 |
| Ảnh minh họa |
Dù chủ đầu tư khẳng định HSMT bảo đảm cạnh tranh khi cho phép chào hàng hóa “tương đương hoặc ưu việt hơn”, nhưng thực tế vẫn khiến không ít nhà thầu băn khoăn: cạnh tranh trong trường hợp này là hình thức hay thực chất?
Mới đây, UBND xã Thạch Thất (TP. Hà Nội) tổ chức đấu thầu rộng rãi Gói thầu Mua sắm trang thiết bị thiết chế nhà văn hóa thôn Yên Bình, Bình Yên, Kim Quan, Phú Kim, Tiến Xuân, Thạch Hòa. Ngay khi HSMT được phát hành, có nhà thầu chỉ ra rằng, sản phẩm được định hướng đến là “tivi Sharp 4T-C55FM2X”, thông qua các thông số kỹ thuật (cấu hình) quy định trong HSMT. Nhà thầu khẳng định, việc HSMT áp đặt thông số mang tính định hướng, độc quyền của một thương hiệu nhất định sẽ dẫn đến không có hãng sản xuất nào khác có thể đáp ứng, kể cả trong trường hợp HSMT cho phép đề xuất hàng hóa tương đương.
Thực tế, danh mục hàng hóa trúng thầu được Chủ đầu tư công bố trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ngày 22/12/2025 cho thấy, sản phẩm tivi 55 inch mà nhà thầu trúng thầu cung cấp có ký mã hiệu: 4T-C55FM2X, nhãn hiệu: Sharp, xuất xứ: Thái Lan.
Trường hợp tương tự cũng được ghi nhận vào tháng 12/2025 tại Gói thầu Mua sắm thiết bị dạy học, thiết bị chuyển đổi số giáo dục phục vụ các trường phổ thông vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Trong văn bản gửi Báo Đấu thầu, Công ty CP Dịch vụ giải pháp viễn thông và Tin học An Hùng Minh (nhà thầu bị loại) cho biết không đồng tình với kết quả lựa chọn nhà thầu. Theo HSMT, thiết bị màn hình 75 inch và 55 inch phải đáp ứng yêu cầu: “Smart TV với hệ điều hành Tizen hoặc tương đương”.
HSMT cho phép nhà thầu chào hàng hóa có tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ, đặc tính kỹ thuật và tính năng sử dụng “tương đương” hoặc “ưu việt hơn” so với yêu cầu tối thiểu. Trên cơ sở đó, tại HSDT, An Hùng Minh chào thiết bị màn hình 55 inch, ký mã hiệu 55UA7350PSB, nhãn hiệu LG, sử dụng hệ điều hành WebOS 25. Nhà thầu khẳng định tính tương đương của hệ điều hành WebOS so với Tizen như yêu cầu trong HSMT bằng các tài liệu phân tích so sánh, chứng minh. Tuy nhiên, khi đánh giá HSDT, Tổ chuyên gia không thừa nhận tính tương đương của sản phẩm này do cho rằng, các tài liệu đề xuất chưa đủ cơ sở chứng minh.
Sau khi được yêu cầu làm rõ, nhà thầu tiếp tục bổ sung Thư xác nhận của Công ty TNHH Điện máy ECC Việt Nam về việc hệ điều hành WebOS 25 tương đương Tizen. Dù vậy, tài liệu này cũng không được Tổ chuyên gia chấp nhận với lý do đơn vị xác nhận chỉ là nhà phân phối trung gian, không phải nhà sản xuất, không có thẩm quyền xác nhận nội dung trên.
Kết luận đánh giá của Tổ chuyên gia đã dẫn đến việc An Hùng Minh đã hai lần kiến nghị. Theo nhà thầu, Tizen là hệ điều hành do hãng Samsung phát triển và sử dụng độc quyền trên các sản phẩm tivi của hãng này, không có hãng sản xuất tivi nào khác có thể sử dụng hệ điều hành này và cũng không có một quy chuẩn nào để chứng minh được tính tương đương với một thông số độc quyền. Việc HSMT đưa ra yêu cầu mà chỉ có một sản phẩm của một nhà sản xuất đáp ứng trong khi trên thị trường có nhiều nhà sản xuất có thể cung cấp là vi phạm quy định khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu.
Tại Gói thầu Cung cấp, lắp đặt thiết bị ti vi, máy tính trên địa bàn huyện Tánh Linh (tỉnh Bình Thuận), các thông số kỹ thuật mang tính độc quyền của hãng Samsung cũng khiến 4 nhà thầu có giá dự thầu thấp bị loại, dẫn đến việc các nhà thầu này đồng loạt gửi đơn kiến nghị.
Chia sẻ với phóng viên, nhiều đơn vị mua sắm nhìn nhận, việc HSMT mô tả một cách quá chi tiết đặc tính kỹ thuật, thiết kế công nghệ hoặc đưa ra yêu cầu kỹ thuật bằng cách sao chép y nguyên catalogue, cấu hình thông số kỹ thuật của một sản phẩm cụ thể sẽ khiến nhà thầu bị hạn chế về sản phẩm tham gia chào thầu, dẫn đến cục diện chỉ có hàng hóa được dẫn chứng tham khảo nêu trong HSMT mới đáp ứng.
Theo chuyên gia đấu thầu, về nguyên tắc, cụm từ “tương đương” được hiểu là một tiêu chí mở, nhằm khuyến khích cạnh tranh, tạo điều kiện cho nhiều sản phẩm khác nhau tham gia dự thầu, miễn là đáp ứng được yêu cầu sử dụng, công năng và chất lượng. Tuy nhiên, trường hợp HSMT đưa ra hàng loạt thông số kỹ thuật chi tiết, đặc biệt là những thông số mang yếu tố độc quyền của một hãng cụ thể, thì việc tìm kiếm và chứng minh sản phẩm “tương đương” trở thành bài toán khó đối với nhà thầu. Khi HSMT được xây dựng theo hướng “đóng khung” kỹ thuật, cạnh tranh trong đấu thầu chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa. Về hình thức, HSMT vẫn tuân thủ quy định, nhưng xét về thực chất, kết quả lựa chọn nhà thầu đã được định danh ngay từ khâu lập HSMT.
Chuyên gia đấu thầu gợi mở, HSMT cần tập trung mô tả yêu cầu về công năng, mục đích sử dụng, hiệu suất và yêu cầu chất lượng cốt lõi, thay vì đi sâu vào những thông số kỹ thuật mang tính định danh sản phẩm. Trường hợp cần viện dẫn sản phẩm cụ thể để minh họa, cần lựa chọn cách mô tả mở, tránh sao chép nguyên trạng catalogue, đồng thời xây dựng tiêu chí đánh giá tương đương một cách rõ ràng, hợp lý và khả thi.
