 |
| Việc chỉ định thầu phải bảo đảm tuân thủ quy định về trường hợp, điều kiện áp dụng hình thức chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư hoặc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt. Ảnh: Lê Tiên |
Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 3/4/2026 của Thủ tướng đã phát đi thông điệp mạnh mẽ về việc chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện khi tiến hành chỉ định thầu.
Bức tranh chỉ định thầu
Theo tổng hợp của Bộ Tài chính trong kỳ báo cáo tháng 3/2026 (từ 26/2-25/3/2026), tổng số lượng gói thầu đăng ký cả nước là 35.054 gói, tổng giá trị gói thầu đạt 125.816 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ tháng trước. Trong đó số gói thầu có kết quả lựa chọn nhà thầu là 29.646 gói, tỷ lệ tiết kiệm trung bình cả nước đạt 1,71%; tỷ lệ đấu thầu qua mạng đạt 100% gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu. Cũng theo báo cáo, tỷ lệ chỉ định thầu chiếm khoảng 82% số lượng gói thầu, nên cần tiếp tục rà soát, kiểm soát chặt chẽ điều kiện áp dụng để đảm bảo tính cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả sử dụng ngân sách.
Một địa phương có lượng vốn đầu tư công lớn là TP.HCM, theo báo cáo tình hình thực hiện hoạt động đấu thầu năm 2025 gửi Bộ Tài chính mới đây, trong năm 2025, TP. HCM triển khai lựa chọn nhà thầu cho 4.607 gói thầu, trong đó có 3.658 gói thầu được chỉ định thầu, chiếm 79,4% tổng số lượng gói thầu. So với hình thức đấu thầu rộng rãi (tỷ lệ tiết kiệm trung bình đạt 4,93%), chào hàng cạnh tranh (tỷ lệ tiết kiệm trung bình đạt 10,82%) thì hình thức chỉ định thầu có tỷ lệ tiết kiệm trung bình đạt thấp hơn với 2,8%. Tại Hà Nội, thống kê cho biết, năm 2025, lựa chọn nhà thầu cho 4.644 gói thầu sử dụng vốn ngân sách thì có 3.056 gói thầu được chỉ định thầu (chiếm tỷ lệ 65,8%). Con số chỉ định thầu tại thành phố Hải Phòng là 7.902 gói thầu trong tổng số 9.412 gói thầu thực hiện lựa chọn nhà thầu năm 2025 (tương đương 83,95%).
Thực tế cho thấy, chỉ định thầu là hình thức giúp đẩy nhanh tiến độ các gói thầu, dự án, nhằm đưa dòng vốn đầu tư công ra nền kinh tế, góp sức cho tăng trưởng. Những ngày gần đây, hàng loạt gói thầu quy mô lớn được các chủ đầu tư công khai kết quả chỉ định thầu. Chẳng hạn, Ban Quản lý dự án (QLDA) giao thông và nông nghiệp số 1 tỉnh Bắc Ninh chỉ định Liên danh Minh Trang - Xây dựng số 1 Bắc Giang thực hiện Gói thầu Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Xây dựng khẩn cấp công trình đê bối Vân Hà - Tiên Sơn đê đoạn từ K0+160-K9+000 phường Vân Hà (giá chỉ định là 122,7 tỷ đồng, hợp đồng theo đơn giá cố định). Ban QLDA đầu tư xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật TP. Đà Nẵng chỉ định thầu rút gọn Gói thầu Xây lắp công trình và cung cấp, lắp đặt thiết bị xây lắp thuộc Dự án Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học cơ sở Tây Giang cho Liên danh Công ty CP Đầu tư và xây lắp Đỉnh Việt- Công ty CP Xây dựng Liên Việt Tiến (giá chỉ định thầu là 182,424 tỷ đồng)…
Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn chọn chỉ định thầu rút gọn Gói thầu số 06 Thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị thuộc Dự án Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Kiên Mộc, xã Kiên Mộc, tỉnh Lạng Sơn. Nhà thầu được chỉ định là Liên danh Công ty CP Đầu tư xây dựng và kỹ thuật 29 - Công ty TNHH Thiết bị giáo dục và Đồ chơi Tràng An với giá 314,244 tỷ đồng (bằng giá gói thầu).
Trung tâm Thông tin Tín dụng quốc gia Việt Nam (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cũng vừa phê duyệt kết quả chỉ định thầu Gói thầu số 06 Thiết kế chi tiết, cung cấp trang thiết bị, phần mềm và triển khai lắp đặt hệ thống thuộc Dự án Đầu tư xây dựng hệ thống ứng dụng nghiệp vụ lõi cho CIC. Công ty TNHH MTV Ứng dụng kỹ thuật và sản xuất được chỉ định thầu với giá 158,4 tỷ đồng...
Chia sẻ với phóng viên Báo Đấu thầu, một số nhà thầu cho biết, từ nửa cuối năm 2025 đến nay, số lượng gói thầu có giá trị lớn được chỉ định thầu tăng vọt. Rất nhiều công trình/dự án được chỉ định thầu để tiết kiệm thời gian, việc khởi công, động thổ được tiến hành rất nhanh, sau đó trách nhiệm triển khai thuộc về nhà thầu.
Trách nhiệm của chủ đầu tư khi chỉ định thầu
Để tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác đấu thầu cũng như khắc phục những tồn tại, hạn chế tiềm ẩn trong việc chỉ định thầu, Chỉ thị số 12/CT-TTg nêu rõ, chủ đầu tư chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện chỉ định thầu, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không làm phát sinh cơ chế “xin - cho”, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện... Chỉ thị số 12/CT-TTg đặc biệt yêu cầu việc chỉ định thầu phải bảo đảm tuân thủ quy định về trường hợp, điều kiện áp dụng hình thức chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư hoặc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt, thực hiện trình tự, thủ tục theo đúng quy định của pháp luật; không trình Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng hình thức chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư, lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt đối với các trường hợp đã được pháp luật quy định cụ thể và thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan, người có thẩm quyền.
Chỉ thị số 12/CT-TTg nghiêm cấm việc chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư, lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt không đúng quy định hoặc lợi dụng quy định nhằm mục đích trao thầu cho các nhà thầu, nhà đầu tư “thân hữu, quen thuộc”, không bảo đảm năng lực để thực hiện gói thầu, dự án, làm thất thoát, lãng phí ngân sách, nguồn lực đất đai của Nhà nước, tạo cơ chế “xin - cho”, trục lợi, tiêu cực, lợi ích nhóm. Chỉ thị nêu rõ, chủ đầu tư chịu trách nhiệm xác định nhà thầu có khả năng thực hiện gói thầu khi áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn; tập trung rà soát việc bố trí, huy động nguồn lực (nhân sự, thiết bị, tài chính…), giải pháp kỹ thuật của nhà thầu để triển khai gói thầu đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng, đặc biệt trong trường hợp nhà thầu thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng thời điểm. Đồng thời, nghiêm cấm việc chủ đầu tư, cơ quan có thẩm quyền, cơ quan ký kết hợp đồng thông đồng với nhà thầu, nhà đầu tư, đơn vị tư vấn (tư vấn giám sát, tư vấn quản lý dự án…) để hợp thức hóa hồ sơ, thủ tục, làm sai lệch kết quả, tăng khống khối lượng nghiệm thu, thanh toán hợp đồng dẫn đến thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước, nguồn lực đất đai…
Theo đánh giá của một số chuyên gia, Chỉ thị số 12 không nêu các chế tài cụ thể nhưng là một thông điệp, một hồi chuông mạnh mẽ của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ gắn trách nhiệm của người đứng đầu, chủ đầu tư khi thực hiện chỉ định thầu.
