 |
| Doanh nghiệp vừa và nhỏ nếu không chủ động liên kết, nâng cao năng lực thì sẽ ngày càng khó tiếp cận các dự án lớn. Ảnh: Lê Tiên |
Ông Phạm Xuân Khoa - Tổng giám đốc Tổng công ty Tư vấn Xây dựng Thủy lợi Việt Nam - CTCP (HEC) cho rằng, thị trường đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ, chỉ những doanh nghiệp có đủ năng lực tổ chức hệ sinh thái, đổi mới công nghệ và quản trị chuyên nghiệp mới có thể trở thành những “đầu tàu” của ngành.
Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư các công trình trọng điểm quốc gia với yêu cầu về tiến độ, chất lượng rất cao trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động. Ông nhìn nhận thế nào về cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là lĩnh vực thủy lợi?
Thị trường thầu đang thay đổi rất rõ nét. Nếu như trước đây, nguồn việc phân tán ở nhiều dự án vừa và nhỏ thì hiện nay có xu hướng tập trung vào các công trình trọng điểm quốc gia, có quy mô rất lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và thời gian triển khai ngắn hơn rất nhiều. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ có năng lực chuyên môn, mà còn phải có đủ khả năng tổ chức, điều phối cả một hệ sinh thái gồm tư vấn, thiết kế, thi công, cung ứng vật tư, thiết bị và hàng chục nhà thầu phụ cùng tham gia. Một doanh nghiệp đơn lẻ rất khó đáp ứng yêu cầu này.
Thực tế cho thấy, các tập đoàn tư nhân lớn như Vingroup hay Sun Group… đã xây dựng được mô hình quản trị hiện đại, hình thành hệ sinh thái đối tác hiệu quả. Trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng cũng xuất hiện nhiều con sếu đầu đàn như vậy để dẫn dắt thị trường. Ngược lại, doanh nghiệp vừa và nhỏ nếu không chủ động liên kết, nâng cao năng lực thì sẽ ngày càng khó tiếp cận các dự án lớn.
Bên cạnh cơ hội, doanh nghiệp đang phải đối mặt với nhiều khó khăn do những bất ổn của nền kinh tế và địa chính trị toàn cầu. Biến động giá nguyên vật liệu, năng lượng, chi phí vận tải; dư địa chính sách tài khóa và tiền tệ thu hẹp đang tạo áp lực lớn.
Riêng lĩnh vực thủy lợi, tổng nguồn vốn bố trí cho các dự án vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, thời gian qua, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, sáp nhập các ban quản lý dự án khiến nhiều dự án phải rà soát lại, một số dự án chưa thể triển khai do chưa bố trí được vốn hoặc còn vướng mắc về thủ tục pháp lý.
Tuy nhiên, tôi vẫn rất lạc quan về triển vọng trung và dài hạn. Cùng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao mà Chính phủ đang theo đuổi, đầu tư công sẽ tiếp tục là động lực phát triển, trong đó các công trình hạ tầng thủy lợi, phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu sẽ có nhiều cơ hội hơn.
Khi quy mô các dự án ngày càng lớn và yêu cầu tiến độ ngày càng cao, doanh nghiệp xây dựng cần thay đổi như thế nào để thích ứng, theo ông?
Điều đầu tiên là phải thay đổi tư duy phát triển.
Hiện nay, doanh nghiệp xây dựng không thiếu việc nhưng lại rất “khát vốn”. Chi phí vốn cao, khả năng tiếp cận tín dụng của nhiều doanh nghiệp hạn chế, trong khi các dự án lớn đòi hỏi lượng vốn lưu động rất lớn để huy động máy móc, nhân lực, vật tư.
Đáng chú ý, phương thức thanh toán đã thay đổi. Nếu trước đây tồn tại tình trạng nợ dây chuyền kéo dài từ chủ đầu tư đến nhà thầu chính, rồi nhà thầu phụ, đơn vị cung cấp vật liệu, thiết bị…, thì nay doanh nghiệp mua xi măng, thép, nhiên liệu hay thuê thiết bị đều phải thanh toán ngay. “Tiền tươi, thóc thật” đang trở thành nguyên tắc phổ biến của thị trường.
Chính vì vậy, trước mỗi công trình, dự án, doanh nghiệp không chạy theo số lượng công trình như trước, mà phải lựa chọn rất kỹ. Điều được cân nhắc đầu tiên không phải là quy mô gói thầu, mà là năng lực tài chính của chủ đầu tư, khả năng bố trí vốn, tiến độ giải ngân và hiệu quả của dự án.
Cùng với đó là sức ép rất lớn về nguồn nhân lực. Thị trường lao động xây dựng đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt. Những doanh nghiệp lớn đang định hình lại thị trường bằng mô hình quản trị nhân lực chuyên nghiệp hơn, xây dựng hệ thống tiền lương, bảo hiểm, đào tạo và lộ trình phát triển nghề nghiệp bài bản. Trong khi đó, mô hình quản lý thời vụ, trả lương theo từng công trình, thiếu các chính sách dài hạn sẽ rất khó giữ chân người lao động.
Theo ông, cơ quan quản lý nhà nước và bản thân doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho chu kỳ đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030?
Muốn tăng tốc các dự án trọng điểm, trước hết bộ máy quản lý nhà nước cần chuyển động với tốc độ tương ứng. Theo đó, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục, phân cấp, phân quyền rõ hơn, đồng thời gắn trách nhiệm cụ thể đối với người đứng đầu từng cơ quan, từng chủ đầu tư trong toàn bộ quá trình triển khai dự án.
Trên thị trường thầu, cạnh tranh trong thời gian tới sẽ không còn chủ yếu dựa vào giá thấp, mà chuyển sang cạnh tranh bằng công nghệ, giải pháp kỹ thuật và năng lực tổ chức thực hiện dự án. Do đó, cơ chế đấu thầu cần tạo không gian để doanh nghiệp phát huy sáng tạo, ứng dụng vật liệu và công nghệ mới nhằm nâng cao chất lượng, rút ngắn tiến độ và tối ưu hiệu quả đầu tư, thay vì cứng nhắc theo đơn giá và định mức, nhà thầu chỉ cạnh tranh bằng việc giảm giá.
Về phía doanh nghiệp, chúng tôi xác định giai đoạn 2026 - 2030 là chu kỳ đầu tư rất quan trọng nên đã chủ động chuẩn bị từ rất sớm. HEC tích cực tiếp cận nguồn việc ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đẩy mạnh tham gia đấu thầu qua mạng, giữ vững các thị trường truyền thống tại khu vực phía Bắc, Bắc Trung Bộ, đồng thời mở rộng hoạt động tại khu vực phía Nam - nơi nhu cầu đầu tư hạ tầng thủy lợi, cấp nước, chống ngập và thích ứng với biến đổi khí hậu đang gia tăng rất nhanh.
Tổng công ty sẽ tập trung điều hành các hợp đồng khảo sát, thiết kế đang triển khai đúng tiến độ; đồng thời mở rộng các dịch vụ tư vấn thẩm tra, tư vấn giám sát; đầu tư từng bước vào trang thiết bị khảo sát hiện đại để đáp ứng các dự án có yêu cầu kỹ thuật cao như kiểm định an toàn đập, hồ chứa lớn, khảo sát địa chất phức tạp hay các hạng mục khoan phụt chuyên sâu. Song song với đó là đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, cải thiện thu nhập của người lao động.
Ông kỳ vọng HEC sẽ đóng góp như thế nào vào quá trình phát triển hạ tầng của đất nước trong giai đoạn mới?
Hơn 70 năm hình thành và phát triển đã tạo dựng cho HEC một thương hiệu gắn với nhiều công trình thủy lợi trọng điểm của quốc gia. Đó là nền tảng để chúng tôi tiếp tục đồng hành cùng quá trình hiện đại hóa hạ tầng đất nước trong thời gian tới.
Chúng tôi không chỉ hướng tới mục tiêu giữ vững vị thế trong lĩnh vực tư vấn xây dựng thủy lợi, mà còn phấn đấu trở thành đơn vị tư vấn có năng lực cạnh tranh cao trong các dự án hạ tầng đa mục tiêu, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Chúng tôi sẽ tiếp tục đầu tư vào con người, công nghệ và quản trị; xây dựng hệ sinh thái hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước; nâng cao năng lực tổ chức thực hiện các dự án quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và tiến độ gấp.
Tôi tin rằng, trong chu kỳ phát triển mới của đất nước, những doanh nghiệp chủ động đổi mới, đủ năng lực và đủ bản lĩnh sẽ không chỉ nắm bắt được cơ hội, mà còn góp sức mình tạo dựng những công trình hạ tầng chất lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững.
