Kỳ vọng bước tiến mới trong quản trị DNNN

Doanh nghiệp nhà nước sẽ phải hoạt động theo nguyên tắc thị trường, cạnh tranh bình đẳng với các khu vực khác. Ảnh: Hoàng Anh

Tại Nghị quyết số 79-NQ/TW, một trong những yêu cầu được đặt ra với DNNN là tăng cường đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống quản trị DN. Trong đó, phải hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả DNNN theo nguyên tắc dựa trên tổng thể cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ được giao, phản ánh đầy đủ lợi thế, các nguồn lực Nhà nước giao thông qua các chỉ số hiệu quả tài chính, phi tài chính được lượng hóa, minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế; hạch toán tách bạch nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận.

Đồng thời, có cơ chế giám sát hoạt động, trách nhiệm giải trình của người đại diện phần vốn nhà nước, các chức danh quản lý tại DN gắn với việc nâng cao tiêu chuẩn, điều kiện, tăng cường phân công, phân cấp. Thực hiện có hiệu quả cơ chế tiền lương, bảo đảm khả năng cạnh tranh của DNNN với DN thuộc các thành phần kinh tế khác, thí điểm cơ chế đặc thù về thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm giám đốc/tổng giám đốc tại một số DNNN.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng yêu cầu đối với DN mà Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần, vốn góp chi phối thì có cơ chế, lộ trình phù hợp nhằm: sáp nhập với các DNNN khác để hình thành chuỗi giá trị, tăng quy mô, hiệu quả hoạt động; chuyển giao cho DN có chức năng đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước trung ương hoặc địa phương để rà soát, đánh giá toàn diện thực trạng và phân loại, có giải pháp cơ cấu lại vốn phù hợp. Việc cơ cấu lại vốn nhà nước tại DN phải dựa trên các tiêu chí công khai, minh bạch, hiệu quả, tuân thủ quy định pháp luật theo nguyên tắc Nhà nước làm những gì mà tư nhân không làm hoặc không có khả năng làm, những gì tư nhân làm được thì Nhà nước phải làm tốt hơn.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 25/2, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, một trong những điểm tựa của kinh tế nhà nước thời gian mới là “chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế”. Theo đó, DNNN phải là nơi kỷ luật, minh bạch, cùng trách nhiệm giải trình cao nhất. DNNN phải là nơi của chuẩn mực quản trị quốc gia, tạo ra đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự. Không thể để tồn tại tình trạng "lợi ích nhóm", "sân sau", đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm.

GS. TS. Hoàng Văn Cường, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Kinh tế của Quốc hội đánh giá cao chủ trương trả lại quyền tự chủ cho DNNN và phân định rõ ranh giới giữa quản lý nhà nước và quản trị kinh doanh tại Nghị quyết 79. Theo ông Cường, Nhà nước không nên can thiệp vào các quyết định kinh doanh cụ thể theo kiểu "cầm tay chỉ việc" hay bắt lỗi hành chính. Thay vào đó, DNNN cần được hoàn toàn tự chủ trong việc vận hành để đạt mục tiêu, nhiệm vụ với nguồn lực được giao.

Bên cạnh đó, ông Cường đánh giá cao nội dung về quản lý nhân sự tại Nghị quyết 79 từ khía cạnh thiết lập quy trình xem xét độc lập để bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm" đồng thời đề xuất phải có cơ chế đánh giá giữa rủi ro khách quan với hành vi trục lợi hoặc với năng lực yếu kém. “Cần có cơ chế giúp người quản trị thực hiện công khai, minh bạch và giải trình. Cơ chế này vận hành tốt sẽ khuyến khích những người năng động, sáng tạo dám nghĩ, dám làm. Công khai và minh bạch cũng là cơ chế được chú trọng trong quản trị DN tại các nước phát triển trên thế giới”, ông Cường nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đánh giá cao yêu cầu thay đổi quản trị DNNN trong bối cảnh phân cấp, phân quyền và phân định rạch ròi giữa chức năng đại diện chủ sở hữu, chức năng quản lý nhà nước và chức năng của DN. “Muốn đảm bảo hiệu quả và giám sát DN thì cách tốt nhất là nâng cấp khung quản trị DN theo chuẩn mực quốc tế. Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã khuyến cáo về khung quản trị từ rất lâu. Nhiều DN tư nhân lớn của Việt Nam, đặc biệt các DN niêm yết đã áp dụng và đạt hiệu quả rất tốt. Với yêu cầu này, DNNN không thể chậm trễ và cơ quan đại diện chủ sở hữu cũng không thể chậm triển khai. Từ đó, hướng tới các mô hình quản trị hiện đại như thuê giám đốc điều hành để tăng tính chuyên nghiệp”, ông Hiếu chia sẻ.

Mặt khác, theo ông Hiếu, điểm nổi bật của Nghị quyết 79 là thể hiện rõ tinh thần DNNN phải hoạt động theo các nguyên tắc thị trường, cạnh tranh bình đẳng với các khu vực khác. “Nội dung nổi bật là thúc đẩy DNNN hiểu rõ không còn chính sách ưu ái mà phải phát triển bằng quản trị theo thông lệ quốc tế trong môi trường cạnh tranh minh bạch, bình đẳng. Thực tiễn và lý thuyết đều cho thấy, chỉ có cạnh tranh mới nâng cao năng lực, mới phát huy hiệu quả và sáng tạo”, ông Hiếu nhấn mạnh.