Đấu giá quyền khai thác khoáng sản: Nhiều địa phương đề xuất gỡ vướng

Đấu giá quyền khai thác khoáng sản trong thời gian qua bộc lộ nhiều bất cập liên quan đến việc đẩy giá, nhất là khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường

Những vướng mắc, lúng túng trong thực thi

Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Nghệ An cho biết, từ năm 2014 đến 30/4/2026, UBND tỉnh Nghệ An đã đưa ra 116 khu vực mỏ vào kế hoạch ĐGQKTKS, tổ chức đấu giá thành công 102 khu vực mỏ, ban hành 91 quyết định trúng ĐGQKTKS. Tổng số tiền trúng ĐGQKTKS đã phê duyệt trong thời gian này là 217,094 tỷ đồng. Theo sở này, việc ĐGQKTKS còn một số vướng mắc, gây lúng túng trong thực thi.

Đơn cử, về kế hoạch ĐGQKTKS, pháp luật khoáng sản quy định, cơ quan chuyên môn thuộc Bộ NN&MT, cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh lập, trình Bộ trưởng Bộ NN&MT, chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt kế hoạch ĐGQKTKS theo thẩm quyền cấp giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, pháp luật về ĐGTS không quy định việc phê duyệt kế hoạch ĐGQKTKS, gây lúng túng cho các địa phương trong việc hàng năm Sở NN&MT có tham mưu UBND tỉnh phê duyệt kế hoạch ĐGQKTKS trong năm nữa hay không.

Về tiền đặt trước, pháp luật khoáng sản quy định tiền đặt trước trong ĐGQKTKS được xác định tối thiểu là 10% và tối đa là 30% tổng giá trị tiền cấp quyền khai thác khoáng sản dự tính của khu vực khoáng sản; riêng khoáng sản nhóm IV và khoáng sản là cát, sỏi lòng sông, lòng hồ, khu vực biển thì tiền đặt trước tối thiểu là 20% và tối đa là 50% tổng giá trị tiền cấp quyền khai thác khoáng sản dự tính của khu vực khoáng sản. Nhưng theo quy định tại khoản 1 Điều 39 Luật ĐGTS 2016, tiền đặt trước tối thiểu là 5% và tối đa là 20% giá khởi điểm của tài sản. Sự khác biệt giữa quy định của 2 luật khiến địa phương lúng túng trong thực hiện.

Đối với điều kiện tham gia đấu giá và xét chọn tổ chức, cá nhân tham gia đấu giá, pháp luật khoáng sản yêu cầu, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khoáng sản phải đảm bảo tiêu chuẩn quy định trong Luật Khoáng sản. Tuy nhiên, Luật ĐGTS không có quy định về điều kiện của các tổ chức tham gia đấu giá, làm cơ sở để xét chọn hồ sơ đủ điều kiện tham gia ĐGQKTKS.

Bên cạnh đó, quy định về phương pháp xác định, phương thức thu, quyết toán tiền cấp quyền khai thác khoáng sản đối với mỏ trúng đấu giá được thực hiện như mỏ không ĐGQKTKS là không phù hợp. Bởi mỏ không đấu giá để đẩy nhanh tiến độ khai thác, phục vụ các dự án, ưu tiên cho công trình trọng điểm, sử dụng ngân sách nhà nước. Trong khi mỏ trúng ĐGQKTKS có mục đích sử dụng thương mại, có thể bán cho các tổ chức, cá nhân khác nhau nên việc thu hồi, quyết toán tiền cấp quyền khai thác khoáng sản phải khác so với mỏ không đấu giá.

Sở NN&MT tỉnh Lạng Sơn nêu quan điểm, chính sách quy định về ĐGQKTKS bản chất là lựa chọn nhà đầu tư (tổ chức, cá nhân) để thăm dò, khai thác khoáng sản. Tuy nhiên, việc lựa chọn này không thực sự phù hợp với đối tượng là khoáng sản.

Cụ thể, ĐGQKTKS ở giai đoạn thăm dò khi chưa có kết quả thăm dò khoáng sản, chưa xác định rõ trữ lượng, chất lượng cũng như khoáng sản đi kèm. Như vậy, việc đưa tài sản ra đấu giá chưa đảm bảo tính trung thực, minh bạch. ĐGQKTKS ở khu vực đã có kết quả thăm dò nhưng khu vực mỏ vẫn chưa được Nhà nước thực hiện quy trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất sạch trước khi đưa ra đấu giá. Theo đó, doanh nghiệp trúng đấu giá vẫn phải thực hiện quy trình đền bù, giải phóng mặt bằng…

Đề xuất từ địa phương

Từ những bất cập trong thực thi, Sở NN&MT Nghệ An đề nghị, cần nghiên cứu, mở rộng đối tượng được cấp phép khai thác khoáng sản không thông qua đấu giá để phục vụ nhu cầu dân sinh, nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương, đặc biệt là nhu cầu vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp.

Đối với việc thực hiện cấp phép khai thác thông qua hình thức ĐGQKTKS, cần sửa đổi các quy định về đấu giá trong pháp luật về khoáng sản để phù hợp với pháp luật ĐGTS và các pháp luật khác có liên quan để đảm bảo thống nhất, dễ thực hiện tại các địa phương.

Địa phương cũng đề nghị ban hành quy định riêng cho việc ĐGQKTKS theo hướng đặc thù, không đơn thuần như các tài sản đấu giá khác; đảm bảo ưu tiên cấp phép khai thác khoáng sản là vật liệu xây dựng thông thường cho các công trình kết cấu hạ tầng, nhất là công trình trọng điểm quốc gia; ưu tiên cấp phép dự án khai thác khoáng sản cho tổ chức, doanh nghiệp có năng lực, kinh nghiệm, sử dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại gắn với địa chỉ sử dụng khoáng sản.

Sở NN&MT Lào Cai thì đề xuất xem xét rà soát, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện quy định về ĐGQKTKS, thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường phù hợp với thực tiễn, hoàn thiện cơ chế quản lý theo nguyên tắc thị trường, theo ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 10/2/2022.