 |
| Bộ Tài chính đề xuất cơ chế cho thuê nhà, đất công dôi dư với thời hạn tối đa 5 năm trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định (Trong ảnh: Nhà làm việc trong khuôn viên Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Dương cũ). Ảnh: Công Thành |
Hơn 9.600 cơ sở nhà, đất dôi dư tại địa phương
Theo số liệu Bộ Tài chính cập nhật đến ngày 26/10/2026, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư phải xử lý sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính là 31.530 cơ sở. Trong đó, 21.127 cơ sở đã hoàn thành xử lý, khai thác, còn 10.403 cơ sở chưa hoàn thành.
Đáng chú ý, phần lớn số cơ sở chưa hoàn thành xử lý tập trung ở khối địa phương. Cụ thể, trong khi các bộ, cơ quan trung ương còn 795 cơ sở thì khối địa phương còn tới 9.608 cơ sở chưa hoàn thành.
Sự chênh lệch về tiến độ giữa các địa phương khá lớn. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, Tuyên Quang đã hoàn thành xử lý 1.581/1.611 cơ sở, đạt 98,1%; Bắc Ninh hoàn thành 1.001/1.031 cơ sở, đạt 97,1%; Lạng Sơn hoàn thành 614/636 cơ sở, đạt 96,5%. Đây là những địa phương có tỷ lệ hoàn thành cao nhất cả nước.
Ở chiều ngược lại, một số địa phương còn khối lượng nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý rất lớn. Gia Lai còn 971 cơ sở, Đà Nẵng còn 965 cơ sở, Phú Thọ còn 622 cơ sở, Thanh Hóa còn 589 cơ sở, Quảng Trị còn 586 cơ sở và Ninh Bình còn 546 cơ sở.
Đặc biệt, TP.HCM mới hoàn thành xử lý, khai thác 14/279 cơ sở nhà, đất dôi dư, đạt tỷ lệ 5%, thấp nhất trong số 34 địa phương được thống kê. Cà Mau cũng mới hoàn thành 43/390 cơ sở, đạt 11%; Quảng Trị hoàn thành 77/663 cơ sở, đạt 11,6%; Đà Nẵng hoàn thành 305/1.270 cơ sở, đạt 24%.
Theo Bộ Tài chính, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính. Nghị quyết đã tháo gỡ nhiều vướng mắc về phân cấp, phân quyền, xác định đơn giá cho thuê, thời hạn cho thuê, phương thức lựa chọn bên thuê và quản lý nguồn thu từ khai thác tài sản. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những vướng mắc, nhất là đối với các cơ sở được giao cho tổ chức phát triển quỹ đất hoặc UBND cấp xã tiếp nhận để quản lý, khai thác theo pháp luật về đất đai.
Bên cạnh đó, mặc dù Điều 43 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP (quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai) đã quy định cơ chế cho thuê đất ngắn hạn với một số điều kiện thuận lợi, nhưng việc thiếu quy định cụ thể về xác định giá tài sản gắn liền với đất, trình tự và thủ tục cho thuê khiến các địa phương gặp khó khăn trong tổ chức thực hiện.
Mở cơ chế, tăng quyền chủ động cho địa phương
Trước thực trạng trên, Bộ Tài chính đang xây dựng Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ bổ sung một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư. Dự thảo gồm 6 điều, tập trung tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP.
Rà soát tình hình xử lý nhà, đất dôi dư tại Ninh Bình, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Đồng Nai và Vĩnh Long cho thấy, nhiều cơ sở đã được giao cho tổ chức phát triển quỹ đất hoặc UBND cấp xã quản lý nhưng chưa thể khai thác do phải hoàn tất các thủ tục về quy hoạch, mục đích sử dụng đất, đo đạc và xác định giá đất. Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đề xuất cơ chế cho thuê nhà, đất với thời hạn tối đa 5 năm trong thời gian chờ hoàn thiện thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định. Giải pháp này nhằm tạo thêm phương án khai thác tài sản công trong giai đoạn chuyển tiếp, hạn chế lãng phí và không ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng đất lâu dài.
Cụ thể, đối với nhà, đất dôi dư do tổ chức phát triển quỹ đất tiếp nhận để quản lý, khai thác theo pháp luật đất đai, trường hợp tổ chức này có đề nghị và được Chủ tịch UBND cấp tỉnh đồng ý thì được cho thuê nhà, đất như tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà tại địa phương theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP và Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP.
Tương tự, đối với nhà, đất dôi dư do UBND cấp xã tiếp nhận, Dự thảo đề xuất cho phép Chủ tịch UBND cấp xã giao đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực kinh tế trực thuộc UBND cấp xã thực hiện cho thuê nhà, đất theo cơ chế tương ứng, với thời hạn tối đa 5 năm.
Tuy nhiên, cơ chế cho thuê ngắn hạn cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng tài sản. Theo đó, Dự thảo quy định, trong thời hạn thuê mà Nhà nước thực hiện kế hoạch sử dụng đất thì hợp đồng phải chấm dứt trước hạn và xử lý theo quy định tại Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP.
Bên cạnh việc mở rộng cơ chế khai thác nhà, đất dôi dư, Dự thảo cũng bổ sung quy định về xác định đối tượng ưu tiên thuê nhà là cơ sở thực hiện xã hội hóa trong các lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường.
Theo đó, cơ sở thực hiện xã hội hóa được xem xét thuộc đối tượng ưu tiên khi đáp ứng các tiêu chí về loại hình, quy mô, tiêu chuẩn theo quy định của Thủ tướng Chính phủ hoặc có khả năng đáp ứng các tiêu chí này nếu được thuê cơ sở nhà, đất đã đăng ký. Việc ưu tiên chỉ áp dụng khi tài sản thuê được sử dụng đúng mục đích phù hợp với lĩnh vực xã hội hóa.
Trường hợp cơ quan chức năng phát hiện bên thuê không đáp ứng điều kiện được ưu tiên, đối tượng này phải hoàn trả số tiền thuê nhà đã được miễn, giảm và khoản tiền tương đương tiền chậm nộp theo quy định; đồng thời không tiếp tục được hưởng chính sách ưu tiên trong thời gian còn lại của hợp đồng.
Từ thực tiễn địa phương, ông Đặng Hồng Sỹ, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Lâm Đồng yêu cầu các cơ quan, đơn vị rà soát từng cơ sở nhà, đất dôi dư, xác định phương án xử lý, đơn vị chịu trách nhiệm và tiến độ thực hiện cụ thể. Tại cuộc họp ngày 15/10/2026, lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh việc đẩy nhanh đấu giá quyền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất, tổ chức cho thuê những cơ sở đủ điều kiện; đồng thời ưu tiên chuyển đổi công năng phù hợp để phục vụ giáo dục, văn hóa, thể thao và nhu cầu sinh hoạt của người dân. Theo thông tin công bố tại cuộc họp, Lâm Đồng đã hoàn thành xử lý 582/1.255 cơ sở nhà, đất dôi dư, trong đó có 60 cơ sở hoàn thành cho thuê.
Theo một số ý kiến, việc mở rộng quyền chủ động cho các địa phương cần đi đôi với trách nhiệm kiểm tra, giám sát, công khai thông tin tài sản, phương thức lựa chọn bên thuê và giá cho thuê. Đặc biệt, cần bảo đảm cơ chế khai thác ngắn hạn không làm phát sinh lợi ích sử dụng đất kéo dài ngoài phương án đã được cơ quan có thẩm quyền xác định.
Trong bối cảnh thời hạn hoàn thành xử lý nhà, đất dôi dư năm 2026 đang đến gần, việc bổ sung cơ chế đặc thù được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc còn tồn tại. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng không chỉ được đo bằng số lượng cơ sở hoàn thành thủ tục xử lý, mà quan trọng hơn là số tài sản thực sự được đưa vào sử dụng đúng mục đích, tạo ra giá trị kinh tế - xã hội và hạn chế lãng phí nguồn lực công.
