 |
| Kể từ khi Luật PPP có hiệu lực đến nay, cả nước đã có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư. Ảnh: Tiên Giang |
Bức tranh thực tế
Theo Bộ Tài chính, kể từ khi Luật PPP có hiệu lực đến nay, cả nước đã có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư, trong đó 12 dự án đã ký kết hợp đồng thành công. Các dự án này tập trung chủ yếu trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Đơn cử như Dự án thành phần (DATP) 3 thuộc Dự án Đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng thủ đô Hà Nội, Dự án Đầu tư xây dựng mở rộng đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, DATP 1 thuộc Dự án Đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành… Tổng mức đầu tư nhóm dự án này ước khoảng 1,3 triệu tỷ đồng.
Đáng chú ý, trong số 30 dự án PPP này có 24 dự án áp dụng loại hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư khoảng 390.000 tỷ đồng. Trong đó, vốn Nhà nước tham gia khoảng 103.000 tỷ đồng, còn lại khoảng 297.000 tỷ đồng là vốn của các nhà đầu tư.
Sau khi Luật PPP được sửa đổi, bổ sung trong giai đoạn 2024 - 2025, cơ chế hợp đồng BT đã được cho phép triển khai trở lại đối với một số dự án quy mô rất lớn như Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, Trung tâm Hội nghị APEC, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng… với tổng mức đầu tư xấp xỉ 930.000 tỷ đồng.
Bộ Tài chính đánh giá, bên cạnh kết quả đạt được trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách, xây dựng các công cụ tài chính đòn bẩy từ phía Nhà nước để thúc đẩy sự hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư, từ thực tiễn triển khai còn thách thức, trở ngại trong việc huy động nguồn vốn tư nhân. Bởi thế, số lượng dự án PPP thực sự đi vào thực hiện vẫn còn khiêm tốn so với kỳ vọng. PPP chưa tạo được sự lan tỏa mạnh mẽ, chưa trở thành kênh huy động vốn chủ đạo song hành cùng đầu tư công trong phát triển kết cấu hạ tầng.
Bên cạnh đó, những tồn tại kéo dài tại nhiều dự án BOT giao thông được triển khai trước thời điểm Luật PPP có hiệu lực tiếp tục tạo tâm lý e ngại cho cả nhà đầu tư và tổ chức tín dụng. Nhiều dự án BOT gặp khó khăn về doanh thu, phương án tài chính, nhưng chưa có cơ chế pháp lý đủ mạnh để xử lý dứt điểm, dẫn tới việc các ngân hàng hạn chế tham gia tài trợ cho các dự án PPP mới. Gần đây, dù nhiều ngân hàng thương mại đã tham gia đồng hành, cam kết cho nhà đầu tư vay vốn trong quá trình chuẩn bị dự án, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, nhưng sau khi cơ quan nhà nước và nhà đầu tư ký hợp đồng thì không thực hiện cam kết tín dụng, dẫn đến nhiều dự án gặp khó khăn trong quá trình thu xếp vốn, không đáp ứng yêu cầu tiến độ triển khai.
Tại khu vực phía Nam, UBND tỉnh Lâm Đồng vừa phê bình liên danh nhà đầu tư cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương bởi chậm tiến độ thực hiện dự án. Theo tìm hiểu, cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương dài hơn 73 km, tổng vốn đầu tư gần 18.000 tỷ đồng, do Liên danh Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển hạ tầng giao thông T&T - Tập đoàn Phương Trang - Công ty CP Đầu tư Xây dựng Giao thông Phương Thành là nhà đầu tư. Dự án khởi công vào tháng 6/2025 và dự kiến hoàn thành cuối năm 2027.
Ông Nguyễn Hồng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, sau nửa năm thực hiện Dự án, Nhà đầu tư mới chỉ đạt khoảng 20% khối lượng rà phá bom mìn, vật nổ và thiết kế kỹ thuật; thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công chưa hoàn thành theo kế hoạch... Tỉnh Lâm Đồng yêu cầu Nhà đầu tư nhanh chóng xây dựng kế hoạch, tiến độ chi tiết… phối hợp với Trung tâm Phát triển quỹ đất Tỉnh và UBND các xã, phường liên quan rà soát, xác định các vị trí ưu tiên bàn giao mặt bằng, phục vụ thi công. Đáng chú ý, lãnh đạo UBND tỉnh Lâm thẳng thắn chỉ ra trong các nguyên nhân dẫn tới sự chậm trễ có nguyên nhân về huy động nguồn lực.
Một dự án cao tốc khác cũng đối mặt với nguy cơ vỡ phương án tài chính khiến nhà đầu tư phải đề xuất chuyển hợp đồng BOT sang BT là DATP 1 cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa - Chơn Thành với tổng mức đầu tư hơn 19.000 tỷ đồng. Công ty TNHH Cao tốc Gia Nghĩa - Chơn Thành (doanh nghiệp dự án) cho biết, sau hơn 1 năm thực hiện, Dự án phát sinh hàng loạt biến động ngoài dự kiến, khiến phương án tài chính không còn khả thi. Theo Techcombank - ngân hàng được đề nghị thu xếp vốn, Dự án khó có khả năng thu hồi vốn vay do các yếu tố thay đổi hoàn cảnh cơ bản so với thời điểm ký kết hợp đồng BOT nên Ngân hàng không thẩm định được. Do đó, Doanh nghiệp dự án kiến nghị tỉnh Đồng Nai xem xét, đánh giá toàn diện tính khả thi về cân đối nguồn lực quỹ đất của Tỉnh đối ứng với toàn bộ giá trị DATP 1 là 19.965 tỷ đồng, đề xuất sử dụng phương án thanh toán bằng quỹ đất khi sử dụng hình thức BT.
Những đề xuất mới
Trong văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ ngày 24/1/2026, Bộ Tài chính đề xuất nhiều giải pháp nhằm đa dạng hóa các kênh huy động vốn cho các dự án PPP, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Một trong những giải pháp trọng tâm là nghiên cứu hình thành quỹ đầu tư hạ tầng trong nước. Theo đó, Nhà nước có thể đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng bằng vốn đầu tư công, sau đó nhượng quyền vận hành, khai thác cho khu vực tư nhân theo hình thức PPP, tạo dòng tiền ổn định để tái đầu tư cho các dự án mới, đồng thời thu hút các quỹ đầu tư dài hạn trong và ngoài nước.
Một giải pháp khác là đẩy mạnh huy động vốn thông qua thị trường trái phiếu. Hành lang pháp lý cho việc phát hành trái phiếu của doanh nghiệp dự án PPP đã được thiết lập, trong đó có cơ chế hình thành các quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng, góp phần đưa thị trường vốn tham gia sâu hơn vào các dự án hạ tầng dài hạn.
Đối với các dự án BOT giao thông tồn tại từ giai đoạn trước, Bộ Tài chính kiến nghị sớm ban hành nghị định quy định chi tiết cơ chế tháo gỡ vướng mắc, xử lý dứt điểm các tồn tại lịch sử, qua đó khơi thông lại dòng vốn tín dụng và tạo niềm tin cho thị trường PPP.
Mới đây, trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng, bên cạnh nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong huy động và sử dụng nguồn lực quốc gia, còn đặt trọng tâm vào khai thác nguồn lực xã hội, đặc biệt là thông qua hợp tác công - tư như một phương thức huy động vốn, công nghệ và sáng kiến từ khu vực tư nhân để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo các mục tiêu chiến lược đến 2030 và tầm nhìn đến 2045.
Một số chuyên gia nhận định, thời gian tới nếu được thể chế hóa đầy đủ và triển khai đồng bộ, PPP được sẽ trở thành kênh huy động nguồn lực quan trọng, bổ sung hiệu quả nguồn đầu tư phát triển.
