Giải bài toán huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển

Vốn đầu tư công chiếm khoảng 20% trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 – 2030. Ảnh: Lê Tiên

Để huy động được, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, cần một chiến lược toàn diện và có tính hệ thống, trọng tâm là xây dựng hệ sinh thái tài chính đồng bộ, nâng cao hiệu quả đầu tư và củng cố niềm tin thị trường.

Tại phiên thảo luận của Quốc hội ngày 21/4/2026, đại biểu Phạm Thúy Chinh nêu, trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 - 2030, vốn đầu tư công chỉ chiếm khoảng 20%, còn lại phụ thuộc nhiều vào khu vực tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài. Vì vậy, yếu tố then chốt là phải cải thiện thực chất môi trường đầu tư. Chính phủ cần xác định rõ các chỉ tiêu cải cách thể chế có thể đo lường, làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành trong cắt giảm thủ tục hành chính, đồng thời xây dựng cơ chế báo cáo định kỳ về cải thiện môi trường đầu tư trước Quốc hội.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh nhìn nhận, phát triển thị trường vốn được xác định là một trụ cột quan trọng để cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Chính phủ cần hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp theo hướng minh bạch, kỷ luật; đồng thời xử lý dứt điểm các rủi ro tồn đọng và thúc đẩy các lĩnh vực mới như tài chính xanh, thị trường carbon. Đối với các địa phương lớn đang thực hiện cơ chế đặc thù, cho phép vận dụng linh hoạt các công cụ tài chính như mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), phát hành trái phiếu chính quyền địa phương nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực tại chỗ. Ngân sách nhà nước cần đóng vai trò vốn mồi, dẫn dắt các nguồn lực xã hội; ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng số và năng lượng tái tạo…

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Nam đặc biệt nhấn mạnh đến huy động vốn qua thị trường trái phiếu, coi đây là một mảnh ghép rất quý trong bức tranh tổng thể của thị trường tài chính, tài trợ vốn cho kinh tế phát triển tốc độ cao trong tình hình mới.

Theo đại biểu Nguyễn Hải Nam, hiện nay vốn đầu tư cho nền kinh tế được huy động qua hai kênh chính là tín dụng ngân hàng và thị trường vốn. Kênh tín dụng ngân hàng áp lực khá cao, hiện nay tỷ lệ tín dụng/GDP khoảng 145%, cao hơn nhiều so với nhiều nước trong khu vực, như Malaysia và Thái Lan (khoảng 110%). Do đó, cần chú trọng phát triển thị trường vốn, bao gồm trái phiếu và cổ phiếu.

Ông Nam đề xuất 5 nhóm giải pháp để phát triển thị trường trái phiếu. Đó là hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý nhất là Luật Đầu tư, Luật Bảo hiểm, Luật Tổ chức tín dụng và một số nghị định về trái phiếu. Tiếp theo, nâng cao công khai, minh bạch trên thị trường trái phiếu, phát triển hệ thống nhà đầu tư và các trung gian tài chính đầu tư vào thị trường trái phiếu. Trong phát triển hệ thống tổ chức trung gian đầu tư trái phiếu, đề xuất thí điểm thành lập các quỹ đầu tư quốc gia như kinh nghiệm của Trung Quốc, Indonesia, Malaysia để chủ động đầu tư vào các ngành nghề quan trọng như hạ tầng, công nghệ cao, năng lượng sạch và năng lượng tái tạo. Nhóm giải pháp thứ tư là thúc đẩy các loại hình trái phiếu mới đầu tư vào hạ tầng xanh, khu đô thị xanh theo đúng định hướng; khuyến khích phát hành trái phiếu chính quyền địa phương. Thứ năm là vận hành hiệu quả thị trường giao dịch trái phiếu thứ cấp để hỗ trợ thị trường sơ cấp, trong đó có xây dựng đường cong lợi suất.

Vấn đề huy động nguồn lực được Chính phủ coi là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để thực hiện mục tiêu tăng trưởng. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, giai đoạn 2026 - 2030, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội so với giai đoạn trước tăng 2,2 lần, trong đó riêng ngân sách trung ương tăng 3,4 lần và thu hút FDI phải tăng 1,7 lần.

Trong giải pháp điều hành, Chính phủ tiếp tục phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ, bảo đảm vừa cung cấp đủ vốn cho nền kinh tế vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Đặc biệt, chính sách tài khóa tập trung vào hoàn thiện chính sách thuế, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời nhưng đồng thời phải tạo điều kiện tối đa cho sự phát triển của doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện chiếm khoảng 96% số lượng doanh nghiệp của nền kinh tế và đang đóng góp rất quan trọng trong GDP.

Về thị trường vốn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng cho rằng, chúng ta đang phụ thuộc rất lớn vào thị trường tiền tệ mà nguyên tắc của thị trường tiền tệ cung cấp vốn ngắn hạn cho nền kinh tế, còn cung cấp vốn dài hạn phải phụ thuộc vào thị trường vốn. Thị trường vốn chủ yếu qua kênh trái phiếu và cổ phiếu. Thị trường cổ phiếu đang đạt được bước tiến rất lớn theo đánh giá của tổ chức quốc tế, có cơ hội để hút vốn. Về thị trường trái phiếu, năm 2025, Chính phủ đã huy động được 800.000 tỷ đồng qua phát hành trái phiếu chính phủ và năm nay phấn đấu huy động 900.000 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, muốn thị trường vốn phát triển, phải cải cách từ thể chế, hạ tầng đến thành viên thị trường. Thành viên thị trường gồm người bán, người mua, người trung gian, đặc biệt các định chế đầu tư chuyên nghiệp để giúp cho nhà đầu tư nhỏ lẻ có địa chỉ an tâm gửi vốn. Bộ trưởng lấy ví dụ, ở các thị trường phát triển, ngay cả người nội trợ cũng an tâm khi mua trái phiếu doanh nghiệp, mua cổ phiếu bởi họ đầu tư qua một định chế trung gian chuyên nghiệp. Điều mà mọi nhà đầu tư quan tâm nhất chính là hiệu quả sinh lời, khả năng kiểm soát dòng tiền và thu hồi vốn. Do đó, cần phát triển các tổ chức tài chính trung gian tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Giải pháp quan trọng nữa là tập trung vào giải quyết các dự án tồn đọng. Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, thống kê chưa đầy đủ đang tồn đọng khoảng 200.000 ha đất và khoảng 3,3 triệu tỷ đồng. Số vốn tồn đọng này nếu so sánh với tổng vốn đầu tư công của 2026 là 1,1 triệu tỷ đồng thì gấp 3 lần. Đây là một điểm nghẽn và cũng chính là động lực tăng trưởng trong thời gian tới nếu được giải phóng.