 |
| Dự báo trong ngắn hạn, giá nhiên, vật liệu phục vụ công tác xây dựng, bảo trì đường bộ sẽ ở mức cao, gây khó khăn có công tác triển khai các gói thầu xây lắp, sửa chữa. Ảnh: Gia Khoa |
Những khó khăn thực tiễn
Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, từ đầu tháng 3/2026 đến nay, giá dầu thô thế giới tăng vọt, dẫn đến trong nước có nhiều đợt điều chỉnh giá mặt hàng nhiên, vật liệu (xăng tăng khoảng 15%, dầu diesel tăng mạnh khoảng 70%, vật liệu nhựa đường tăng khoảng 31,77% so với cuối tháng 2). Trong trường hợp tình hình xung đột tiếp tục kéo dài, giá dầu thô được dự đoán có thể tiếp tục ở mức 100 - 120 USD/thùng. Dự báo trong ngắn hạn, giá nhiên, vật liệu phục vụ công tác xây dựng, bảo trì đường bộ (đặc biệt là xăng, dầu, nhựa đường) ở mức cao, có khả năng khan hiếm cục bộ, gây khó khăn có công tác triển khai các gói thầu xây lắp, sửa chữa liên quan đến thảm nhựa mặt đường.
Từ phía các nhà thầu, chia sẻ với phóng viên Báo Đấu thầu, một số nhà thầu cho biết đã tham gia đấu thầu từ trước Tết Nguyên đán 2026 (thời điểm chưa có biến động lớn về giá xăng, dầu, nguyên, vật liệu xây dựng) nhưng đến nay, chủ đầu tư thông báo trúng thầu mà đơn giá dự thầu đã lạc hậu nhiều so với thực tế. Trước sức ép của các chủ đầu tư, nhà thầu không thể trì hoãn việc ký hợp đồng vì nếu trì hoãn hoặc từ chối sẽ có nguy cơ bị tịch thu bảo lãnh dự thầu, bêu tên trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Nhà thầu mong muốn cơ quan chức năng sớm có giải pháp tháo gỡ, cho phép điều chỉnh lại giá gói thầu dù đã ký hợp đồng, chuyển hợp đồng theo đơn giá cố định sang đơn giá điều chỉnh.
Đại diện Công ty TNHH Xây dựng Phan Đình chia sẻ, hiện nay, nguồn cung cấp nhựa đường (phải nhập khẩu) phục vụ cho công tác sản xuất bê tông nhựa bị gián đoạn. Đây là một khó khăn hiện hữu. Thiếu nhựa đường để phục vụ thi công hạng mục bê tông nhựa mặt đường (công tác thi công bê tông nhựa chiếm tỷ trọng rất lớn trong giá trị xây dựng công trình đường bộ), nhà thầu phải tìm cách khắc phục bằng cách thực hiện các hạng mục ít chịu tác động tới biến động giá nhiên liệu như hệ thống an toàn giao thông, thoát nước.
Ông Nguyễn Thanh Hoài, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, kế hoạch bảo trì đường bộ năm 2026 có 119 gói thầu thuộc các dự án bảo trì do các khu quản lý đường bộ làm chủ đầu tư, tất cả gói thầu đều áp dụng đơn giá cố định (hiện đã hoàn thành lựa chọn nhà thầu cho 89 gói thầu). Trong bối cảnh giá xăng dầu và nhựa đường tăng cao, các nhà thầu gặp nhiều khó khăn, nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Qua rà soát sơ bộ, nếu cập nhật theo giá nhiên, vật liệu theo thời điểm đầu tháng 4/2026, chi phí các gói thầu bảo trì đường bộ ước tính sẽ tăng khoảng 946 tỷ đồng (từ 3.294 tỷ đồng lên 4.240 tỷ đồng). Đối với các gói thầu đã ký hợp đồng, nếu nhà thầu tiếp tục triển khai sẽ thiệt hại nghiêm trọng tới hoạt động kinh doanh (chi phí tăng khoảng 28,7%). Hiện đã có tình trạng nhà thầu trì hoãn thi công, nguy cơ kéo dài thời gian hoàn thành; kéo theo tiềm ẩn mất an toàn giao thông, an toàn công trình; đồng thời không bảo đảm công tác giải ngân nguồn vốn được giao năm 2026.
Chờ đợi giải pháp gỡ khó
Nhiều nhà thầu mong đợi việc điều chỉnh loại hợp đồng theo đơn giá cố định để bớt khó, nhưng theo Cục Đường bộ Việt Nam, đối với các hợp đồng đã ký và đang thực hiện, việc điều chỉnh hợp đồng từ đơn giá cố định sang đơn giá điều chỉnh là không khả thi, do vướng mắc giữa các quy định của pháp luật. Cụ thể, theo quy định tại điểm b Khoản 3 Điều 15 Nghị định 37/2015/NĐ-CP và Khoản 2 Điều 143 Luật Xây dựng năm 2014 thì hợp đồng xây dựng được điều chỉnh trong trường hợp bất khả kháng. Theo Điều 13 và Khoản 7 Điều 95 Luật Xây dựng 2025, hợp đồng xây dựng được điều chỉnh trong trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh cơ bản thay đổi. Hiện nay, khái niệm hoàn cảnh cơ bản thay đổi giữa Luật Dân sự và Luật Xây dựng có sự khác biệt, nhưng trong Điều 13 Luật Xây dựng có quy định mở là các trường hợp khác theo quy định của pháp luật có liên quan. Tuy nhiên, theo Luật Đấu thầu 2023 tại Khoản 2, Điều 64 đối với hợp đồng theo đơn giá cố định không có quy định đối với trường hợp bất khả kháng…
Trước thực tế trên, để các chủ đầu tư thực hiện điều chỉnh giá cho hợp đồng đã ký theo đơn giá cố định thì phải thực hiện sửa hình thức hợp đồng từ đơn giá cố định sang đơn giá điều chỉnh và phải vận dụng quy định tại điểm b Khoản 1 Điều 70 Luật Đấu thầu 2023 với “trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản theo quy định của pháp luật về dân sự”. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 420 Luật Dân sự thì khi hợp đồng có thay đổi cơ bản, bên có lợi ích bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu bên kia đàm phán lại hợp đồng trong một thời hạn hợp lý.
Dẫn những vấn đề trên, Cục Đường bộ Việt Nam cho rằng, việc áp dụng biến động giá nhiên liệu thuộc trường hợp “hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản” để sửa đổi hợp đồng là chưa có đủ cơ sở. Do vậy, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Quốc hội, Chính phủ xem xét tác động của việc tăng giá xăng dầu tới lĩnh vực xây dựng, bảo trì để điều chỉnh, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật làm cơ sở cho các ngành, địa phương thực hiện sửa đổi hợp đồng đối với các hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định.
Được biết, tháng 3/2026, Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam đã có công văn gửi Bộ Xây dựng, kiến nghị giải pháp cho loại hợp đồng trọn gói, hợp đồng theo đơn giá cố định để giúp nhà thầu vượt qua khó khăn khi giá nguyên nhiên liệu tăng bất thường. Theo Hiệp hội Các nhà thầu, tình trạng tăng giá khiến nhiều nhà thầu ở tình thế “tiến thoái lưỡng nan”, bào mòn sức khỏe tài chính nhà thầu.
