 |
| Thách thức lớn hiện nay là tình trạng khan hiếm lao động trầm trọng trong mọi lĩnh vực, từ hạ tầng giao thông đến dân dụng. Ảnh: Lê Tiên |
“Chưa bao giờ nhà thầu, nhà đầu tư có nhiều cơ hội phát triển, khẳng định năng lực như hiện nay”
Ông Trần Văn Thế, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư và Phát triển INDEL (INDEL CORP)
Chúng tôi nhận thấy chưa bao giờ các nhà thầu, nhà đầu tư có nhiều cơ hội phát triển, khẳng định năng lực tham gia vào các dự án của đất nước như hiện nay.
Nghị quyết số 68-NQ/TW với tư duy đột phá về phát triển khu vực kinh tế tư nhân tạo ra không gian phát triển mới, rộng mở cho nhà thầu, doanh nghiệp. Nhiều giải pháp được đưa ra, từ cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đến bảo vệ quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và thực thi hợp đồng, yêu cầu chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ tư duy "xin - cho" sang tư duy phục vụ, mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực đã củng cố niềm tin và tạo điều kiện để các doanh chủ mở rộng hoạt động. Đây là nền tảng thuận lợi để các doanh nghiệp đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Cùng với đó, Việt Nam đang trong giai đoạn tập trung cao nhất mọi nguồn lực cho đầu tư phát triển, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, trong đó hạ tầng được đẩy mạnh đầu tư để tạo nền tảng phát triển nhanh, bền vững. Từ hệ thống giao thông chiến lược, hạ tầng đô thị, logistics, đến các dự án năng lượng tái tạo, truyền tải điện, LNG hay hạ tầng phục vụ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đều đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn và sự tham gia của các doanh nghiệp có năng lực. Các chính sách thu hút đầu tư, đấu thầu đang được sửa đổi, hoàn thiện, phương thức PPP được mở rộng, mở dư địa rất lớn cho nhà đầu tư tư nhân tham gia vào các công trình, dự án hạ tầng lớn của đất nước thông qua nhiều hình thức.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế đối với những doanh nghiệp có đủ năng lực để nắm bắt. Chúng tôi luôn xác định rằng, chính sách thuận lợi là điều kiện cần, còn củng cố năng lực nội tại mới là điều kiện đủ. Danh mục đầu tư hiện nay có nhiều dự án yêu cầu công nghệ cao, công nghệ mới như dự án sân bay trên mặt biển, đường sắt đô thị, nhà máy sản xuất hydro xanh, LNG…, đòi hỏi nhà đầu tư phải không ngừng nâng cao năng lực vốn, công nghệ. Tôi cho rằng, giải pháp quan trọng là nhà đầu tư, nhà thầu trong nước cần chủ động kết nối với các nhà đầu tư nước ngoài để nhận chuyển giao công nghệ, dần dần làm chủ sau khi đầu tư xong.
Khi chính sách ngày càng thông thoáng, thị trường ngày càng minh bạch và nhu cầu đầu tư tiếp tục gia tăng, các nhà thầu, nhà đầu tư nỗ lực tự thân nâng cao năng lực chắc chắn có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn, ghi dấu ấn trên các công trình, dự án của đất nước.
“Giải quyết tổng thể và bài bản các "nút thắt" liên quan đến sự sống còn của nhà thầu xây dựng”
Ông Phạm Văn Khôi, Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân là “cú hích” mở đường cho tư nhân vào tham gia phát triển hạ tầng. Hàng loạt doanh nghiệp lớn như: VinGroup, SunGroup, Sơn Hải, Thaco, Đèo Cả, Hòa Phát, Đại Quang Minh, Phương Thành, Geleximco... đã và đang tham gia vào các dự án hạ tầng trọng yếu của đất nước. Có thể nói, chưa bao giờ nguồn việc cho nhà thầu lại lớn như hiện tại và sẽ tiếp tục lớn khi hàng triệu tỷ đồng đầu tư công sẽ được rót vào nền kinh tế nhằm thay đổi hạ tầng đất nước trong 5 - 10 năm tới.
Tuy nhiên, cùng với thời cơ và thuận lợi là hàng loạt thách thức đang đè trên vai các nhà thầu, nhất là bài toán về nguồn nhân lực thiếu hụt trầm trọng. Thời gian qua, ngành xây dựng chưa thực sự chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực nên ở phân khúc nào cũng thiếu, từ công nhân, thợ lành nghề đến kỹ sư, chuyên gia cao cấp. Để doanh nghiệp có thể chọn, giữ chân người tài, huy động đủ nhân công cùng lúc làm nhiều công trình lớn là rất khó khăn, thách thức trong bối cảnh hiện nay.
Bên cạnh đó, khi triển khai đồng loạt nhiều công trình lớn, nhu cầu về đất, đá, cát, sỏi xây dựng vượt nhiều lần so với công suất hiện tại của các mỏ, dẫn đến khan hiếm nguồn cung, đẩy giá lên cao. Trong nhiều trường hợp, vì áp lực tiến độ, nhà thầu phải chấp nhận mức giá phi thị trường và đây là một thực tế bào mòn lợi nhuận hoạt động, nhất là với các nhà thầu nhỏ và vừa, vốn đã yếu thế sức khỏe vì tiềm lực tài chính mỏng.
Theo tôi, để tháo gỡ những khó khăn, thách thức thực tế, bên cạnh nỗ lực của nhà thầu, cần có sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, của cả hệ thống chính trị. Hy vọng các chính sách đang và sắp được ban hành sẽ giải quyết tổng thể và bài bản các "nút thắt" liên quan đến sự sống còn và phát triển bền vững của nhà thầu xây dựng.
“Chỉ những nhà thầu chủ động đi trước về công nghệ và con người mới có thể đứng vững và dẫn dắt cuộc chơi hạ tầng”
Ông Hồ Tuấn Nhân, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và Dịch vụ thương mại Hòa Hoàng
Thị trường xây dựng tại Việt Nam đang đứng trước những cơ hội bứt phá chưa từng có khi hàng loạt siêu dự án hạ tầng quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp đồng loạt được triển khai. Tuy nhiên, để nắm bắt và chuyển hóa cơ hội này thành lợi thế cạnh tranh, các nhà thầu nội địa không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm sẵn có, mà phải nỗ lực tự thân nâng cao năng lực công nghệ, tài chính và quản trị. Những công trình trọng điểm quốc gia, tiêu biểu là dự án đường sắt tốc độ cao, đòi hỏi hàm lượng công nghệ và độ chính xác cực kỳ khắt khe. Đây là bài toán đòi hỏi tư duy quản lý hiện đại và công nghệ tiên tiến.
Để đủ sức tham gia trực tiếp vào các chuỗi cung ứng phức tạp này, việc tự nâng cấp năng lực thi công là con đường bắt buộc của doanh nghiệp Việt. Nút thắt lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ đường sắt và hạ tầng kỹ thuật cao. Để giải quyết bài toán then chốt này, nhà thầu cần chủ động thuê chuyên gia, tổ chức quốc tế có kinh nghiệm để chuyển giao công nghệ và "đào tạo thực chiến". Cùng với đó, cần bồi dưỡng lực lượng kế cận, đầu tư bài bản, dài hạn vào công tác đào tạo nguồn nhân lực hiện có để không chỉ đáp ứng tiến độ xây dựng trước mắt, mà còn làm chủ hoàn toàn khâu vận hành, bảo trì và khai thác an toàn sau khi dự án đi vào hoạt động.
Cơ hội việc làm với nhà thầu Việt ngày càng lớn, nhưng chỉ những nhà thầu chủ động đi trước một bước về công nghệ và con người mới có thể đứng vững và dẫn dắt cuộc chơi hạ tầng trong kỷ nguyên mới.
“Giải pháp sống còn cho nhà thầu lúc này là tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị”
Ông Nguyễn Bá Khương, Giám đốc Công ty CP Xây dựng công trình 568
Theo kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm tới, khối lượng công việc cho các nhà thầu xây dựng là rất lớn, nhưng thách thức lớn nhất hiện nay là tình trạng khan hiếm lao động trầm trọng trong mọi lĩnh vực, từ hạ tầng giao thông đến dân dụng.
Điển hình tại Công ty 568, chúng tôi đang triển khai các dự án trọng điểm như cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Hữu Nghị - Chi Lăng. Từ năm 2025, chúng tôi đã dự báo tình trạng thiếu hụt lao động sẽ rất nghiêm trọng vào năm 2026. Ngay lúc này, dù đang trong mùa mưa - thời điểm vốn dễ tuyển người nhất - Công ty vẫn đứng trước thực trạng thiếu hụt nhân lực vận hành máy móc và thiết bị thi công.
Bên cạnh vấn đề lao động, “bão giá” nhiên liệu và vật liệu cũng là bài toán rất thách thức. Biến động địa chính trị thế giới, điển hình là xung đột khu vực Trung Đông, đã đẩy giá xăng dầu lên cao, có thời điểm chạm mức 40.000 - 45.000 đồng/lít và rơi vào tình trạng khan hiếm. Chi phí thực tế đến tay nhà thầu thường phải cộng thêm từ 5.000 - 6.000 đồng/lít cước vận chuyển, trong khi giá đầu vào khi lập dự toán chỉ khoảng 20.000 - 22.000 đồng/lít. Đáng quan ngại hơn, giá vật liệu đầu vào thường “tăng nhanh, giảm nhỏ giọt” theo giá dầu, cộng với lãi suất ngân hàng duy trì ở mức cao, đang tạo nên áp lực tài chính đè nặng lên các doanh nghiệp xây dựng.
Khó khăn đang bủa vây nhiều mặt từ thiếu hụt lao động đến áp lực tăng giá vật liệu và nhiên liệu và dù có cơ chế bù giá, nhưng vẫn không theo kịp biến động thực tế. Trong bối cảnh này, nhà thầu nào triển khai dự án mà đạt được mức hòa vốn đã được xem là một thành công.
Để vượt qua khó khăn, theo chúng tôi, phương án khả thi nhất là tái cấu trúc doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ vào quản lý nhằm tối ưu hóa nguồn nhân lực và nâng cao hiệu quả. Những doanh nghiệp không đáp ứng được yêu cầu này sẽ rất khó trụ vững trong giai đoạn khắc nghiệt thương trường. Bên cạnh đó, vấn đề quản trị nợ đọng cũng mang tính sống còn. Thực tế, hầu hết doanh nghiệp trong thời điểm này đều đối mặt với nợ đọng, mức độ nặng nhẹ tùy thuộc vào cấu trúc và năng lực triển khai của từng đơn vị.
“Thiếu các chính sách đủ mạnh và thiết thực sẽ rất khó xây dựng được các DN đủ sức đảm đương những dự án quy mô lớn”
Ông Nguyễn Văn Hùng, Tổng giám đốc Tổng công ty Lắp máy Việt Nam (LILAMA)
Để nâng cao năng lực các ngành công nghiệp trong nước, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển, trong đó có ngành cơ khí. Đáng chú ý, Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng đã đề xuất các cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, chỉ định thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm và thúc đẩy nội địa hóa trong các dự án lớn. Dự thảo cũng đưa ra nhiều chính sách ưu đãi như hỗ trợ lãi suất, mua công nghệ, bảo hiểm sản phẩm, chi phí đầu vào và tiêu thụ sản phẩm đối với doanh nghiệp được giao thực hiện nhiệm vụ, đặt hàng.
Từ góc độ doanh nghiệp lắp máy, chúng tôi đánh giá cao định hướng mới và ủng hộ việc xây dựng cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ để thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm, trong đó cơ khí là một lĩnh vực then chốt. Đây cũng là chủ trương đã được đặt ra nhiều năm nhưng việc triển khai trên thực tế vẫn chưa đạt kỳ vọng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia phát triển đều có chính sách hỗ trợ rất cụ thể đối với các ngành công nghiệp trọng điểm. Vì vậy, chính sách của Việt Nam cũng cần được lượng hóa bằng các mục tiêu, tiêu chí và cơ chế thực hiện rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Nếu thiếu các chính sách đủ mạnh và thiết thực hỗ trợ doanh nghiệp phát triển năng lực thiết kế, chế tạo và thi công, chúng ta sẽ rất khó nâng cao sức cạnh tranh và xây dựng được các doanh nghiệp đủ sức đảm đương những dự án quy mô lớn.
Bên cạnh việc xây dựng chính sách phát triển công nghiệp, cần mở cơ chế để doanh nghiệp trong nước được tham gia, khẳng định năng lực thông qua các dự án trọng điểm. Hiện nay, Luật Đấu thầu đã có một số cơ chế ưu tiên doanh nghiệp trong nước như cộng điểm, ưu đãi về giá hoặc các tiêu chí khuyến khích khi đánh giá hồ sơ dự thầu. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế vẫn cần được cải thiện để các chính sách này phát huy hiệu quả.
Đáng chú ý, Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu đã trao thêm quyền chủ động cho chủ đầu tư trong việc chỉ định thầu đối với các công trình, dự án đặc thù, trọng điểm quốc gia. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải chủ đầu tư nào cũng mạnh dạn áp dụng cơ chế này do còn nhiều áp lực về trách nhiệm.
Vì vậy, chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng hỗ trợ thực chất để chủ đầu tư yên tâm, mạnh dạn lựa chọn nhà thầu trên cơ sở năng lực đã được kiểm chứng qua quá trình thực hiện các dự án. Đối với những doanh nghiệp đã khẳng định được năng lực và uy tín, chủ đầu tư có thể giao nhiệm vụ theo yêu cầu cụ thể, đồng thời xác định mức lợi nhuận hợp lý để doanh nghiệp triển khai. Đây là cách làm đã được nhiều quốc gia áp dụng nhằm rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả đầu tư. Quan trọng hơn, cơ chế này sẽ tạo động lực để doanh nghiệp cơ khí Việt tích lũy kinh nghiệm, làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và từng bước đảm nhận các dự án quy mô lớn, góp phần xây dựng nền công nghiệp tự chủ và bền vững.
