảng 25,5 ha với 2.233 hộ dân bị ảnh hưởng và phải di dời. Đến nay, cơ quan chức năng đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 2.213/2.233 hộ, đạt tỷ lệ hơn 99%. Tổng giá trị đã phê duyệt đạt khoảng 1.902 tỷ đồng, tương ứng gần 99,8%. Trong số này, hơn 1.638 tỷ đồng đã được chi trả cho người dân. Dù vậy, tiến độ bàn giao mặt bằng vẫn chưa đạt yêu cầu. Theo thống kê mới nhất (đến cuối tháng 4/2026), mới có khoảng 1.756 hộ bàn giao mặt bằng, đạt tỷ lệ 78,6%.
Phân nhóm vấn đề, thúc đẩy tiến độ
Những trường hợp chưa bàn giao mặt bằng, theo đại diện Chủ đầu tư, chủ yếu rơi vào các nhóm chưa đồng thuận chính sách bồi thường, chưa được bố trí tái định cư cho hộ phụ, tranh chấp đất đai hoặc vướng hồ sơ pháp lý liên quan tài sản công, nhà thuộc sở hữu nhà nước.
Theo cán bộ giải phóng mặt bằng Ban QLDA ĐTXD khu vực 1 TP. Huế, có 4 nhóm vấn đề lớn liên quan hộ phụ chưa được giải quyết dứt điểm: vợ chồng có hộ khẩu ở hai nơi khác nhau; chồng đi làm ăn xa nhưng vợ con sinh sống ổn định tại khu vực bị giải tỏa; các trường hợp có yếu tố nước ngoài và nhóm khó nhất là những trường hợp nhận chuyển nhượng nhà đất sau khi khung chính sách được ban hành năm 2018 nhưng trước thời điểm thông báo thu hồi đất (gần 100 hộ).
Ngoài ra, còn hơn 60 trường hợp sử dụng nhà thuộc sở hữu nhà nước tại các khu vực Đàn Xã Tắc, Lục Bộ và Quốc Tử Giám. Nhiều hộ vẫn còn hợp đồng thuê nhà công sản có hiệu lực tại thời điểm thu hồi đất, dẫn đến việc xác định quyền lợi rất phức tạp. Ngoài công tác giải phóng mặt bằng, Gói thầu dọn dẹp, hoàn trả mặt bằng tại khu vực trọng điểm như thượng thành, eo bầu, hộ thành hào và tuyến phòng lộ, Trấn Bình đài mới đạt khoảng 78% khối lượng.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư phường Phú Xuân (TP. Huế) vừa qua, lãnh đạo Phường đã thống nhất xem xét bố trí tái định cư cho các hộ phụ có nhà ở bị ảnh hưởng toàn bộ bởi Dự án bảo tồn Kinh thành Huế giai đoạn 1 nhưng không còn nhà, đất khác trên địa bàn. Chính sách này áp dụng với trường hợp thừa kế nhà ở hoặc nhà xây trước ngày 10/12/2018 trên đất không đủ điều kiện bồi thường. Song song đó, phường Phú Xuân yêu cầu các đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ cưỡng chế đối với hàng chục trường hợp chưa chấp hành, đồng thời đẩy nhanh tiến độ vận động người dân bàn giao mặt bằng. Theo kế hoạch, nhiều trường hợp sẽ bị cưỡng chế trong tháng 6 và 7/2026 nếu tiếp tục không chấp hành chủ trương di dời của Nhà nước.
