 |
| Nhiều chủ đầu tư tại địa phương, đặc biệt là cấp xã thiếu nhân sự chuyên môn về đấu thầu nên thường bị phụ thuộc vào các đơn vị tư vấn. Ảnh: Lê Chiến Khôi |
Một lãnh đạo UBND xã trên địa bàn tỉnh Sơn La chia sẻ, hiện nay xã chỉ có 1 nhân sự có bằng cấp chuyên ngành thủy lợi làm cán bộ kỹ thuật và được phân công tham mưu công tác đấu thầu. Do mới tiếp cận lĩnh vực có phạm vi rộng, cần nhiều kiến thức chuyên sâu, nhân sự chưa có nhiều kinh nghiệm nên còn lúng túng trong thực hiện. Trong khi đó, pháp luật về đấu thầu có sự thay đổi, cập nhật liên tục, cán bộ chưa nắm rõ được quy định, nên việc tổ chức đấu thầu dựa hoàn toàn vào đơn vị tư vấn.
Về phía đơn vị tư vấn, có những đơn vị mới thành lập, năng lực và kinh nghiệm còn hạn chế. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng hồ sơ mời thầu (HSMT) xuất hiện những tiêu chí chưa bảo đảm cạnh tranh, việc gặp phải phản ứng của nhà thầu là dễ hiểu. Do thiếu kinh nghiệm, chủ đầu tư thường lúng túng trong kiểm tra, xác minh thông tin, giải quyết các vấn đề thuộc trách nhiệm của mình.
Đơn cử, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Thăng Bình (TP. Đà Nẵng) mời thầu Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Trường Tiểu học Nguyễn Thành; hạng mục 10 phòng học. Công ty TNHH Minh Tín Phát PMC là tư vấn đấu thầu. Tại gói thầu này, nhà thầu phản ánh HSMT yêu cầu nhà thầu phải có trạm trộn bê tông nhựa hoặc có hợp đồng nguyên tắc với đơn vị cung cấp bê tông nhựa. Nhà thầu phản ánh, hồ sơ thiết kế, chỉ dẫn kỹ thuật, bảng tiên lượng mời thầu và phạm vi công việc đều thể hiện đây là gói thầu xây dựng công trình dân dụng. Các loại vật liệu chủ yếu sử dụng gồm gạch xây, gạch ốp lát, đá ốp lát, xi măng, cát, đá, thép và các vật liệu hoàn thiện khác. Trong toàn bộ hồ sơ, nhà thầu không tìm thấy bất kỳ hạng mục công việc nào có sử dụng hoặc yêu cầu thi công bê tông nhựa.
Phúc đáp nhà thầu, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Thăng Bình cho biết, trong quá trình lập HSMT, đơn vị tư vấn lựa chọn nhà thầu đã có sai sót, sau đó Chủ đầu tư phải điều chỉnh HSMT.
Ở Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Hệ thống tuyến cống cấp 3 thoát nước thải trên địa bàn phường Phước Long do Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Dịch vụ công ích phường Nam Nha Trang (Khánh Hòa) làm chủ đầu tư, Công ty TNHH Xây dựng HB 74 làm tư vấn đấu thầu, HSMT phát sinh đề nghị làm rõ dẫn tới phải sửa đổi tiêu chí. Cụ thể, HSMT yêu cầu nhân sự cán bộ phụ trách an toàn lao động phải tốt nghiệp cao đẳng trở lên thuộc chuyên ngành “bảo hộ lao động”. Nhà thầu cho rằng tiêu chí này chưa phù hợp và đề nghị Chủ đầu tư xem xét, sửa đổi. Sau quá trình rà soát, chủ đầu tư thống nhất điều chỉnh tiêu chí theo đề xuất của các nhà thầu, đồng thời điều chỉnh, bổ sung nhiều nội dung có sự sai lệch trong HSMT.
Lãnh đạo một ban quản lý dự án trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh chia sẻ, ban mới được thành lập từ tháng 2/2026. Gần 6 tháng qua, chủ đầu tư này phải triển khai khoảng 30 gói thầu trong bối cảnh chỉ có 2 nhân sự tham mưu công tác đấu thầu. Do thiếu nhân sự nên một cán bộ phải làm tất cả các công việc từ chuẩn bị đầu tư đến tận khâu kết thúc dự án với lượng công việc rất lớn. Cán bộ chưa có chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu, nên hầu hết các gói thầu sử dụng đơn vị tư vấn. Nhiều gói thầu phát sinh đề nghị làm rõ của nhà thầu, dẫn đến việc chủ đầu tư phải sửa đổi HSMT.
Trong báo cáo công tác đấu thầu một số địa phương gửi về Bộ Tài chính, nhiều địa phương bộc bạch những tồn tại trong công tác đấu thầu, như việc đánh giá hồ sơ dự thầu (HSDT) trong một số trường hợp chưa bám sát các yêu cầu cũng như tiêu chuẩn đánh giá trong HSMT, đưa ra kết luận thiếu căn cứ xác đáng, dẫn đến kiến nghị về kết quả lựa chọn nhà thầu…
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến các tồn tại, hạn chế nêu trên, trong đó có một phần nguyên nhân đến từ đội ngũ cán bộ đấu thầu tại chủ đầu tư làm việc kiêm nhiệm và thường luân chuyển công tác, nên chưa đáp ứng được yêu cầu công việc. Trong khi đó, nhiều đơn vị tư vấn đấu thầu có năng lực chuyên môn không vững, trách nhiệm chưa cao và chưa có chế tài nghiêm minh về trách nhiệm của tư vấn.
Theo chuyên gia đấu thầu, chủ đầu tư và tư vấn đấu thầu có vai trò quan trọng, quyết định chất lượng công tác đấu thầu nói chung và bảo đảm sự công bằng, minh bạch và hiệu của từng cuộc thầu nói riêng. Khi đội ngũ này yếu và thiếu kinh nghiệm, không nắm vững quy định pháp luật sẽ rất dễ dẫn đến những sai sót trong quá trình triển khai đấu thầu. Cũng vì thiếu kinh nghiệm, kiến thức pháp luật nên dễ có tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm, tạo nên điểm nghẽn trong hoạt động đấu thầu.
Để tăng hiệu quả công tác đấu thầu, chuyên gia cho rằng, cần tăng cường công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ đấu thầu địa phương, trang bị kiến thức và kinh nghiệm xử lý các tình huống thực tiễn. Các chủ đầu tư cần rà soát, bố trí và sắp xếp đội ngũ nhân sự chuyên trách, kiện toàn đội ngũ tổ chuyên gia, tổ thẩm định, bảo đảm đáp ứng tiêu chuẩn về năng lực và kinh nghiệm theo quy định hiện hành.
