 |
| Ảnh minh họa: Internet |
Là quốc gia tiêu thụ dầu thô lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã tung ra mọi quân bài chiến lược để bảo toàn nguồn cung trong nước, khi xung đột tại Trung Đông cắt đứt hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày. Bằng cách chủ động cắt giảm nhập khẩu, xả kho dự trữ khổng lồ và tăng cường sử dụng năng lượng sạch, Bắc Kinh đã giảm bớt đáng kể - nếu không muốn nói là hóa giải hoàn toàn - tác động của làn sóng bão giá ở thị trường nội địa.
Những động thái này ngay lập tức tạo ra hiệu ứng dây chuyền đối với thị trường toàn cầu.
Sau hơn 3 tháng xung đột bùng nổ, nhiều chuyên gia từng dự báo giá dầu có thể phi mã lên mức 200 USD/thùng ngay trong năm nay. Thế nhưng, bất chấp việc tổng nguồn cung toàn cầu thiếu hụt ước tính đã vượt mốc 1 tỷ thùng, giá dầu thô vẫn biến động trong biên độ khá hẹp. Giới phân tích đồng loạt chỉ ra rằng, Trung Quốc chính là nguyên nhân cốt lõi.
"Trung Quốc đã đóng vai trò như một tấm đệm đỡ đòn cho phần còn lại của châu Á... qua đó giảm chấn cho cả nền kinh tế toàn cầu", ông Daan Walter, đại diện Ember - một tổ chức chuyên nghiên cứu về năng lượng, nhận định.
Hôm thứ Hai, giá dầu thô Brent đã lùi về dưới mức 78 USD/thùng trước kỳ vọng Eo biển Hormuz (nơi trung chuyển 1/5 lượng dầu toàn cầu) sẽ sớm thông thương trở lại. Trước thời điểm xung đột nổ ra, giá dầu Brent từng giao dịch dưới ngưỡng 70 USD/thùng, sau đó lập đỉnh trong vòng 4 năm qua ở mức 114 USD/thùng vào đầu tháng 5.
Giới phân tích cho rằng, với tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của Bắc Kinh lên bản đồ năng lượng thế giới, các chính sách và xu hướng tiêu dùng của nước này sẽ là kim chỉ nam cho thị trường thời gian tới, bất kể Eo biển Hormuz có được mở cửa lại nhanh hay chậm.
"Bàn tay vô hình" của Bắc Kinh
Trong một báo cáo nghiên cứu công bố đầu tháng này, các chuyên gia phân tích tại Societe Generale nhắc lại bài học lịch sử: Lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập năm 1973 chỉ làm mất đi 7% nguồn cung dầu thô toàn cầu nhưng đã khiến giá dầu nhảy vọt tới 134%. Trái lại, trong cuộc xung đột Trung Đông lần này, dù xung đột bóp nghẹt tới 14% nguồn cung thế giới, giá dầu lại không hề chứng kiến những cú nhảy dựng đứng như vậy.
Các chuyên gia lý giải sự nghịch lý này phần lớn là nhờ Trung Quốc - bên đóng vai trò như "bàn tay vô hình đang tái thiết lập thế cân bằng cho thị trường". Nước này đã cắt giảm lượng dầu thô nhập khẩu khoảng 3 triệu thùng/ngày, tương đương với toàn bộ nhu cầu tiêu thụ dầu của cả nước Nhật.
Trung Quốc có thể siết chặt mức tiêu thụ nhờ nhiều bệ đỡ chiến lược. Ông Janiv Shah, Phó Chủ tịch phụ trách thị trường dầu mỏ tại Rystad Energy, cho biết trước khi xung đột nổ ra, Bắc Kinh đã tích cực tích trữ dầu thô nhờ thu mua được các nguồn dầu giá rẻ từ Nga và Iran - vốn là hai quốc gia đang chịu các lệnh trừng phạt.
Đến nay, Trung Quốc đang sở hữu hơn 1 tỷ thùng dầu trong các kho dự trữ thương mại và dự trữ chiến lược. Giới phân tích tiết lộ nước này đã bắt đầu mở kho xả lượng dầu này từ tháng 5.
"Nếu như trước đây Trung Quốc luôn là quốc gia thiết lập 'mức giá sàn' cho thị trường, thì năm nay, xu hướng đó đã hoàn toàn đảo ngược", ông Shah phân tích.
Bên cạnh đó, chính phủ Trung Quốc cũng siết chặt hạn ngạch xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh luyện như dầu diesel và xăng để ưu tiên nguồn cung nội địa. Động thái này khiến các nhà lọc dầu Trung Quốc - vốn đang đối mặt với biên lợi nhuận thấp và bị cắt đứt đường xuất khẩu sang các thị trường hải ngoại - không còn mặn mà với việc thu mua dầu thô từ thị trường quốc tế.
Cùng lúc đó, làn sóng bùng nổ xe điện (EV) tại Trung Quốc cũng giúp nước này giảm bớt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Hiện tại, cứ hai chiếc xe du lịch mới được bán ra tại Trung Quốc thì có một chiếc là xe năng lượng mới (NEV). Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đội xe điện khổng lồ của Trung Quốc đã giúp cắt giảm nhu cầu tiêu thụ dầu khoảng 1 triệu thùng/ngày trong năm ngoái.
"Đây là một 'van xả áp' tuyệt vời cho thị trường dầu thô toàn cầu", ông David Fishman, chuyên gia phân tích năng lượng Trung Quốc tại Lantau Group, nhận xét.
Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng cảnh báo rằng, mặc dù giá dầu leo thang sẽ tiếp tục bóp nghẹt nhu cầu của người tiêu dùng lẫn các nhà lọc dầu, song khả năng giảm chấn cú sốc nguồn cung của Trung Quốc có thể bị giới hạn bởi sức chứa của các kho dự trữ.
"Kho dự trữ dầu thô là thứ không thể xả mãi được. Nếu giá dầu hạ nhiệt, tôi dự đoán việc đầu tiên họ làm sẽ là quay lại thu mua tích trữ", ông Fishman nhận định.
Từ thiếu hụt sang nỗi lo thừa cung?
Sau nhiều tháng nơm nớp lo sợ những hệ lụy từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ tồi tệ nhất lịch sử, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) lúc này lại đưa ra cảnh báo: Việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz có thể kích hoạt tình trạng dư thừa nguồn cung vào năm tới.
Trong báo cáo dầu mỏ hàng tháng công bố hôm thứ Tư, IEA dự báo, tăng trưởng nguồn cung sẽ vượt mức cầu khoảng 4,7 triệu thùng/ngày vào năm sau, khi sản lượng dầu tại Trung Đông quay trở lại quỹ đạo bình thường.
"Điều này có thể mang lại khoảng lặng dễ thở cho thị trường, đồng thời là cơ hội để các quốc gia lấp đầy lại các kho dự trữ đã cạn kiệt hoặc xây dựng kho dự trữ chiến lược mới, trong bối cảnh các nước đang rà soát lại chiến lược và chính sách năng lượng sau cuộc khủng hoảng", IEA nhấn mạnh trong báo cáo.
Dù tổng cầu dầu mỏ toàn cầu được dự báo vẫn tăng trưởng vào năm tới, nhưng những bất ổn vừa qua đã thúc đẩy làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào năng lượng tái tạo. Về lâu dài, điều này sẽ tiếp tục bào mòn thị phần của dầu thô. Trung Quốc - cường quốc dẫn đầu thế giới về xe điện, pin và pin năng lượng mặt trời - ghi nhận kim ngạch xuất khẩu kỷ lục các sản phẩm công nghệ năng lượng sạch vào tháng 3, ngay sau khi xung đột tại Trung Đông bùng nổ.
"Tiến trình chuyển dịch sang điện hóa đang tăng tốc mạnh mẽ. Chúng ta vẫn phải chờ xem các cuộc đàm phán tại Trung Đông tiến triển ra sao, nhưng nhìn một cách tổng thể, đây có thể là thời điểm vàng cho nỗ lực giảm phát thải carbon toàn cầu", ông Cosimo Ries, chuyên gia phân tích mảng năng lượng và ô tô tại Trivium China, nhận định.
Bà Muyu Xu, chuyên gia phân tích dầu thô cấp cao tại nền tảng dữ liệu hàng hóa Kpler, cho rằng tình trạng dư cung có thể xuất hiện ngay trong tháng tới. Nếu Eo biển Hormuz được khơi thông nhanh chóng, khoảng 100 triệu thùng dầu đang bị mắc kẹt sẽ lập tức được bơm ngược trở lại thị trường.
Dù vậy, bà Xu bổ sung rằng, nhiều quốc gia hiện đã hoàn tất việc gom đủ nguồn hàng cho nhu cầu mùa hè, và Trung Quốc một lần nữa có thể trở thành chiếc phao cứu sinh quyết định giúp thị trường tìm lại thế cân bằng.
"Bức tranh hiện tại đã hoàn toàn đảo ngược so với chỉ 2 tháng trước. Ngay lúc này, quốc gia duy nhất có đủ năng lực để hấp thụ lượng nguồn cung dư thừa chính là Trung Quốc. Nhưng bài toán đặt ra là: Trung Quốc thực sự muốn mua gì?", bà Xu nhận xét.
