 |
| Trong giai đoạn phát triển mới, đầu tư công cần được nhìn nhận như một đòn bẩy nâng cao năng suất tổng hợp của nền kinh tế. Ảnh: Lê Tiên |
Nhiều kết quả tích cực
Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025 gồm kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng, kế hoạch các năm trước chuyển sang là 1,147 triệu tỷ đồng. Ngay từ đầu năm, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thông qua các hội nghị thúc đẩy tăng trưởng, đầu tư công và nhiều văn bản đã chỉ đạo đẩy mạnh giải ngân nguồn vốn này vào nền kinh tế.
Theo Bộ Tài chính, việc thực hiện kế hoạch đầu tư công trong năm 2025 đạt được kết quả tích cực. Công tác cải cách thể chế liên quan đến đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh; công tác chỉ đạo điều hành kế hoạch đầu tư công năm 2025 được thực hiện quyết liệt, thường xuyên, liên tục, tập trung giải quyết các điểm nghẽn, vướng mắc trong giải ngân đầu tư công. Vốn đầu tư công được bố trí tập trung hơn, tiếp tục khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, phân tán; tăng cường quyền tự chủ, chủ động, trách nhiệm của các cấp, các ngành trong lựa chọn, phê duyệt, phân bổ vốn dự án cụ thể theo đúng mục tiêu, định hướng phát triển; bảo đảm công khai, minh bạch trong phân bổ vốn.
Vốn ngân sách trung ương được tập trung ưu tiên cho các dự án quan trọng quốc gia, đường cao tốc, dự án liên vùng, dự án trọng điểm, tạo ra động lực mới, không gian mới phát triển kinh tế, khai thác tốt tiềm năng, thế mạnh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Vốn đầu tư công đã góp phần thúc đẩy cơ cấu lại đầu tư và cơ cấu lại ngành, vùng lãnh thổ. Những dự án hoàn thành tạo chuyển biến rõ nét về hạ tầng giao thông, nông nghiệp và phát triển nông thôn, quốc phòng, an ninh, công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Đặc biệt, thông qua đầu tư công và huy động nguồn lực tư nhân theo phương thức đối tác công tư (PPP), hạ tầng quốc gia đã có những bước đột phá. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Việt Hùng, đến hết năm 2025, cả nước đã hoàn thành và vượt mục tiêu 3.000 km đường bộ cao tốc, thông xe toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau. Cùng với đó, trong giai đoạn này đã hoàn thành 1.586,5 km đường quốc lộ, khoảng 1.700 km đường bộ ven biển, góp phần mở rộng không gian phát triển kinh tế vùng và liên vùng. Trong lĩnh vực hàng không, 3 dự án hàng không lớn đã hoàn thành, từng bước đưa vào khai thác, nâng tổng công suất các trung tâm hàng không lên khoảng 180 triệu hành khách mỗi năm.
Tính riêng trong năm 2025, cả nước đã hoàn thành 1.491 km đường bộ cao tốc, 456 km đường quốc lộ, 251 km đường ven biển, đặc biệt là đã hoàn thành, thông xe toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam từ Cao Bằng đến Cà Mau, đang tiếp tục triển khai cao tốc Cà Mau - Cái Nước, các cao tốc trục ngang như Tân Phú - Bảo Lộc, Quy Nhơn - Pleiku, đường Đất Mũi - Cảng Hòn Khoai... Đã khởi công Dự án thành phần 1 Dự án Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tuyến tàu điện đô thị đoạn 1 Phú Quốc, tỉnh An Giang... Tích cực chuẩn bị để phấn đấu khởi công Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam trong năm 2026.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ Tài chính cũng chỉ ra nhiều hạn chế, khó khăn, vướng mắc ảnh hưởng đến kết quả giải ngân vốn đầu tư công. Ngoài những khó khăn khách quan, vẫn còn những hạn chế chủ quan như một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương lập kế hoạch chưa sát thực tế, đăng ký nhu cầu vốn chưa phù hợp với năng lực thực hiện, nhiều trường hợp không phân bổ hết kế hoạch vốn giao, phải điều chỉnh nhiều lần hoặc hoàn trả kế hoạch vốn. Công tác điều hành, tổ chức triển khai giải phóng mặt bằng, tái định cư chưa thực sự quyết liệt, tại một số cơ quan, địa phương, đây vẫn là vướng mắc lớn nhất, tồn tại kéo dài, gây chậm trễ dây chuyền cho dự án. Hạn chế trong năng lực, trách nhiệm của các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu, sự phối hợp giữa các bên liên quan…
Nâng cao hiệu quả đầu tư công, tạo xung lực mới cho năm 2026
Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước năm 2026. Trong tổng dự chi ngân sách nhà nước trên 3,159 triệu tỷ đồng năm 2026, sẽ có 1,12 triệu tỷ đồng cho đầu tư phát triển. Theo số liệu của Chính phủ khi báo cáo Quốc hội, 1,12 triệu tỷ đồng này gồm 1,08 triệu tỷ đồng chi đầu tư công, 40.000 tỷ đồng chi đầu tư phát triển khác. Mức bố trí vốn đầu tư công năm 2026 theo các đại biểu Quốc hội là phù hợp, nhằm đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, tạo đà thực hiện mục tiêu trung hạn.
Tại nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm gần đây, các ý kiến nhận định vai trò rất lớn của đầu tư công để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% năm 2026. Đồng thời, để tạo xung lực mới cho tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030, nhiều ý kiến cho rằng, không chỉ chú trọng vấn đề giải ngân hết nguồn vốn lớn này, mà cần tiếp tục tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả đầu tư công.
Theo Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Võ Tân Thành, sau giai đoạn nới lỏng chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ phục hồi tăng trưởng, dư địa chính sách từ năm 2026 không còn nhiều; tiêu dùng trong nước phục hồi nhưng chưa thật sự bền vững; khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn đối mặt với nhiều khó khăn về chi phí, thị trường và khả năng hấp thụ vốn. Trong bối cảnh đó, đầu tư công nổi lên như một trụ cột then chốt.
Ông Võ Tân Thành cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, đầu tư công không chỉ là công cụ kích cầu hay thước đo năng lực giải ngân, mà cần được nhìn nhận như một đòn bẩy nâng cao năng suất tổng hợp của nền kinh tế. Mỗi dự án đầu tư công, nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả, phải góp phần giảm chi phí logistics, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối vùng. Qua đó, đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tổ chức sản xuất. Đây chính là nền tảng để định hình chất lượng tăng trưởng nhanh nhưng bền vững cho giai đoạn 2026 - 2030.
TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright lưu ý bài toán hiệu quả của đầu tư công, chuyển trọng tâm quản lý từ ưu tiên tỷ lệ giải ngân sang đánh giá hiệu quả trong suốt vòng đời của dự án. Thay vì chỉ nhìn vào số giải ngân hàng năm, các cơ quan quản lý cần chú trọng hơn vào giá trị hiện tại ròng về mặt kinh tế của dự án, đảm bảo các quyết định đầu tư dựa trên tính toán khoa học.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV khuyến nghị, cần cập nhật, hoàn thiện Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án đầu tư công, chú trọng nâng cao hiệu quả đầu tư công bằng cách giảm số lượng các dự án quy mô vốn quá nhỏ; đồng thời xử lý dứt điểm dự án vướng mắc, tồn đọng, rà soát, điều chỉnh kế hoạch vốn từ những dự án chậm giải ngân sang các dự án giải ngân tốt.
Dự thảo Nghị quyết số 01/NQ-CP đang được Bộ Tài chính xây dựng xác định rõ nhiệm vụ đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm 2026 và tiếp tục thực hiện hiệu quả cơ cấu lại đầu tư công. Dự thảo nêu rõ nhiều nhiệm vụ, giải pháp như tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật liên quan đến đầu tư công, có giải pháp mạnh mẽ, quyết liệt, kịp thời hơn nữa để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm 2026, đặc biệt là các dự án quan trọng quốc gia, các công trình trọng điểm và các chương trình mục tiêu quốc gia; lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư, tăng cường hợp tác công tư.
Cũng theo Dự thảo, nguồn lực đầu tư công ưu tiên bố trí thực hiện các công trình kết nối các tỉnh, kết nối vùng, kết nối quốc gia, quốc tế, nhất là kết nối các trung tâm kinh tế và các địa phương là cực tăng trưởng; các địa phương chủ động tự cân đối nguồn lực để đầu tư các dự án kết nối vùng thuộc phạm vi tỉnh với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
