 |
| Thị phần thực tế của thuốc nội chưa phản ánh đầy đủ năng lực sản xuất trong nước. Ảnh: Tiên Giang |
Việc Bộ Y tế đề xuất bổ sung Danh mục thuốc sản xuất trong nước được hưởng ưu đãi trong đấu thầu, trong đó có nhiều hoạt chất phổ biến điều trị bệnh tim mạch, tiểu đường, xương khớp, dị ứng và kháng sinh... được kỳ vọng sẽ làm thay đổi cục diện cạnh tranh với thuốc ngoại trong các gói thầu mua thuốc hiện nay.
Nghịch lý lép vế trên sân nhà
Theo Cục Quản lý dược, tính đến ngày 26/3/2026, 21/30 cơ sở sản xuất thuốc trong nước có dây chuyền đạt tiêu chuẩn EU-GMP hoặc tương đương cho biết đã sản xuất được 2.552 thuốc đáp ứng tiêu chí kỹ thuật Nhóm 2 (theo phân nhóm gói thuốc generic trong đấu thầu), trong đó 2.470 thuốc có giấy đăng ký lưu hành còn hiệu lực. Điều này cho thấy khả năng nội địa hóa sản xuất thuốc đã được mở rộng mạnh mẽ. Tuy vậy, thực tế cho thấy, thuốc Việt vẫn chưa thực sự chiếm ưu thế trong hệ thống y tế công lập.
Đơn cử với hoạt chất Piracetam 400mg (thuốc điều trị bệnh lý do tổn thương não, suy giảm nhận thức), hiện nhiều doanh nghiệp trong nước đã sản xuất được và có thuốc đạt tiêu chí kỹ thuật Nhóm 2 như: Công ty CP Dược phẩm Boston Việt Nam, Công ty CP Dược phẩm OPV, Công ty TNHH Liên doanh Stellapharm Việt Nam…
Tương tự, hoạt chất Alpha Chymotrypsin 4200IU (được sử dụng để chống viêm, giảm phù nề sau chấn thương, phẫu thuật, bỏng) hiện đã được nhiều doanh nghiệp nội sản xuất như: Công ty CP Dược phẩm trung ương I - Pharbaco, Công ty CP Dược phẩm OPV, Công ty CP Dược Hậu Giang, Công ty CP Pymepharco, Công ty CP Hóa dược Việt Nam… Trong đó, không ít thuốc đạt tiêu chí kỹ thuật cao, đủ điều kiện hưởng ưu đãi khi tham gia đấu thầu theo quy định của Luật Đấu thầu, Thông tư số 03/2024/TT-BYT.
Thế nhưng thuốc nội vẫn phải cạnh tranh quyết liệt với thuốc nhập khẩu, thị phần thực tế của những mặt hàng trên chưa phản ánh đầy đủ năng lực sản xuất trong nước.
Trong khi đó, phía sau năng lực sản xuất ấy là những khoản đầu tư rất lớn. Theo báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp dược niêm yết, việc đầu tư dây chuyền sản xuất thuốc đạt tiêu chuẩn cao như EU-GMP, PIC/s-GMP hay xây dựng hồ sơ tương đương sinh học (BE) đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian dài, và hiệu quả tài chính thường đến chậm hơn nhiều so với những ngành khác.
Không ít doanh nghiệp có doanh thu hàng nghìn tỷ đồng nhưng lợi nhuận vẫn mỏng. Một phần nguyên nhân đến từ áp lực cạnh tranh gay gắt với thuốc ngoại nhập, kể cả ở nhóm điều trị chuyên khoa hoặc phân khúc kỹ thuật cao.
Nhiều ý kiến chỉ ra một trong những rào cản lớn nhất là tâm lý thị trường. Không ít bác sĩ vẫn ưu tiên sử dụng thuốc biệt dược gốc hoặc thuốc nhập khẩu vốn đã quen dùng trong phác đồ điều trị. Nhiều bệnh viện đặt ra yêu cầu khắt khe về chất lượng, tính ổn định và dữ liệu lâm sàng, nhất là thuốc điều trị chuyên sâu hoặc bệnh nặng. Người bệnh cũng thường có tâm lý sính thuốc ngoại, cho rằng thuốc nhập khẩu sẽ hiệu quả hơn thuốc sản xuất trong nước. Điều này khiến thuốc nội, dù đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, vẫn cần thêm thời gian để xây dựng niềm tin.
Ưu đãi trong đấu thầu chỉ là điều kiện cần
Theo PGS.TS Lê Văn Truyền - nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, năng lực cạnh tranh của thuốc Việt hiện không chỉ phụ thuộc vào việc sản xuất được hoạt chất, mà còn nằm ở khả năng chứng minh tính tương đương sinh học (BE), tiêu chuẩn GMP cao, hồ sơ nghiên cứu lâm sàng và năng lực cung ứng ổn định.
Các dòng thuốc first generic (thế hệ generic đầu tiên thay thế biệt dược gốc), sản phẩm nhận chuyển giao công nghệ đang được xem là hướng đi quan trọng để doanh nghiệp dược Việt nâng vị thế.
Một số doanh nghiệp dược lớn đã bắt nhịp dịch chuyển theo xu hướng này. Theo lãnh đạo Công ty CP Vinpharm, doanh nghiệp đang thúc đẩy đàm phán nhận chuyển giao công nghệ, hướng tới mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ sản xuất dược sinh học trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Việc đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất dược sinh học không chỉ mang ý nghĩa kinh doanh, mà còn là chiến lược dài hạn để kéo giảm chi phí điều trị và mở rộng khả năng tiếp cận thuốc cho người bệnh.
Thời gian gần đây, nhiều gói thầu mua thuốc xuất hiện tình trạng nhà thầu chào giá thuốc nhập khẩu cao hơn giá kế hoạch. Một số nhà thầu lý giải, nguyên nhân chào giá cao là do ảnh hưởng từ chi phí logistics, biến động tỷ giá, gián đoạn nguồn cung nguyên liệu và căng thẳng thương mại quốc tế. Việc phụ thuộc vào nguồn cung thuốc nhập khẩu khiến nhiều nhóm thuốc đối mặt với nguy cơ tăng giá hoặc thiếu hụt cục bộ vì phải hủy thầu để đấu thầu lại.
Do đó, việc tăng tỷ lệ sử dụng thuốc nội không chỉ là câu chuyện phát triển ngành dược trong nước, mà còn liên quan đến bảo đảm an ninh y tế và tính bền vững của Quỹ Bảo hiểm y tế. Việc hàng trăm hoạt chất mới được đề xuất bổ sung, nâng Danh mục thuốc sản xuất trong nước được hưởng ưu đãi trong đấu thầu lên 263 hoạt chất được xem là bước đi đáng chú ý nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp dược nội địa phát triển.
Giới chuyên gia cho rằng, ưu đãi trong đấu thầu mới chỉ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Muốn thay đổi cục diện cạnh tranh, chinh phục được bác sĩ và người bệnh về hiệu quả điều trị, doanh nghiệp dược vẫn phải tiếp tục đầu tư mạnh vào chất lượng, mở rộng số lượng thuốc đạt BE, nâng chuẩn GMP, tăng tỷ trọng thuốc công nghệ cao, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ cũng như nâng năng lực cung ứng.
